نمایشگاه تخصصی صنایعدستی، گردشگری و هتلداری اصفهان برگزار میشود یا خیر؟! این سؤالی بود که در دوهفته انتهای شهریور و ابتدای مهرماه در میان مردم، مطرح و بهطور غیرمنتظره با جواب مثبت روبهرو شد. شنیدهها حاکی از این است که علیرغم شرایط خاص، تأکید مدیرکل میراث اصفهان برای برگزاری رویداد در تاریخ از پیش اعلام شده، به این تصمیم منتهی شده است.
از وقفههای کرونایی تا برگزاری در شرایط خاص
نمایشگاه یازدهم، 28 تا 31 خردادماه سال 1398 در محل دائمی نمایشگاههای بیـنالمللی اصفهان واقع در پل شهرستان برگزار شده بود. طــی دوســـال 99 و 1400 امـــا ایـــن نمـــایشگــاه بهدلیـــل شـــرایــط شیـــوع کرونا در کشور، برگزار نشد تا اینکه امسال دوازدهمین دوره این رویداد طی پنج روز از 7 تا 11مهرماه در محل جدید نمایشگاههای بینالمللی اصفهان واقــع در کمــربنــدی شـرق اصفهــان، روبـهروی شهــرک روشندشت بـرگزار شد.نمــایشگــاه عصــر روز هفتــم با حضـور معاون گردشگری و معاون صنایعدستی وزارت میراث، شهردار اصفهان، برخی از اعضای شورای شهر و نمایندگان اصفهان در مجلس شورای اسلامی و البتــه مــدیرکــل میــراث اصفهــان و معاونانش، افتتاح شد.
معضل صدا و تصویر و نور در افتتاحیه مهمترین رویداد گردشگری استان
مراسم افتتاحیه نمایشگاه دوازدهم با کلیپهای موسیقی و سخنرانی مسئولان انجام شد و چیزی که خیلی به چشم آمد، عدم هماهنگی میان مسئولان صدا و تصویر با سخنرانان و مجری مراسم بود. صداها در بخشهای متعددی از مراسم گوشخراش به گوش میرسید. در لحظه رونماییهای پایین سن، در مـانیتـــورهای کنـــار ســن بهجــای نشاندادن تصاویر امضای مسئولان و رونمایی، پشت سر عکاسانی را نشان میدادند که برای عکسگرفتن از آیین رونمایی تجمع کرده بود. نور عصرگاهی از سمت راست به داخل سالن افتتاحیه میتابید و دو اثر قلمزنی که مراسم رونمایی برایشان انجام شد، پایین سن و پشت به همین نور عصرگاهی قرار داده شده بودند.
چطور اصفهان ققنوسوار حال گردشگری ایران را خوب کند؟
از اینها گذشته، محتوای سخنرانیها هم با تشکرهای فراوان مسئولان از همدیگر و صحبتهای اغراقآمیز در ستایش اصفهان همراه بود؛ تا جایی که با تلاش فراوان میشد حداکثر چند جمله غیرتکراری از صحبتهای هرکدام استخراج کرد! در ادامه این جملهها را برایتان ذکر میکنم تا سطح دغدغههای برخی از تصمیمگیران این عرصه را متوجه شوید.احمدرضا طحانیان، مدیرعامل نمایشگاه بینالمللی گردشگری اصفهان، بهعنوان اولین سخنران از افراد مختلفی برای برپایی تشکر کرد و بعد از «گردشگری تجاری و اقتصادی» بهعنوان شاخه مهمی از گردشگری یاد کرد و «نقش نمایشگاههای گردشگری را در جهان بسیار باارزش» خواند. به روایت او، نیمی از شرکتکنندگان نمایشگاه تخصصی گردشگری اصفهان از شهرها و کشورهای دیگر برای فعالیت در نمایشگاه آمدهاند.
علیــرضا ایــزدی، مــدیرکـــل میــــراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان، سخنران دوم مراسم بود. مهمترین بخش صحبتهای او این جملهها بودند: «گردشگری عنصری برای رسیدن به توسعه پایدار است. ایران، نیازمند ققنوسی به نام اصفهان است. اگر قرار است گردشگری را بسازیم، بارش بر دوش اصفهان است. تمدن بشریت مدیون مردم اصفهان است. امروز آغازین روز رسیدن به توسعه گردشگری ایران است و بدونشک در این مسیر، اصفهان نقطهطلایی محسوب میشود.»
