کلیه بیماریهای خونی، اعم از کمخونی، غلظت خون یا هر نوع بیماری دیگر که منشأ آن خون است، از ازدیاد حجم رطوبت و فضولات داخل خون اتفاق میافتد؛ به این صورت که وقتی حجم رطوبت بالا میرود، بدن توانایی تولید خون را ندارد؛ از دو جنبه: یکی، به دلیل اینکه رگها توان پذیرایی از خون بیشتر را ندارند و ظرف مقدار خون پر است و دوم اینکه، مایعات سردی را در عضوها بالا میبرد و باعث میشود سردی غالب شده و توان تولید خون کم شود؛ یعنی فرد علائم پرخونی دارد؛ ولی وقتی آزمایش میدهد، معلوم میشود کمخون است.حال برایتان این پرسش مطرح میشود که چطور کمخونی ممکن است از ازدیاد خون باشد؟ قبل از اینکه وارد بحث شویم، بهتر است ابتدا کمخونی را توضیح دهیم.منظور از کمخونی، وضعیتی است که شما گلبول قرمز خون سالم و کافی برای رساندن اکسیژن به سایر بافتهای بدن را ندارید؛ بنابراین باید این تصور را که با شنیدن کلمه کمخونی، کمبود کل حجم خون(مایع خون) در ذهن شما تداعی شود، دور بیندازید و بدانید که شمارش گلبولهای قرمز خون به نسبت کل خون است که شما را کمخون یا نرمال قلمداد میکند. در این صورت گاهی نسبت حجم کل خون به گلبولهای قرمز خیلی بیشتر است؛ به همین دلیل فرد را کمخون مینامند؛ باوجوداینکه خون زیادی دارد.حال اگر قوت خون نیز کم شده باشد، فرد دچار فقرآهن شده است. زمانی که بدن دچار کمبود آهن شود، تولید گلبول قرمز و هموگلوبین که کارش انتقال اکسیژن به بافتها و ماهیچههاست، مختل میشود. بهمرور گلبولهای قرمز از بین میرود و فرد دچار کمخونی میشود.حال بهتر است با علت ایجاد کمخونی و کمبود آهن آشنا شوید.
ضعف هضم
مهمترین علت کمخونی، ضعف هضم است. زمانی که هضم ضعیف باشد، معده برای بالابردن هضم بیشتر فعالیت میکند و جذب خون بیشتری از بدن انجام میدهد که باعث ایجاد کمخونی میشود و علاوه بر آن، غذایی که باید هضم شود تا کبد بتواند خون سالمی از آن جذب کند، برای بدن این اتفاق نمیافتد؛ چون غذایی که هضم نشده باشد، توان دفع مواد مغذی را ندارد تا کبد آنها را جذب کند؛ ازاینرو اگر هضم درست شود، بدن هیچ نیازی به قرص خون و قرصهای ویتامین ندارد؛ چون گندم و بسیاری از مواد غذایی، سرشار از آهن خون و مواد ویتامینه هستند.
