حالا و در شرایطی که تنها چند روز به پایان مهرماه زمان باقی مانده و البته در مدارس و دانشگاهها نیز به روی دانشآموزان و دانشجویان باز شده و ترافیک در برخی از ساعات روز شهر را قفل میکند، پیشبینی میشود که آلودگی هوا در روزهای آینده افزایش یابد. آلودگی هوای اصفهان در روزهای گذشته در اصفهان استمرار داشت؛ بهطوری که روز گذشته هم با قرارگرفتن شاخص روی ۱۲۱، وضعیت هوای ناسالم برای گروههای حساس (نارنجی) ثبت شد. امروز اما آلودگی هوا شدت گرفته است؛ این موضوع را چندی پیش ابراهیم هنرمند، کارشناس ادارهکل هواشناسی استان اصفهان در گفتوگو با رسانهها پیشبینی کرده و از احتمال افزایش غلظت آلایندههای جوی و تشدید وضعیت آلودگی هوا در کلانشهر اصفهان و نواحی مرکزی و صنعتی استان در روز چهارشنبه خبرداده بود: «آلودگی هوا تا پایان هفته ادامه خواهد داشت و غبار صبحگاهی در کلانشهر اصفهان و نواحی مرکزی و صنعتی استان طی این مدت به کاهش شعاع دید و افزایش آلودگی هوا منجر میشود.»
این شهر نفس ندارد
درحالیکه با شروع فصل سرد سال آلودگی هوا در اصفهان شدت یافته است که آلودگی هوا امسال در فصول گرم نیز نفس اصفهانیها را به شماره انداخت و آسمان این کلانشهر را در تنگنا قرار داد. آنطور که بابک صادقیان، رئیس اداره امور آزمایشگاههای ادارهکل حفاظت محیطزیست استان اصفهان به رسانهها گزارش داده از ابتدای سالجاری تا بیستم شهریور، تعداد روزهای هوای پاک در استان اصفهان «صفر» بوده است. براساس آمارها طی سال گذشته روزهای قابل قبول و سالم (زرد) ۱۲۱ روز، ناسالم برای گروههای حساس (نارنجی) ۵۱ روز و ناسالم برای عموم (قرمز) نیز سه روز در استان اصفهان ثبت شده است. همچنین امسال در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته روزهای سالم و قابل قبول صد روز و ناسالم برای گروههای حساس ۶۸ و ناسالم برای عموم هفت روز برآورد شده که تعداد روزهای ناسالم (نارنجی) برای گروههای حساس و نیز ناسالم (قرمز) برای عموم افزایش داشته است؛ این درحالی است که از ابتدای سال گذشته تا دوازدهم تیرماه ۱۴۰۰ و بازه زمانی ۱۰۵ روز سالجاری تعداد روزهای هوای پاک در استان اصفهان نیز «صفر» بوده است، از فروردین سال گذشته تا تیرماه ۱۴۰۰ تعداد روزهای قابل قبول یا هوای سالم ۷۶ روز بوده و طی بازده زمانی ۱۰۵ روز نخست امسال تعداد این روزها ۴۶ روز ثبت شده است.آلودگی شدید اصفهان در فصول مختلف سال باعث شد تا در مرداد گذشته براساس گزارش دریافتی از مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، نام این کلانشهر در لیست آلودهترین شهرهای ایران قرار بگیرد. البته این اولین باری نبود که نام این شهر در فهرست آلودهترین شهرها قرار گرفت بلکه بررسیها نشان میدهد در سالهای ۹۸ و ۹۹ رکوردار آلودهترین شهر کشور از منابع انسانساز اصفهان بوده است. براساس نتایج نهایی طرح منشأیابی و سهمبندی ذرات معلق هوای شهر اصفهان که دو سال گذشته در رسانهها منتشر شد، حداکثر 37 درصد از آلایندگی هوای شهر اصفهان متوجه صنایع، 53درصد مربوط به حملونقل و 70درصد از سهم حملونقل نیز مربوط به اتوبوسها و کامیونهاست. دیگر نتایج این تحقیق نشان میدهد که کلانشهر اصفهان با وضعیت توپوگرافی خاص، با مشکلات جدی روبهرو هستند و در سالهای اخیر با توسعه ناپایدار صنایع مختلف بدون توجه لازم به مسائل مرتبط با محیط زیست، افزایش تعداد و تردد خودروها، تغییرات آب و هوایی از جمله کاهش نزولات آسمانی، خشکسالی و بروز طوفانهای گردوغبار و نیز پدیده وارونگی دمایی (اینورژن) در فصول سرد، میزان ذرات معلق در فصول مختلف سال و به تبع آن مشکلات آلودگی هوا افزایش یافته است. همچنین سهم آلایندههای ثانویه بین 11 تا 13 درصد است که در اثر فعل و انفعالات فیزیکی و شیمیایی آلایندههای گازی ناشی از هر دو بخش صنعت و حمل و نقل، در اتمسفر شکل میگیرند.
عزمی که نیست!