بعد از این صحبتها با خودم فکر کردم منظور مدیرکل جدید اصفهان، این است که اصفهان باید در آتش بسوزد و ققنوس جوانی زاده شود تا گردشگری ایران روی بهبود ببیند یا ایران ققنوس پیری است که باید بسوزد و ققنونس جوان اصفهان، بار زندگی نوی گردشگری بهبودیافته ایران را بر دوش بگیرد؟! منظور از ققنوسبودن اصفهان واقعا چیست؟مهمترین دغدغه و درخواست مدیرکل میراث اصفهان که در این مراسم از زبان خود او رو به معاون گردشگری وزارت میراث مطرح شد، تقاضای برگزاری نمایشگاه بینالمللی گردشگری ایران در اصفهان بود. ایزدی افزود: «اگــر مــوافقیـــد، اصفهـــان پـایـلـــوت نمایشگاههای بینالمللی باشد.
استان اصفهان باید تقویمی مانند فیتور و آیتیبی داشته باشد… .»نمایشگاه بینالمللی گردشگری فیتور (FITUR) هرساله در مادرید، پایتخت اسپانیا، برگزار میشود و در سال جاری میلادی، چهلودومین دوره آن برگزار شد. آیتیبی برلین (ITBBerlin) هم هــر ســال انبــوهــی از فعالان صنعت گردشگری دنیا را به برلین، پایتخت آلمان، جذب میکند. اصفهان یک رویداد بینالمللی مهم به نام جشنواره بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان اصفهان داشت که به 34 دوره هم رسید؛ اما در سطح ملی خواستی برای حفظ نام اصفهان برای جشنواره وجود ندارد و هرساله اخباری درمورد گرفتن جشنواره از اصفهان و حذف نام اصفهان از این جشنواره به گوش میرسد.
معاون گردشگری کشور از لغو گسترده سفرها بر اثر حوادث اخیر خبر داد
سخنران سوم مراسم افتتاحیه، عباس مقتــدایــی، نمــاینـــده مجلــس شــورای اسلامی، بود که به نقشآفرینیهای اصفهان و جایگاه اثرگذارش در رشتههای مختــلف اشــاره کــرد و مطــالبـــهاش را بــاعنــوان «هنــــرمنـــدان اصفهـــان از رئیسجمهور طلب دارند» مطرح کرد.بــه روایــت او، جــایگــاه و داشتــههــای اصفهان توسط برنامهریزان نادیده گرفته شده و حالا در فصل بودجه باید برای رفع نواقص و محرومیتها کاری انجام داد؛ مخصوصا برای اصفهانی که چهارراه مذاهب و ادیان بوده و همین موضوع یک ابزار و اهرم برای توسعه محسوب میشود.
پس از این سخنرانی، مراسم امضای تفاهمنامه میان وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با وزارت صمت برگزار و گفته شد بر این اساس، قرار است صنایعدستی در دو سطح ملی و بینالمللی کد بگیرند و شمارهگذاری شوند.اما بالاترین مقام ملی گردشگری حاضر در مراسم، علی اصغر شالبافیان، معاون گردشگری وزارت میراث، بود که صحبتهایش را با یک نکته کلیدی آغاز کرد: «سنجه همه فعالیتهایمان این است که تا چهحد توانستهایم گرهگشایی واقعی انجام دهیم».او فعالیت در دو زمینه «همکاریهای بین بخشی برای رفع موانع» و «تسهیلگری و حمایت برای حضور پررنگ بخش خصوصی» را بهعنوان کلید رفع مشکلات در حوزه گردشگری بیان کرد و امضای تفاهمنامه با وزارت راه و شهرسازی برای واگذاری اراضی یارانهای و تسهیلات برای ساخت اقامتگاه و هتلهایی در شأن اصفهان را بهعنوان دستاوردهای اخیر در حوزه گردشگری نام برد. به روایت او، مشکل تعرفه گاز هتلها که در سال گذشته هفتبرابر شده بود، امسال حل شده و در برنامه هفتم توسعه سهم بیشتری به گردشگری تخصیص داده خواهد شد. دونکته قابلتأمل دیگر در صحبتهای او، تأکید بر معرفی مقاصد گردشگری نو در اصفهان و نام آوردن از «شرق اصفهان» و «توسعه گردشگری» منطقه برای رفع محرومیتهایش بود.
