محورهای موردبحث این اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر درباره رژیم حقوقی دریای خزر، استفاده صلحآمیز با مقصد ارتقای امنیت در دریای خزر، همکاری میان کشورها در حوزه حملونقل، ترانزیت، تجارت، مدیریت منابع زنده در دریا و حفظ محیطزیست و مانعشدن برای حضور بیگانگان در دریای خزر بود. پیش از آغاز این اجلاس وزرای خارجه کشورهای حاضر در نشست خزر نیز توافق کردند فعالیتهایشان را جهت افزایش همکاری نظامی و انجام دادن اقداماتی در راستای اعتمادسازی سرعت ببخشند. توافقی که وزیر امور خارجه روسیه طی یک نشست خبری در عشق آباد به آن اشاره کرد و گفت: تأکید کشورهای حاضر در اجلاس خزر بر همکاری در زمینه نظامی است. سرگئی لاوروف افزود: طرفین قاطعانه و بدون ابهام بر اصل کنوانسیون وضعیت دریای خزر تأکید کردند که هرگونه حضور نظامی کشورهای غیر خزری و غیر ساحلی، غیرقابل بحث است. آیتالله سید ابراهیم رئیسی نیز قبل از ترک تهران به مقصد ترکمنستان با بیان اینکه دریای خزر، میراث و سرمایه مشترک کشورهای ساحلی این دریاست و بیش از 270میلیون جمعیت از این دریا بهرهمند میشوند، اعلام کرد: ما روابط خوبی با کشورهای همسایه دریای خزر داریم؛ ولی موضوعی که در این اجلاس با اولویت مورد بحث قرار میگیرد، مانع شدن برای حضور بیگانگان در دریای خزر است که مورد اتفاق همه کشورهای ساحلی قرار گرفته است.
ترکمنستان به دنبال گشودن صفحه جدیدی در روابط با ایران
رئیسجمهور کشورمان در نخستین بخش از برنامههای حضورش در عشق آباد، با رئیس مجلس مصلحت خلق شورای ملی ترکمنستان ملاقات کرد. آیتالله رئیسی در این دیدار با اشاره به فرارسیدن سیامین سال برقراری روابط دیپلماتیک بین دو کشور گفت: روابط تهران و عشقآباد با تدابیر خردمندانه جنابعالی در سالهای گذشته همواره روندی رو به گسترش داشته است. آیتالله رئیسی با بیان اینکه دو کشور ظرفیتهای مناسبی برای ارتقای سطح همکاری با یکدیگر دارند، اظهار داشت: دولت سیزدهم در عرصه سیاست خارجی برنامه ویژهای برای توسعه روابط همسایگی دارد و روابط ایران و ترکمنستان در همین راستا بر پایه همکاریهای گسترده و براساس اعتماد متقابل به سرعت در حال گسترش است. قربانقلی بردی محمداف نیز در این دیدار با قدردانی از تلاشهای دولت ایران در چند ماه گذشته برای تحکیم و گسترش روابط با این کشور، تصریح کرد: دو کشور در عرصههای سیاسی، اقتصادی، تجاری و فرهنگی از اشتراکات و ظرفیتهای فراوانی برخوردارند که زمینه مناسبی را برای افزایش و ارتقای هر چه بیشتر سطح روابط فراهم کرده است. رئیس مجلس مصلحت خلق شورای ملی ترکمنستان خاطرنشان کرد: ترکمنستان به دنبال گشودن صفحه جدیدی در روابط با جمهوری اسلامی ایران است. آیتالله رئیسی نیز پیش از حضور در عشقآباد اجرای سیــاسـتهـای منــطقــهای ایران و ترکمنستان و همکاری دو کشور در مسائل دوجانبه، منطقهای وبینالمللی بهمنظور گشایش در مسائل اقتصادی و تجاری را از جمله اهداف سفر به ترکمنستان عنوان کرد و در خصوص آنها گفت: «در 30 سال گذشته ارتباطات خوبی میان دو کشور ایران و ترکمنستان وجود داشته است؛ اما در ماههای اخیر شاهد ترانزیت بین دو کشور، سوآپ گازی و ارتباطات تجاری و اقتصادی بسیاری میان دو کشور بودهایم که شاخصها در چند ماه گذشته نشان میدهد ارتقای سطح روابط در سطوح اقتصادی و تجاری انجام شده است.»
