بیماران راندهشده از بیمارستان
کمبود یا نبود پزشک در بیمارستانها و مــراکــز درمــانــی، بــهویــژه دولتــیهــا، چــالشهای بسیــاری را برای بیماران بهوجود آورده اســت؛ مشکــلاتی مثــل طولانیشدن فرآیند درمان و عدم امکان اخذ نوبت یا نوبتهای دیربهدیر یا اینکه بیمار برای یک ویزیت معمولی بهناچار باید راهی بیمارستانها در شهرهای دیگر شود؛ مثل حسـن 38سالــه که بهدلیل بیماری قلبی و برای انجام جراحی از شهرستان به بیمارستان چمران اصفهان آمده است و خانوادهاش در پارک روبه روی بیمارستان چندروزی ساکن شدهاند. زهرا هم که همسرش یک ماه پیش تصادف کرده و در بخش مراقبتهای ویــژه بیمــارستــان الــزهــرا(س) بستــری است، میگوید که در شهرستان امکانات کافی برای درمان همسرش وجود ندارد و به همین خاطر او و خانوادهاش حالا در گوشه بیمارستان مستقر شدهاند و حدود بیست روز است که حتی شبها هم آنجا میخوابند.» کمبود پزشک متخصص و فوق تخصص، این روزها بهوضوح در بیمارستانها و مراکز دولتی اصفهان بهخــوبی دیــده میشــود؛ بــهویـــژه در بیمارستانهایی که در مناطق محروم هستند و کمتر پزشکی رغبت میکند آنجا حضور یابد. زهرا که پرستار یکی از همین بیمارستانهاست، میگوید که بسیاری از تخصصها مثل زنان و زایمان یا قلب و عروق و کودکان در مرکز حضور ندارند: «مثلا متخصص قلب فقط آنکال است. یا متخصص اطفال در بیمارستان حضور ندارد و مردم برای هر مشکل کوچکی یا باید به مطب پزشک بروند یا به شهرهای اطراف.»
رنج مضاعف
نبود پزشک متخصص یا فوقتخصص در بیمارستانهای دولتی یا حتی در مراکز خصوصی، درد مضاعفی شده است به رنج بیمارانی که با بیماریهای مختلف سروکار دارند. این موضوع را چندی پیش، رئیس سازمان نظام پزشکی نیز در گفتوگو با رسانهها عنوان کرد و از کمبود جدی پزشک در کشور سخن گفت: «با توجه به شرایط موجود، خطر عقبگرد به ۴۰ سال پیش و استفاده از پزشکان خارجی در کمین است. رشته جراحی قلب کاهش چشمگیری داشته و متقاضی ندارد و امسال رشته جراحی اطفال فقط دو نفر فارغالتحصیل داشته است. در آینده شاید بهدلیل کمبود پزشک مجبور به واردکردن پزشک از هند، پاکستان و بنگلادش خواهیم شد. در اینکه باسیاستها و اوضاعی که شاهدیم بهزودی کشور بیشازپیش به کمبود متخصص مبتلا خواهد شد، هیچ تردیدی نیست.» کمبود پزشک، موضوعی است که در سند درمان کشور (۱۴۰۴) که در سالهای ۹۴ تا ۹۶ در وزارت بهداشت تهیهشده نیز آمده است. سرانه پزشک در کشور باید ۱۸ پزشک به ازای هر ۱۰هزار نفر و شاخص سرانه پزشک در منطقه بالای ۲۳ و در کشورهای پیشرفته دنیا ۳۵ پزشک به ازای هر ۱۰هزار نفر جمعیت است.از سوی دیگر ،وزارت بهداشت در سال ۹۴ گزارش رسمی از تعداد پزشکان فعال در کشور تهیه کرد که نشان میداد ۴۲هزار و ۲۰۶ پزشک عمومی و ۳۳هزار و ۱۵۲ پزشک متخصص و فوقتخصص حضور دارند که مجموع آنها ۷۸هزار و ۳۵۸ پزشک میشود. آنطور که رسانهها گزارش دادهاند، بر اساس نقشه راه درمان کشور، اگر فرض کنیم از سال ۹۵ هرچه دانشجوی پزشکی داشتهایم در کشور هستند و طبابت میکنند، عددی نزدیک به ۱۰۱هزار نفر میشود که با این احتساب، سرانه پزشک به ازای ۱۰هزار نفر جمعیت، ۱۱,۸ پزشک میشود.