نکته بسیار مهم دیگری که شالبافیان بهعنوان پیشنهاد به مسئولان اصفهان مطرح و بر جدیگرفتنش تأکید کرد، این بود که تقویم رویدادهای ملی ایران درحال شکلگیری است و اصفهان بــاید از ایــن فـرصــت برای ثبــت ملــی رویدادهایش استفاده کند. او در پاسخ به مدیرکل میراث اصفهان هم توضیح داد که «تأکیدی بر برگزاری نمایشگاه بینالمللی گردشگری در تهران نیست» و اصفهان میتواند نامزد میزبانی این رویداد باشد. شالبافیان تنها مسئولی بود که در صحبتهایش به «حوادث دوهفته اخیر در ایران» اشاره و تأکید کرد که «تأثیر قابلتوجهی در لغو سفرها داشته است». او و مسئولان دیگر البته از تأثیر قطعــی ســراســری اینتـرنت بر صـنـعـت گـردشگـری چیزی نگفتند.
سخنرانی «دختر اصفهان» در قامت «معاون صنایعدستی کشور»
مریم جلالی، معاون صنایعدستی وزارت میراث، آخرین سخنران افتتاحیه بود که با شال گردنی که طرح نگارگری ایرانی بر خود داشت به روی سن رفت و در صحبتهایی شاعرانه، گفت: «من بهعنوان دختر اصفهان که در کوچه پسکوچههای اصفهان صدای صنایعدستی را شنیدهام، میگویم باید یک اندیشه نو نسبت به صنایعدستی داشته باشیم.»او از اقتصاد صنایعدستی بهعنوان اقتصاد هویتبنیان (و نه دانشبنیان) یاد و تأکید کرد که «صنایع دستی راهبرونرفت از انسداد اقتصادی و فرهنگی است؛ در حالی که خیلی از مواقع ما به نام اشتغال، تولید را کشتهایم و مولدها را پشتمیزنشین کردهایم.» او از ایده نامگذاری سهراهیهای اصفهان به نام صنایعدستی هم حمایت و بیان کرد: «سهراهیهای اصفهان بهدرستی به نام صنایع دستی نامگذاری شدهاند و باید بدانیم که سهگانه صنایع دستی، میراث فرهنگی و گردشگری است که ما را به توسعه میرساند.»مطالبهای که جلالی مطرح کرد، اختصاص درصدی از بودجه دانشبنیانها به صنایع دستی بود. او خبری را هم در این مراسم اعلام کرد: «بهزودی دوجهان در استان اصفهان خواهیم داشت؛ هم اصفهــان شهـــر جهــانــی صنایعدستی است و هم کاشان قرار است شهر خلاق جهانی شود.»
بعد از این سخنرانیها و رونمایی از دو اثر قلمزنی استاد بهرام الیاسی، مسئولان به سمت نمایشگاه رفتند؛ در حالی که گروهی از نوازندگان با لباس بختیاری آنها را همراهی میکردند.
از غرفههای نامرتبط تا غرفههای خلاقانه!
حضور غرفه محصولات آلمانی نانو، غرفه نمایش موتورسیکلتها، انبوه غرفههای بیمارستانها که گفته شد هر کدام در حوزه گردشگری سلامت هم فعالند، از جمله مواردی بود که با انتقاد فعالان صنعت گردشگری روبهرو شد.