اجلاس خزر ظرفیت حلاختلاف برای تعیین حدود مرزهای سرزمینی را دارد
از دیگر برنامههای این سفر آیتالله رئیسی به ترکمنستان در حاشیه اجلاس خزر، دیدار با رئیسجمهور روسی، نشستی با رئیسجمهور آذربایجان و گفتوگو با رئیسجمهور جدید ترکمنستان بود. دیدارهایی با هدف توسعه همکاریها بر پایه مسائل اقتصادی، سیاسی و امنیتی و البته در راستای سیاست منطقهای دولت سیزدهم. «اصفهانزیبا» در بررسی محورهای ششمین اجلاس کشورهای حاشیه دریای خزر در ترکمنستان و همچنین ارزیابی اتحاد کشورهای حاشیه دریای خزر به منظور توسعه روابط منطقهای با حسن بهشتی پور، کارشناس مسائل اوراسیا گفتوگو کرد. به گفته این تحلیلگر بینالملل ایران همواره درخصوص مسائل دریای خزر کوتاه آمده و سهم خود را از این بابت داده است. برای مثال توافقی که پیشتر ایران در رابطه با آستارا خان انجام داد، از جمله آنهاست. بهشتیپور خاطر نشان کرد: «ایران تا به امروز و از سهم خود شرایطی را بهوجود آورده است تا رژیم حقوقی دریای خزر کامل شود؛ اما با این حال اختلاف نظرات بر سر تعیین حدود مرزهای سرزمینی در آبهای خزر میان ایران و ترکمنستان و ایران و آذربایجان وجود دارد. موضوعی که نیاز به گفتوگوهای دوجانبه ایران با کشورهای آذربایجان و ترکمنستان به منظور اخذ تصمیمی واحد با هدف حل این اختلاف دارد، تا در پی آن رژیم حقوق دریای خزر نهایی شود.»
تنها موضوع اختلاف در اجلاس خزر میان ایران، آذربایجان و ترکمنستان است
بهشتیپور همچنین درخصوص مزایای گفتوگو های دوجانبه در حاشیه اجلاس بین پنج کشور حاضر در عشقآباد گفت: «این نشست سران کشورهای حاشیه خزر فرصت خوبی بود تا رهبران کشورها بر سر همکاریهای منطقهای و بینالمللی رایزنیهایی داشته باشند. از سوی دیگر رئیسجمهور ایران توانست با رئیسجمهور جدید ترکمنستان گفت وگو و مذاکراتی در خصوص موضوع اختلافی هر دو طرف بر سر تعیین حدود سرزمینی داشته باشد. موضوعی قابل توجه که امیدواریم یک بار برای همیشه حل و فصل شود. چراکه طولانیشدن آن نه به نفع ایران است، نه به نفع ترکمنستان و نه آذربایجان.»او ادامه داد: «پنج کشور حاضر در نشست خزر در اکثر موضوعات مطرح شده در این اجلاس همچون مقابله با آلودگی محیطزیست و دریای خزر و پیشگیری از آنها، موضوع کشتیرانی در دریای خزر و همچنین بحث مربوط به انرژی خزر توافق کردهاند و هر کدام در مرزهای تعیینشده خود فعالیت میکنند. تنها موضوع اختلاف در این اجلاس میان ایران با آذربایجان و ترکمنستان در رابطه با حدود سرزمینی است که همچنان بلاتکلیف است.»بهشتیپور گفت: «از دیگر مزایای اجلاس خزر اجراییشدن برخی از توافقات صورتگرفته است. توافقهایی میان کشورهای این منطقه در حوزه امنیت دریای خزر، همکاریهای تجاری و بازرگانی و… که همچنان بر روی کاغذ باقی مانده است و برگزاری این اجلاس میتواند کمک بسیاری در اجراییشدن آنها بکند.»این کارشناس مسائل روسیه نیز در رابطه با دیدار آیتالله رئیسی با ولادیمیر پوتین در حاشیه اجلاس خزر خاطرنشان کرد: «به عقیده بنده با توجه به بحران اوکراین و همچنین چالشها در خصوص برجام این دیدار آیت الله رئیسی با پوتین فرصت خوبی برای این موضوعها و البته گفتوگو در خصوص همکاریهای دو جانبه ایران و روسیه بود. همانطور که شاهد هستیم اخیرا ایران و روسیه در حوزه اقتصادی پیشرفتهای قابل ملاحظهای داشتهاند و این دیدارهای دوجانبه میتواند در راستای توسعه همکاریها مؤثر واقع شود.»
