با اوجگرفتن این ناآرامیها در سال 2015 و افزایش جنگهای داخلی با حضور داعش، پای برخی قدرتهای منطقهای و بینالمللی به بهانه تأمین امنیت به این کشور باز شد و درحقیقت سوریه را به محلی برای رقابت در بهرهبرداریهای سیاسی و کسب قدرت تبدیل کرد. ترکیه نیز ازجمله کشورهایی است که سال 2016 و به بهانه تأمین امنیت مرزی و مقابله با داعش و مبارزه با گروهکهای تروریستی دست به حملههای متعدد و نفوذ به برخی از مناطق در سوریه زد و طی ماههای اخیر بارها تهدید کرد عملیاتهای نظامی جدیدی را در شمال سوریه و با هدف قراردادن کردهای سوریه انجام میدهد؛ فضایی که ناامنیهای بسیاری را در سوریه به بار آورد و از سویی به محل اختلاف میان رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، با برخی از کشورها همچون ایران تبدیل شده است. تهران در مخالفت با این سیاست آنکارا بارها و در قالب مذاکره به اردوغان اخطار داده است؛ چراکه این اقدامات ترکیه را بهعنوان عامل بینظمی و عدم امنیت منطقهای میداند. از سوی دیگر، اخیرا دولت سوریه خواستار خروج کلیه نیروهای نظامی خارجی از کشورش شده است؛ موضوعی که محوریت هفتمین نشست سران آستانه در سهشنبه هفته گذشته در تهران بود و همزمان با برگزاری این اجلاس، وزیر امور خارجه سوریه نیز به دعوت همتای ایرانی خود به تهران سفر کرد تا در جریان گزارش نشست سران آستانه با محوریت بحران سوریه قرار گیرد. تأکید این نشست حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی سوریه بود و هدف آن حلوفصل منازعات سوریه و پایانبخشیدن به جنگ، آوارگی و ویرانی در این کشور با محوریت مخالفت ایران و روسیه با حمله ترکیه به شمال سوریه عنوان شد؛ اجلاسی که درنهایت با یک بیانیه مشترک از سوی سه کشور خاتمه یافت. در این بیانیه آمده است که منازعه سوریه راهحل نظامی نداشته و تنها از طریق روند سیاسی سوری_ سوری و با کمک تسهیلگری سازمان ملل قابلحل است و به پایان میرسد؛ بیانیهای که البته از نظر تحلیلگران منطقهای شاید نتواند مانع از اجرای سیاست نظامی ترکیه در سوریه شود؛ چراکه اخیرا و پس از برگزاری این نشست در تهران وزیر امور خارجه ترکیه اعلام کرد که ترکیه برای انجام عملیات نظامی در سوریه از هیچکس اجازه نمیگیرد. این در حالی است که رهبر معظم انقلاب در سفر اخیر اردوغان به تهران و دیدار با او تأکید کردند که حفظ تمامیت ارضی سوریه بسیار مهم است و هرگونه حمله نظامی در شمال سوریه قطعا به ضرر ترکیه، سوریه و همه منطقه، و به نفع تروریستها خواهد بود. نصیحتی که اردوغان در پاسخ به آن، موضع ترکیه در خصوص تمامیت ارضی سوریه را مشخص اعلام کرد و گفت: از دولت سوریه نیز انتظار داریم روندهای سیاسی را در خصوص تضمین امنیت به کشور ما آغاز کند و امیدواریم به نتایج خوبی برسیم.
تضمین امنیت ترکیه در مقابل بازپسگیری ادلب
«اصفهانزیبا» در بررسی بحران سوریه و تأثیر امنیت آن بر کشورهای منطقهای و بینالمللی و همچنین سیاست اردوغان در خصوص ترکیه با حسن هانیزاده، تحلیلگر ارشد مسائل غرب آسیا، گفتوگو کرد. این کارشناس بینالملل با اشاره به آغاز بحران در سوریه گفت: «بحران سوریه از مارس 2011 و با هدف سرنگونی بشار اسد آغاز شد؛ اما هدف اصلی آن قطع محور ارتباطی تهران، دمشق و بیروت و ضربهزدن به محور مقاومت بود. یازده سال از آن زمان میگذرد و طی این سالها کشورهای غربی همچون آمریکا و رژیمهای مرتجع عربستان سعودی و امارات بالغ بر هشتاد میلیارد دلار کمک مالی را در اختیار گروهکهای تروریستی سوریه قرار دادهاند تا به این هدف خود دست پیدا کنند.» هانیزاده ادامه داد: «در این شرایط اما با حضور قدرتمندانه ایران و روسیه بهعنوان کشورهای همپیمان دولت سوریه، تلاش آمریکا و رژیمهای عربی برای سرنگونی دولت بشار اسد ناکام ماند و در حال حاضر شرایطی فراهم شده که 95درصد از اراضی سوریه از اشغال گروهکهای تروریستی خارج شده است.»این تحلیلگر مسائل غرب آسیا با اشاره به حضور نیروهای نظامی ترکیه در سوریه گفت: «از سال 2014 ارتش ترکیه نیز به بهانه مقابله با گروههای مسلح کرد در شمال غرب سوریه، استان ادلب را که شمال و جنوب این کشور را به هم متصل میکند، اشغال کرد. نیروهای ارتش ترکیه از آن زمان تا کنون به تقویت گروهکهای تروریستی ازجمله جبهه النصره، ارتش آزاد و داعش در این کشور اقدام کردند و در مقابل گروههایی همچون گروههای مسلح مدافع خلق کرد سوریه در اطراف ادلب که در تقابل با گروههای تروریستی و درصدد اخراج گروههای ترکیه در این منطقه هستند، پرداختند.»