از همه قابل تأملتر، غرفه موتورسیکلتها بود که در روز افتتاحیه هر چند دقیقه یک بار صدای گازدادن یکی از موتورها، مخاطبان را شوکه میکرد و در روز آخر وقتی از مسئول غرفه پرسیدم که دلیل حضورشان در نمایشگاه چه بوده، توضیح داد که با کمک یکی از آژانسها تورهای گردشگری موتوری برگزار میکنند و وقتی به آژانس مورد نظر مراجعه کردم، گفتند که تازه در نمایشگاه درباره برگزاری چنین تورهایی با هم صحبت کردهاند و هنوز قراردادی منعقد نشده است! در غرفه موتورسیکلت انواع موتورها را میدیدید؛ ولی دری به روی گردشگران باز نبود. فقط میتوانستند از دور موتورها را ببینند؛ چون صاحبانشان مایل نبودند کسی دست به وسایلشان بزند!
در گفتوگو با مسئول غرفه البته این نکته ذکر شد که مردم میتوانند حداقل با 100میلیون تومان موتور بخرند، لباس و تجهیزات تهیه کنند و بعد به این گروه مراجعه کنند و درخواست حضور در سفرهای گروهیشان را بدهند. جانمایی غرفهها هم مشکل دیگری بود که بسیاری از فعالان به عنوان یک نکته منفی برای نمایشگاه ذکر کردند.
غرفهها دستهبندی نشده بودند و به صورت پراکنده حضور داشتند. طراحی غرفهها هم محل بحث بسیاری از فعالان بود. شماری از غرفهها درست مثل غرفههای بازارچههای محلی بودند. بسیاری هم سعی کردهبودند از رنگ فیروزهای در طراحی استفاده کنند که به اصفهان مرتبط باشد؛ ولی در اصل راه را به خطا رفته بودند. طراحی غرفه هتل کوثر به سبک معماری رومی تعجب حضار را برمیانگیخت و…؛ البته غرفههایی هم بودند که طراحی متمایز و وفادار به موضوع داشتند؛ مثلاغرفه تختفولاد شبیه بخشی از این آرامستان طراحی شده بود. غرفه باغ پرندگان ناژوان شبیه بخشی از باغ پرندگان بود و برای اولینبار حیوان زنده را هم به غرفه آورده بودند که البته احتمالا صدای طرفداران حقوق حیوانات را هم بهدنبال داشته است.
خلیفهگری ارامنه اصفهان برای اولین بار غرفهای را در نمایشگاه اصفهان به خود اختصاص داده بود و مخاطبان با حضور در این غرفه که با رنگهای متفاوت و طراحی جذابی همراه بود، میتــوانستنــد مسیــر گـــردشگـــری در جلفای نو را ببینند. طرحی از یک خاچکار و بخشی از لباس اسقف که قدمتش به سال 1860 برمیگشت، ازجمله بخشهای دیدنی این غرفه بود و در فنجانهایی که نام و نشان ارامنه را بر خود داشتند هم با قهوه ارمنی و گز اصفهان از مخاطبان ویژه پذیرایی میشد.
در کنار این غرفه، غرفههای گز اصفهان هم حضور داشتند که به نمایش تنـوع بستـهبنـدیهـا و محصولاتشـان پرداختند و از آنجا که مهارت پخت گز اصفهان در فهرست میراث ناملموس ملی ایرانیان ثبت شده، حضور این غرفهها حائز اهمیت بود. غرفه اداره کل میراث فرهنگی اصفهان با نمایش انواع صنایعدستی استان و غـــرفـــهای کـــه بــــرای نمـــایـــش بستهبندیهای صنــایعدستــی بود هم قابل تأمل بودند. در بیرون از فضای نمایشگاه هم سیاهچادرهای مختلفی برپا شده بود و برخی از استانها محصولاتشان را در این فضاها به نمایش و فروش گذاشته بودند؛ مثلا اقامتگاه میلکان در کرمانشاه که مدیرش بانی خیر ثبت شماری از غذاهای سنتی کرمانشاه در فهرست میراث ناملموس ملی ایرانیان شده، یک نوع شیرینی و چند نوع از غذاهای محلیشان را برای مخاطبان نمایشگاه ارائه کرد. بلیت چهارهزار تومانی پارکینگ و پنج هزار تومانی ورودی نمایشگاه (در حالی که غرفهداران تأکید میکردند که قرار بر رایگانبودن ورود بوده) از جمله موارد موردانتقاد دیگر درمورد نمایشگاه تخصصی گردشگری اصفهان بود.
