فدارسیون های بینالمللی با سردادن شعار همیشگی جدایی سیاست از ورزش، خواستار عدم دخالت سیاست در ورزش هستند؛ اما در عمل بارها به دلایل سیاسی تحریمهایی را نسبت به کشورها با هدف عدم شرکت در رویدادهای ورزشی بینالمللی اعمال کردهاند؛ شرایطی که قرار بود در آستانه مسابقات فوتبال جامجهانی 2022 قطــر بــرای تیــم ملــی فــوتبـــال کشورمان هم اتفاق بیفتد که خوشبختانه محقق نشد. اواخر مهــرمــاه نشریــههای گــاردیــن، تلگراف و سان بریتانیا گزارشی منتشر کردند که در آن خواستار حضورنیافتن تیم ملی فوتبال ایران در این دوره از جامجهانی شده بودند. در این گزارشها آمده بود که در جنگ روسیه و اوکراین، ایران از روسیه حمایتهای نظامی میکند و روسیه نیز با استفاده از این پشتیبانی تسلیحاتی در قالب استفاده از پهپادهای ساخت ایران، به حملاتش علیه اوکراین شدت بخشیده است و بر همین اساس فیفا در واکنش به این شرایط، باید تیم ملی کشورمان را از شرکت در بازیهای جامجهانی قطر محروم کند.در راستای این گزارشها، یک نهاد حقوقی در اسپانیا نیز دادخواستی را علیه کشورمان با هدف منع حضورش از این دور مسابقات تنظیم و در همراهی با این پروژه بحرانسازی، نامهای را برای فیفا بهصورت رسمی ارسال کرد؛ دادخواستی که در ادامه آن کمیته اجرایی اتحادیه فوتبال اوکراین نیز بیانیهای را منتشر کرد و از درخواست رسمیاش به فیفا برای حذف تیم ملی ایران از جامجهانی 2022 خبر داد. به ادعای اوکراین، ایران مظنون به فراهمآوردن تسلیحات نظامی برای روسیه در جنگ بوده و متهم به نقض بندهای 3 و 4 اساسنامه فیفا درزمینه رعایت حقوق بشر و مبارزه با تبعیض و خشونت است. درعینحال رسانههای اروپایی هم مطرح کردهاند که ایران پهپادهای خود را به روسیه فروخته است تا در جنگ علیه اوکراین استفاده کند؛ به همین خاطر اتحادیه اروپا در پی وضع تحریمهای جدید علیه ایران است؛ اظهاراتی بیاساس و بدون هیچ سندی و مدرکی برای اثبات آن که تنها چندروزی شایعه حضورنیافتن ایران در جامجهانی را در فضای مجازی مطرح و فضای رسانهای بینالمللی را علیه ایران به خود مشغول کرد و درنهایت این درخواست به قول خودشان حقوق بشری، با بیاعتنایی فدراسیون جهانی فوتبال در آخرین اجلاس این سازمان به پایان رسید و فیفا با انتشار گزارشی از تیم ملی ایران حضور تیم کشورمان را در جام جهانی تأیید کرد. جانی اینفانتیو، رئیس فیفا نیز در آخرین صحبتهای خود دراینباره خواستار دوری مسائل سیاسی از جامجهانی شد و اظهار کرد «چند روز مانده به آغاز مسابقات جامجهانی 2022، اجازه ندهید فوتبال به سمت معرکه سیاسی و ایدئولوژیکی برود و رسانهها و دولتها از ورود مسائل سیاسی به جامجهانی خـودداری کنـنــد»؛ صحبــتهـایــی که نشان داد نهادی بینالمللی همچون فیفا از سیاست به دور است و تصمیمات نهایی را براساس قوانین داخلی خود میگیرد. تجربه نشان میدهد چنین ادعایی آنطور که میگویند هم نیست و این سازمان و دیگر فدراسیونهای ورزشی در بسیاری از موارد سیاسی عمل کردهاند و این موضوع قابلانکار است.