ازسوی دیگر، این پزشکان بهصورت عادلانه در کشــور تــوزیع نشــدهانــد. بررسیها نشان میدهد ۵۰درصــد جمعیـت کشـــور بـــه ۳,۸پزشک به ازای هر ۱۰هزار نفر جمعیت دسترسی دارند؛ البته این عدد در تهران ۳۵ پزشک است؛ بنابراین اگر سالانه بین سه تا پنجهزار دانشجوی پزشکی اضافه شود، ۱۱سال دیگر به سرانه ۱۸پزشک به ازای هر ۱۰هزار نفر جمعیت خواهیم رسید. بررسیهای میدانی «اصفهانزیبا» نیز حاکی از کمبود برخی از تخصصها در بیمارستانهای این استان است؛ هرچند شاهین شیرانی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان در گفتوگو با «اصفهان زیبا» میگوید کمبودی در شهر اصفهان نیست و این کمبودها فقط در برخی از شهرستانها به چشم میخورند؛ اما برخی دیگر از پزشکان این موضوع را تأیید نمیکنند و معتقدند همین الان هم بیمارستانها با کمبودهایی مواجه هستند. دراینبین، رزیدنتها هم که بار سنگینی از فرآیند درمان را به دوش میکشند نیز اوضــاع چنــدان خوبی نــدارنــد. به گزارش «اصفهانزیبا» یکی از این رزیدنتها میگوید: «فشـردگــی شـیفـتها، دریـــافــــت حداقل حقوق بدون هیچ مزایایی، حجم کار زیاد، بهویژه در بیمارستانهای دولتی و نداشتن بیمه، تنها بخشی از سختیهای کار رزیدنتهاست که آنها را تحتفشار قرار داده و عرصه را برایشان تنگ کرده است.» شیدا که دانشجوی دستیاری پزشکی سال چهارم در رشته جراحی قلب است و در این سالها شاهد عزیمت برخی از همکلاسیهایش به خارج از کشور بوده، میگوید که در برخی از کشورها مثل آلمان، رزیدنتها با شرایط بسیار بهتر و درآمد مکفی میتوانند زندگی کنند. زمانی که چنین امکانی برای آنها وجود دارد، طبیعی است که شرایط بهتر را برای ادامه کار انتخاب کنند. » حسیــنزاده نیــز این مــوضــوع را تأیید میکنـــد و میگــویـــد: «یــک رزیــدنـــت در سال اول تحصیل خود باید 15 شیفت و36 ساعت حضور در بیمارستان را داشته باشد که بهمــرور از این میــزان کاسته میشود؛ درصورتیکه حقوق آنها تا سال گذشته یکمیلیون و 800 هزار تومان بود و این عدد اکنون به شش میلیون تومان رسیده است.»
جان بیماران درخطر
نبود پزشک متخصص و فوقتخصص حالا به بحرانی تبدیلشده که در صورت تداوم ممکن است جانهای زیادی را به خطر بیندازد. محســن مصلحــی، نایبرئیس اول هیئتمدیره سازمان نظام پزشکی اصفهان و دبیر شورای عالی نظام پــزشکــی کشـور در ایــن بــاره بــه «اصفهان زیبا» میگوید: «حدود 15هزار دانشجوی تخصصی و 50 هزار دانشجوی رشته پزشکی عمومی در حال تحصیل هستند که از این میزان، حدود دوهزار نفر آنها خارجیاند؛ همچنین اکنون چهارهزار و 150 متخصص فارغالتحصیل شدهاند که 400 نفر آنها دانشجوی فوقتخصص بودهاند.» او مــیگویـــد: «اوایل انقــلاب جمعیــت پزشکان با رشـــد 12درصدی روبـــهرو شـــد؛ امـــا سیــاســتگــذاریهــای نـــادرســـت مثــل تعرفه گذاریهای دستوری و دستمزدهای پایین، اجرای طرح تحول سلامت ، کاهش سهم سلامت و تضعیف بیمهها و… باعث شد تا جامعه پزشکان با کمبود روبهرو شوند. همین موضوع منجر به کوچ پزشکان از بیمارستانهای دولتی به مراکز خصوصی یا مهاجرت به خارج از کشور شده است.» اگرچه هرازگاهی سخن از مهاجرت پزشکان به میان آورده میشود؛ اما آمار رسمی از آن وجود ندارد. رسانهها گفتهاند که سال گذشته حدود چهارهزار و ۵۰۰ نفر از کشور مهاجرت کردهاند و عطای رفتن را به ماندن بخشیدهاند. بهتازگی نیز خبری منتشر شده که نشان میدهد در اهواز روزانه برای دو و گاهی تا ۱۰ نفر از کادر درمان گواهی گوداستندینگ صادر شده؛بنابراین گاهی ماهانه برای ۲۵ تا ۳۰ نفر و سالانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ نفر این گواهی صادر شده است. به گفته مصلحی، همه شرایط دست به دست هم دادهاند تا رغبت برای ورود به برخی از رشتههای پزشکی مثل هوشیاری و رادیولوژی و قلب و عروق و… کاهش و برای ادامه تحصیل در بعضی دیگر از رشتهها، مثل جراحی پلاستیک و پوست و مو افزایش یابد؛ ضمن اینکه اکنون در مناطق محروم با کاهش پزشک عمومی نیز مواجه هستیم.