علل ضعف هضم
خوب نجویدن غذا: وقتی غذا خوب جویده نشود، باعث عدم جذب مواد مغذی مانند آهن و ویتامینها و… (که برای ساخت هموگلوبین و گلبول قرمز نیاز است) میشود. فقرآهن هم باعث ضعف هموگلوبین و درنهایت، نارسایی اکسیژن به بافتها شده و بهمرور کمخونی عارض میشود.مؤید این حرف در کمتر مبتلاشدن به فقرآهن و کمخونی افرادی است که از نان خشک همراه غذا استفاده میکنند. همراهشدن نان خشک با غذا، نیاز به جویدن بیشتر و بالابردن قدرت هضم دارد؛ برای همین در دهان بزاق بیشتری ترشح شده و هضم بسیار بالایی انجام میشود؛ ولی غذاهای فستفودی که جویدن زیاد نیاز ندارند، هم ارزش غذایی پایینی پیدا کرده و هم مصرف مایعات را بیشتر خواهند کرد؛ چون غذا در معده هضم نمیشود و عطش برای نوشیدنیها بیشتر میشود؛ درنتیجه بهوسیله مایعات، غذا هضمنشده از معده خارج میشود؛ ولی بعد از نان خشک بدن نیازی حس نمیکند تا نوشابه یا مایعات دیگر طلب کند؛ چون هضم بالایی خواهد داشت؛ بدین ترتیب بدن آهن و مواد مغذی بیشتری جذب میکند و دچار فقرآهن و کمبود ویتامینها نمیشود.مؤید دیگر اینکه در قدیم چطور باوجوداینکه مکمل و قطرههای مختلف از بدو تولد به نوزادان داده نمیشد، کمبود آهن و کمخونی بسیار کمتر شایع بود یا شاید بتوان گفت بهندرت به چشم میخورد؟ علت این امر خیلی ساده است.در گذشته مادرها به جای بیسکویت و خوراکیهایی که جویدن نیاز ندارد، مثل پفک و پاستیل، با زیرکی بهعنوان میانوعده دست کودکانشان نان خشک میدادند. چون نان خشک برای هضمشدن به تلاش و جویدن خیلی بیشتری نسبت به بیسکویت نیاز داشت، کودکان ازلحاظ جذب مواد مغذی و آهن مشکلی نداشتند؛ بنابراین دچار فقرآهن و کمخونی نمیشدند؛ حتی پدر و مادرهای گذشته برخلاف امروزیها که سرلاک را بههمراه آب یا شیر به کودک میدهند و کودک بدون هیچ تلاشی برای جویدن غذا را بهراحتی قورت میدهد و هضم معده را از بین میبرد، از سویق که تفت دادهشده و نیازی به هضم ندارد، استفاده میکردند؛ ضمن اینکه سویق را داخل پارچه یا کیسههای پلاستیکی دست کودک میدادند تا برای خوردنش تلاش کند و مجبور باشد به جویدن و کمکم استفادهکردن از آن؛ حتی بسیاری از مادرها که میخواستند در زمانی که طفل آنها دندان درنیاورده به او غذا بدهند، به جای میکسکردن غذا، آن را میجویدند و به کف سق کودک میگذاشتند. این وضعیت، دو حرکت بسیار مهم انجام میداد تا هضم بیشتر شود: اول اینکه، با بزاق دهان مادر مخلوط میشد و هضم بهتری ایجاد میکرد؛ دوم اینکه، وقتی غذا، خرما یا چیزی دیگر به کف سق کودک میگذاشتند، او به جای جویدن مجبور میشد مکیدن را جایگزین جویدن کند و غذا را بمکد. اینگونه بزاق بیشتری ترشح میشد تا هضم بهتری انجام شود.اما، نکتهای بسیار مهم در شایعشدن کمخونی و فقرآهن در کودکان، سالمندان و افراد بیمار: امروزه که برای کودکان از بدو تولد و سالمندان با بالارفتن سن و برای بیماران بهمنظور بهترشدن بیماری، قطرهها و قرصهای مکمل ویتامین و آهن و… تجویز میشود، نهتنها مفید نیست، بلکه برایشان مضر هم هست؛ زیرا این کار باعث ضعف هضم (علت اصلی کمخونی است) میشود. علت آن است که هرچقدر آهن، ویتامینها و پروتئینها در بدن کم باشد، معده تلاش میکند با هضم بیشتر و بهتر، آن را از راه غذای مصرفی بهدست بیاورد. همینکه این مواد بدون تلاش به بدن برسد، بهمرور معده ضعیف و فرایند هضم کمتر و تنبلتر میشود.