موازین بینالملل در خصوص حذف کشورها از رقابتهای ورزشی چه میگویند؟
پرونده حذف ایران از جام جهانی 2020 قطر با همه فشارهای بینالمللی و رسانهای، بسته شد و حالا در آستانه این رویداد در 20 نوامبر هستیم؛ اما سؤال اینجاست که در چه شرایطی درخواستها برای حذف کشوری از چنین رویدادهای بینالمللی همچون جــامجهــانی صــورت خــواهد گــرفت و مــوازیــن بینالمللــی دراینباره چـــه میگوینــد؟ از طرفی آیا سازمانهای بینالمللی تحتفشارها و اختلافات سیاسی میان کشورها در قالب شکایت میتوانند اقداماتی را انجام دهند یا این تصمیمات تنها شرایط خاصی را در حوزه قوانین بینالملل میطلبد؟ سؤالاتی که امیر مقامی، کارشناس حقوق بینالملل در گفتوگو با «اصفهان زیبا» به آنها پاسخ داد.به گفته این استاد دانشگاه، محرومکردن کشورها از مسابقات بینالمللی هیچ قاعده خاصی وجود ندارد و هرنهادی ممکــن اســـت از طـــریـــق ســـازوکــــار درونسازمانی در این موارد تصمیماتی را همچون حذف کشورها از مسابقات اخذ کند. مقامی با بیان اینکه البته اساسنامه فیفا نیز حاوی ارزشهایی همچون قوانین حقوق بشری است و ارکان فیفا در چارچوب آن تصمیماتی میگیرد، میافزاید: «تنها در دو صورت ممکن است الزام به چنین تصمیماتی وجود داشته باشد؛ اول در شرایطی که یک معاهده چنین مقرر کرده باشد (همانند کنوانسیون منع تبعیضنژادی در ورزش که باعث حذف و محرومیت آفریقایجنوبی از جامجهانی شد) و دوم در شرایطی که چنین پروندههایی مشمول تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل نیز شده باشد.»بر این الزامــات علی دهقانــی سانیـچ، مسئول دپارتمــان بیــنالمللی فوتبــال نیــز تــأکید دارد و درایــنباره بـــه «اصفهانزیبا» میگوید: «در شرایط و موقعیتهای خاص چارهای جز حذف تیمهای ورزشی از رویدادهای بینالملل همچون بازیهای جام جهانی حتی پس از ورود آنها به دور مقدماتی هم وجود ندارد.» او با اشاره به تحریم کشورهایی همچون روسیــــه کــه از ایـــــن دور مســـابقـــات جامجهانی محروم شد، عنوانمیکند: «اگر ازسوی هر کشوری که به جامجهانی برای انجام مسابقات راه پیدا کرده اســت، یکحملــه نظــامی مستقیـــم همچون روسیه به اوکراین صورت گیرد، بههیچوجه نمیتوان این اقدام را نادیده گرفت و در این شرایط به تصمیم فیفا تیم آن کشور از بازیهای جام جهانی حذف خواهد شد؛ آنطور که کشور یوگوسلاوی در جامجهانی 1994 از حضور در تمامی مسابقات بهدلیل اقدام به جنگ داخلی بالکان کــه به نســلکشــی مسلمــانهــا و نـــژاد کروات در بوسنی منجر شد، محروم شد و تیم آفریقای جنوبی در جامجهانی 1966، 1970 و 1974 نیز به دلیل رژیم آپارتاید در آفریقای جنوبی با هدف جداسازی قومی و نژادی نیز از حضور در چنـــدیـــن دوره جـــامجهـــانی منـــع شد.»دهقان با بیان اینکه در پرونده ایران تا این لحظه نه لشکرکشی سیستماتیک نظامی وجود دارد و نه حملات موشکی و هوایی از سوی کشورمان علیه دیگر کشورها صورت گرفته است که فیفا بخواهد در این راستا تیم فوتبال ایران را از حضور در بازیهای جامجهانی منع کند، میگوید: «کشور ما تا این لحظه هیچیک از این شرایط که فیفا را مجاب کند به خاطر آنها از بازار پرسود بازی ایران و آمریکا چشمپوشی کند، ندارد؛ بنابراین پروژه حذف تیم ملی فوتبال ایران از جام جهانی 2022 کاملا منتفی خواهد بود و قطعا مسابقات جام جهانی در گروه B با چهار تیم و با حضور تیم ملی ایران برگزار میشود»
مواضع فیفا کاملا سیاسی است
مسئول دپارتمان بینالمللی فوتبال در رابطه با موضعی که رئیس فیفا طی روزهای گذشته در رابطه با اتفاقات سیــاسی و ایــدئولوژیکـــی نسبـــت بـــه مناسبــتهایی همچــون جــامجهــانی مطرح کرد، خاطرنشان میکند: «این مواضع تااندازهای مطلق نیست؛ چراکه نگاه کلی فیفا به بازیهای جامجهانی یا هر رویداد دیگری، یک نگاه سیاسی است. آنطور که روسیه را از مقدماتی جام جهانی بهطور کامل کنار گذاشت و پولهای فوتبال ایران را در بانکهای سوئیس بهدلیل تحریمهای مالی کشورمان بلوکه کرد. این اقدامات نشان از سیــاسی عمــلکـــردن این ســازمــان بینالمللی دارد. فیفا در جام جهانی 2022 قطر نیز بر اساس منافع و مواضع سیاسی خود عمل میکند. تا جایی که اگر ایران در گروهی قرار داشــت کــه با لهستـــان و یا کـــانـــادا همگروه بود، فشارهای سیاسی باعث میشد از جامجهانی برکنار شود؛ اما همگروهشدن با آمریکا خود بهنوعی باعث عدم برکناری ایران از بازیهای این دوره شده است.»
