طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، طب سنتی مجموعهای از دانستهها، مهارتها و اعمالی است که بر پایه نظریهها، باورها و تجربههای بومی فرهنگهای مختلف قرار دارد؛ قابل شرح باشد یا نباشد در بهداشت و نیز پیشگیری، تشخیص، بهبود و مداوای بیماریهای جسمی و ذهنی مورد استفاده قرار میگیرند. اما؛ سازمان جهانی بهداشت طی ۳۰ سال گذشته استفاده از ظرفیت طب سنتی و مکمل را در کنار طب جدید در دستور کار خود قرار داده است. ریشهدار بودن در فرهنگ مردم، کلنگر بودن طب سنتی و سهولت دسترسی و ارزانتر بودن خدمات آن، از دلایلی است که این سازمان در توسعه و ترویج طب سنتی مدنظر دارد.در ایران نیز علمالأدویه یا گیاهشناسی داروئی داریم که امروز از آن با نام مفردات پزشکی و فارماکوگنوزی یاد میشود و طب سنتی در باورها و اعتقادات درمانی مردم و نیز در متون قدیمی طب سنتی ایران برگرفته از کتب معتبر و دانشمندان نامآوری چون ابنسینا، زکریایرازی، اهوازی، جرجانی و دانشمندان دیگری است.اصول طبابت این طب بر چهار طبیعت مزاج آدمی یا اخلاط اربعه بهنام بلغم، صفرا، سودا، خون و نیز بر مبنای گرمی و سردی استوار بوده است که بر این اساس تشخیص و درمان صورت میگرفته است. در طب سنتی ایران هر فرد حالت و طبیعت مزاج یا ارگانیسم بدن خود را نسبت به غذاهای سرد یا گرم تشخیص میدهد و در مصرف آنها رعایت اعتدال را میکند. ضمنا گیاهدرمانی، ماساژدرمانی، حجامت، بادکشدرمانی، زالودرمانی، فصد و آبدرمانی از روشهای طب سنتی برای درمان بیماریهاست.
تفاوت درمان از طریق طب سنتی و جدید
اما؛ درمان بیماریها از طریق طب سنتی با طب نوین تفاوتهای بسیاری دارد. بهطوریکه شیوه درمانی طب سنتی، پرداختن به علتهاست و با اصلاح سبک زندگی مانع از مریض شدن میشود، در حالیکه اصول طب جدید بیشتر به درمان بیماری واقع شده اختصاص دارد.شیوه درمانی طب سنتی اقلیمی و جزئی است، برخلاف طب جدید که داروها و نسخههای آن عمومی و جهانی پیچیده میشوند. داروهای طب سنتی اغلب گیاهی و طبیعی است، اما در طب جدید بسیاری از داروهای آن شیمیایی است،
انتخاب روش درمانی
اصول کلی درمان چیست؟ از چه روش درمانی برای بیماری خود استفاده کنیم؟ اینها سوالاتی است که ممکن است در ذهن ما مطرح باشد و به دنبال پاسخ آن باشیم.به نظر میرسد برای یافتن پاسخ منطقی به اینگونه پرسشها باید بیطرفانه و منطقی و به دور از هرگونه تعصب به این مقوله پرداخته شود و درمانگر و بیمار بدون داشتن هرگونه تعصب بیجا برای درمان، راه و روش درمانی بهتر را برگزینند، صرفنظر از اینکه روش انتخابی سنتی باشد یا نوین؛ به عبارت دیگر ما درمانگران سلامت باید روی درمان بهتر بیمار تعصب و حساسیت داشته باشیم نه روی روش درمان که بخواهیم صرفاً از روش طب سنتی یا نوین استفاده کنیم.
معیارهایی برای انتخاب روش درمانی مناسب
برخی از معیارهای کمککننده، برای انتخاب روش درمانی مناسب به قرار زیر است:
-حاد یا مزمن بودن بیماری: در مواقع بروز بیماریهای حاد باید از روشهای درمانی طب نوین برای درمان بیماری استفاده کرد. فرض کنید بیماری دچار سکته حاد قلبی و یا مغزی شده و یا سایر بیماریهای حاد مثل تنگی نفس و… شده، باید بلافاصله بیمار به بیمارستان هدایت شود تا تحت درمان مناسب قرار گیرد و تعلل در درمان مناسب میتواند صدمات و عوارض جبران ناپذیری و حتی مرگ بیمار را در پی داشته باشد؛ ولی در مورد بعضی بیماریهای مزمن مانند بیماریهای گوارشی عملکردی مثل نفخ، کبد چرب و… میتوان از روشهای طب سنتی(با توجه به شرایط بیمار) کمک گرفت.
-عضوی بودن بیماری یا عملکردی بودن بیماری: اگر یک بیماری باعث اختلال و درگیری عضوی از بدن شده باشد؛ مثلاً فردی دچار تومور مغزی و یا سرطان معده باشد، در این صورت بیمار باید از روشهای درمانی طب نوین در درمان استفاده کند و روشهای طب سنتی در کنار درمانهای معمول میتواند در بهبود کیفیت زندگی بیمار و کاهش عوارض درمانی و حتی افزایش اثر درمان به بیمار کمک شایانی کند؛ ولی در بیماریهای عملکردی مانند نفخ معده و یبوست به شرطیکه اختلال عضوی و جدی در کار نباشد، میتوان از درمانهای طب سنتی بهره برد.
-محروم نکردن بیمار از درمانهای رایج طب نوین: مثلاً بیماری مبتلا به پرفشاری خون است و با مصرف دارو، فشارش تحت کنترل است و یا بیماری مبتلا به دیابت از داروهای خوراکی شیمیایی و یا تزریقی استفاده میکند. به هیچ عنوان نباید داروهای بیمار را با داروهای گیاهی جایگزین کرد بلکه باید درمانهای طب سنتی را بدون قطع داروهای شیمیایی برای بیمار تجویز کرد و در صورت تأثیر مثبت داروهای گیاهی دوز دارویی بیمار زیرنظر پزشک معالج تعدیل یا قطع شود.البته بسیاری از بیماران برای انتخاب روش درمانی مناسب، نیاز به کمک و مشاوره افراد متخصص و آگاه در این زمینه دارند. بنابراین برای انتخاب روش مناسب و مفید بهخصوص برای بیماریهای صعبالعلاج و مزمن بهتر است از پزشکان متخصص طب سنتی که در هر دو مقوله طب نوین و طب سنتی تحصیلات دانشگاهی دارند یا متخصصین مرتبط با بیماری مشورت کرد تا بیماران دچار سردرگمی و عوارض درمانی نابجا نشوند