سردی معده: از زیاد نوشیدن آب و خوبنجویدن غذا عارض میشود. یکی از مضرات زیاد نوشیدن آب، سردشدن معده است. معده سرد، غذا را خوب هضم نمیکند و غذای هضمنشده وارد روده میشود یا جذب نمیشود یا اگر هم جذب شود، غذایی را که زیاد در روده مانده و فاسد شده است، هضم میکند؛ یعنی غذا هضم نشده، ولی به دلیل فسادی که ایجاد کرده، نرم و بهوسیله کبد جذب میشود. بهعبارتدیگر، کبد خون آلوده و فاسد تولید میکند و این خون ضعیف، بدن را بیمار میکند و باعث کمخونی میشود. در این صورت چهره فرد روزبهروز سیاهتر و تیرهتر میشود که این تیرگی به دلیل تولید خون ناسالم است.پرخوری: زیاد خوردن غذا نهتنها باعث بالارفتن مواد مغذی بدن و پرخونی نمیشود، بلکه هرچقدر غذا کمتر باشد، جذب بالاتر میرود؛ چون وقتی غذا سبک و با فاصله استفاده شود، هضم بهراحتی و در مدتزمان بیشتری انجام میشود؛ بنابراین قدرت هضم بالا میرود، آهن و مواد مغذی بیشتری به بدن میرسد و کمخونی برطرف میشود. به زبان دیگر، غذا وقتی کمتر وارد معده شود، بدن بهتر میتواند فرصت برای هضم داشته باشد؛ مثل زمانی که شما مواد کمتری داخل یک دیگ برای پخت میریزید، زودتر پخته میشود؛ تااینکه حجم آن را زیاد کنید؛ از همین روست که در ماه مبارک رمضان بیشتر افراد چاقتر میشوند؛ چون بدن فرصت برای هضم بهتر دارد و غذا را خوب جذب میکند. پختوپز با وسایلی که بهجای پخت غذا و لطیفکردن مواد مغذی غذا برای هضمِ کامل، تنها با فشار هوا غذا را متلاشی میکند و هضم سختتر و ثقل بههمراه میآورد؛ مانند استفاده از هواپز، زودپز و… .
زیاد نوشیدن آب
دومین علت کمخونی، زیاد نوشیدن آب است. زیاد آب نوشیدن باعث میشود آب جایگاه خون را تصاحب کند؛ بنابراین خون افزایش مییابد و حجم گلبولهای قرمز نسبت به کل خون کم شده و در آزمایش خون، کمخونی تشخیص داده میشود!
خامخواری و گیاهخواری به مدت طولانی
یکی دیگر از عللی که باعث زیادشدن کمخونی و فقر آهن در جوامع امروز شده، سبک غذاخوردن جدید با عنوان رژیم گیاهخواری است. در این رژیم، از خوردن گوشت جانوران و بعضا شیر و لبنیات و تخممرغ و حتی عسل که خاستگاه جانوری دارد، خودداری میشود. چون گیاه یک غذای کامل نیست و بدن ما به گوشت نیاز دارد و انرژی بدن و عضلهسازی آن از طریق مصرف گوشت دریافت میشود؛ بنابراین قطع مصرف گوشت و ادامه رژیم گیاهخواری میتواند به سردمزاجی، سردی معده، ضعف هضم و نهایتا کمخونی بینجامد.
پختوپز در ظروف نامناسب
گاهی پخــتــن غذا در ظــروفــی مانند چدنهای خراشــیــــدهشــده یا آلومینیوم و… نهتنها باعث ازبینرفتن آهن و ویتامین موجود در غذا و کمخونی میشود، بلکه مواد مضر و خطرناکی مانند سرب وارد غذا میشود.
استفاده از قرصهای ضدبارداری
استفاده از قرصهای ضدبارداری ازجمله علل زیادشدن کمخونی در جامعه امروزی است.
رژیمهای سخت
متأسفانه به علت رواج فشن و مُد و تبلیغات رسانهای همه بهدنبال لاغری و خوشاندامی هستند؛ غافل از اینکه رژیمهای سخت و لاغری بیشازاندازه باعث دریافت ناکافی مواد مغذی، بهویژه آهن و درنهایت منجر به کمخونی میشود.