بازی ایران و آمریکا برابر با فینال جام جهانی
دهقان با اشاره به مطلبی درخصوص میزان درآمد حاصله برای فیفا از بازی میان ایران و آمریکا در جامجهانی قطر که ازسوی رسانههای خارجی منتشر شده است که میتوان آن را از دلایل عدمحذف ایران از این رویداد بینالمللی برشمرد، میگوید: «براساس این گزارش میزان ثبتنام خبرنگارها و عکاسها و میزان درآمد فیفا نسبت به فروش حق پخش و تبلیغات قبل، حین و پس از مسابقه ایران و آمریکا با مطابق با درآمد بازی فینال جامجهانی است. از هشتمیلیارد انسانی که در کره زمین زندگی میکنند، نزدیک به چهار ونیم میلیارد آنها فینال جامجهانی را بهصورت زنده تماشا میکنند. به این معنا که بیش از نیمی از مردم کره زمین فینال فوتبال جام جهانی را در همه نقاط دنیا میبینند؛بنابراین در این شرایط، بازی ایران و آمریکا از حساسیت بسیار بالایی برای کشورهای مختلف، بهخصوص نهاد فیــفا برخوردار است؛ در حالی که هیـــچیــک از بـــازیهـای مقدمــاتــی جامجهانی چنین حساسیتی برای فیفا ندارند.»او ادامه میدهــــد: «فیــفا در ایــن دور بازیهای جامجهانی با دوبازی پردرآمد روبــهرو است؛ فینـــال جــامجهانـــی و بازی ایران و آمریکا که قصد فیفا برای حذف ایران از جامجهانی برابر با از دستدادن یکی از این دومنبع درآمدی کلان و این مارکتینگ بزرگ است. از طرفی اگر فیفا بازی ایران و آمریکا را از دســت دهــد، طبیعتــا بهدنبــال آن بازیهای ایـران با انگلیــس و ولــز نیــز لغو خواهد شد و درنتیجه از حق پخش دوبازی تلویزیونی دیگر نیهم محروم میشود. از طرفی با عدمحضور ایران در جامجهانی، فیفا باید ضرر و زیان بسیاری از اسپانسرهای این مسابقات را هم پرداخت کند، در نتیجه در ادامه این تصمیم هزینههای فیفا بهمراتب بالاتر میرود.» این کارشناس بینالملل حوزه فوتبال در پاسخ به این پرسش که کشورهای میزبان بازیهای جهامجهانی همچون قطر تا چه اندازه میتوانند در تحریمها تیمها از حضور در جامجهانی نقش داشته باشند، میگوید: «قطر هیچ نقشی در این زمینه ندارد؛ چراکه این تصمیم تنها توسط شورای فیفا که شامل نایب رئیس آسیایی و نمایندگانی از آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا و اقیانوسیه است گرفته میشود؛ البته ممکن است کشورهای میزبان همچون قطر در شرایطی که منافع و امنیتش در خطر باشد، اعلام کند که بهعنوان میزبان مسابقات جام جهانی احساس میکند حضور تیــم X در کشــورشــان باعث به خطر افتادن امنیت هواداران و دیگر تیمهای شرکتکننده میشود و نمیتواند حضور این تیم را در کشور خود بپذیرد و حتی حاضر است برای عدمحضور این تیم همه ضرر و هزینهها را نیز تقبل کند تا بتواند با امنیت کامل جام جهانی را به پایان برساند. تنها در این شرایط ممکن است فیفا تصمیم به حذف کشوری از این مسابقات را بگیرد.»