او افزود: «اخیرا دولت سوریه اعلام کرده است که باید کلیه گروههای مسلح، سلاح خود را تحویل ارتش سوریه دهند. نیروهای مدافع خلق کرد نیز اعلام کردند که سلاح خود را تحویل نخواهند داد؛ مگر اینکه ارتش ترکیه از ادلب خارج شود؛ موضوعی که باعث ایجاد چالش جدی در منطقه شد و از آن زمان یکسری رایزنیها میان ایران و روسیه و سوریه با دولت ترکیه صورت گرفته است تا در نهایت نیروهای ترکیه را مجبور به ترک خاک ادلب کند.»هانیزاده با اشاره به برگزاری هفتمین نشست سران آستانه طی هفته گذشته در تهران ادامه داد: «در نشست تهران، ایران طرح عملیاتی قابلقبولی را به رجب طیب اردوغان ارائه کرد. در این طرح صحبت از دادن یک تضمین امنیتی به ترکیه از سوی سوریه با تأسیس یک کمیته مشترک امنیتی با مشارکت سوریه و ترکیه و با هدف حفظ امنیت مرزهای مشترک دو کشور است که در مقابل ارتش ترکیه نیز باید از استان ادلب خارج شود. فیصل مقداد، وزیر امور خارجه سوریه نیز به همین دلیل و بلافاصله پس از برگزاری نشست آستانه در تهران به ایران آمد تا با مقامات جمهوری اسلامی ایران در اینخصوص دیدار و گفتوگو کند.» او گفت: «در حال حاضر سوریه این آمادگی را دارد تا یک کمیته مشترک امنیتی نظامی با همکاری ترکیه تشکیل دهد تا از این طریق هم ارتش ترکیه از خاک سوریه خارج شود و هم گروههای مسلح در خارک سوریه سلاح خود را به دولت سوریه تحویل دهند.»
حضور نظامی ترکیه در سوریه چالشی منطقهای است
هانیزاده با بیان اینکه دولت ترکیه ظاهرا اهدافی فراتر از حفظ امنیت مرزهای خود را در سر دارد، اظهار کرد: «اردوغان با ادعای تأمین امنیت مرزهای ترکیه به اشغال ادلب روی آورد. به اعتقاد بنده اجرای این سیاست به توسعهطلبی او برمیگردد. از سوی دیگر، هماکنون اشغال برخی از مناطق سوریه توسط ترکیه بهعنوان یک چالش منطقهای مطرح است. ایران نیز آشکارا اعلام کرد که همه کشورهای خارجی باید خاک سوریه را ترک کنند تا سوریه به ثبات و آرامش برسد.» این کارشناس خاورمیانه با اشاره به صحبتهای وزیر امور خارجه ترکیه که گفته است، ترکیه برای انجام عملیات نظامی در سوریه از هیچکس اجازه نمیگیرد، توضیح داد: «متأسفانه دولت ترکیه با اقداماتی همچون اشغال برخی مناطق سوریه و همچنین حملات هوایی و توپخانهای اخیر ارتش این کشور به شمال عراق که باعث کشتهشدن شماری از گردشگران در اقلیم عراق شد، نشان داد که همچنان درصدد بازسازی امپراتوری نوعثمانی است و سعی میکند از طریق حمله به کشورهای اطراف دامنه امپراتوری نوعثمانی را با شاکله جدیدی توسعه بخشد؛ آنچه برای امنیت منطقه بسیار خطرآفرین است.» به گفته هانیزاده ادامه حملات ترکیه به سوریه و همزمان حملات نظامی این کشور در عراق نشان میدهد که خوی توحش و توسعهطلبی همچنان در دولت ترکیه وجود دارد و جامعه جهانی باید در مقابل این سیاست اردوغان ایستادگی کند.» این تحلیلگر منطقهای همچنین در پاسخ به این پرسش که چرا امنیت سوریه برای روسیه نیز دارای اهمیت است، گفت: «روسیه طبیعتا از مدتها پیش یکسری نگرانیهای مشترک با ایران و سوریه در خصوص حضور نیروهای ترکیهای و آمریکایی که کاملا غیرقانونی است، داشت و دراینباره اخطار خود را به دولتهای کشورهای حاضر (مثلث آمریکا، رژیم صهیونیستی و ترکیه بهعنوان یک مثلث تخریبی در منطقه و در سوریه) داده بود. روسیه با اینکه درگیر بحران اوکراین است، قادر است به تقابل جدی با دولت ترکیه نیز بپردازد و همچون ایران سعی میکند ابتدا این مشکل را از طریق مسالمتآمیز حل کند.»هانیزاده در خصوص اهمیت امنیت سوریه و ربط آن به امنیت منطقه نیز افزود: «سوریه به دلیل داشتن جایگاه ژئوپلیتیکی و اینکه یک کشور کاملا حساس و به تعبیری هارتلند منطقهای تلقی میشود، هرگونه ناامنی را به محیط پیرامونیاش همچون لبنان، عراق و اردن و حتی اراضی اشغالی منتقل میکند و ممکن است دامنه این بحران به کل آسیا تسری پیدا کند. به عبارتی ثبات سوریه، ثبات منطقه است و هر بحرانی در این کشور بر کل منطقه تأثیرگذار خواهد بود و بالطبع این شرایط بر عملکرد جبهه مقاومت که محوریترین آن در سوریه شکل میگیرد، نمود پیدا خواهد کرد.»