حالا و در شرایطی که سالهاست آلودگی در فصول مختلف سال به هوای آسمان آغشته شده و تمامی ندارد، اما به نظر میرسد اقدامات مؤثری برای رفع این مشکل از سوی دستگاههای متولی انجام نمیشود و عزمی برای رفع آن در این کلانشهر وجود ندارد و سال به سال وضعیت هوای این شهر به مراتب بدتر میشود. به گزارش «اصفهانزیبا» زمستان سال گذشته بود که ایرج حشمتی، مدیرکل سابق حفاظت محیطزیست استان اصفهان در گفتوگو با این رسانه گفت: «برای اولین بار وزارت کشور به عنوان مسئول هماهنگی دستگاههای اجرایی بهمنظور عملیاتیشدن قانون هوای پاک انتخاب شده است. استاندارها نیز موظفاند با برگزاری کارگروههای آلودگی هوا نظارت ویژهای بر انجام تکالیف دستگاهها داشته باشند. همچنین 62 حکم روی زمینمانده و 34 حکم بهنتیجهرسیده، توسط وزارت کشور و سازمان محیطزیست احصا و در سامانه ثبت شده است. برای این 34 حکم برش ملی و استانی طراحی شده؛ مثلا اگر عمده دلیل آلودگی هوا در اصفهان صنایع است، برش صنعت در اولویت قرار میگیرد و دستگاهها باید تکالیفی را انجام دهند. برای اجرای این طرح اعتبار نیز درنظر گرفته شده است.» او در این گفتوگو مدعی شد که اجرای این طرح میتواند تا حدود زیادی منجر به کاهش آلودگی هوا در سال جاری شود؛ موضوعی که حالا و با شروع فصل سرد و استمرار آلودگی هوا در روزهای گذشته به نظر میرسد، تحقق آن به یک آرزوی محال و دستنیافتنی تبدیل شود؛ ضمن اینکه به گفته او آلودگی هوا موضوع جدیدی در اصفهان نیست و به دو مسئله برمیگردد؛ عوامل انسانساخت و عوامل طبیعی. در حوزه عوامل انسانساخت باید اشاره کرد که در اصفهان بیش از ده هزار صنعت شکل گرفته است. 78 درصد صنایع در شعاع 50 کیلومتری و 72 درصد از جمعیت هم داخل این شعاع قرار دارند. حدود 15هزار واحد صنفی، 77 شهرک صنعتی به وسعت 12 هزار هکتار، 900 معدن فعال، دوهزار واحد سنگبری و پنج ناحیه بزرگ تولید آجر نیز در استان وجود دارد که هیچکدام از اینها براساس آمایش سرزمین اتفاق نیفتاده و فقط به دلیل نیازهای مقطعی و بهخاطر ایجاد اشتغال و افزایش تولید در استان شکل گرفته است؛ بدون اینکه توجهی به آینده صورت بگیرد؛ درحالی که اگر قرار به حرکت در مسیر توسعه پایدار باشد، یک پروژه صنعتی که دارای منافع اقتصادی است، نباید باعث تخریب منابع طبیعی و محیطزیست و برهمزدن نظم اجتماعی و پایمالکردن حقوق نسلهای آتی شود. ایجاد صنایع در اصفهان، اما در مسیر توسعه پایدار نبوده و الزامات زیستمحیطی نیز همراه با توسعه صنعت اتفاق نیفتاده است. البته من مسئول صنعت نیستم و نمیتوانم در این باره نظر بدهم؛ ولی شواهد امر این مسائل را نشان میدهد. موقعیت اصفهان طوری است که به لحاظ اقلیمی خشک و میانگین بارش در آن نسبت به سایر کلانشهرهای کشور به شدت پایین است. به علاوه اینکه در اصفهان (به دلیل داشتن توپوگرافی خاص) میانگین سرعت باد به ویژه در نیمه دوم سال پایین است و این موضوع در کنار پایداری و سکون هوا و همچنین وقوع پدیده وارونگی دما باعث انباشت آلایندهها و تشدید آلودگی هوا در منطقه میشود. در حوزه حملونقل عمومی نیز مشکلات عدیدهای وجود دارد و براساس قانون هوای پاک به این موضوع توجه نشده و اقدامات لازم هم صورت نگرفته است. از سوی دیگر سال گذشته و در بحران آلودگی هوا بود که پس از چند سال، نیروگاه دوباره به مدار آمد و درحالیکه شیرهای مازوت پیش از این با دستور مراجع قضایی پلمپ شده بودند، به دستور شورای امنیت ملی پلمپها شکسته و مازوت در این شهر سوزانده شد. حالا و در شرایطی که آلودگی در کلانشهر اصفهان رسوب کرده است و پیامدهای مختلفی از جمله افزایش بیماریهای تنفسی و مرگومیر و… را به دنبال خود دارد، اما به نظر میرسد هنوز راه حل اساسی برای رفع این مشکل دیرینه در اصفهان اندیشیده نشده و ریههای اصفهانیها دیگر به استنشاق هوای آلوده عادت کردهاست؛ هرچند لابد در روزهای آینده و با شدت گرفتن آلودگی باید منتظر اعلام تعطیلی مدارس و برخی از ادارهها باشیم؛ راهحلی کلیشهای و تکراری که هر ساله بهعنوان ابتکار عملی از سوی مسئولان اصفهانی اتخاذ میشود و البته راه به جایی نمیبرد!
