دستاوردهای پارلمان اسلامی

از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 57 تا به امروز، شاهد برگزاری 11 دوره مجلس شورای اسلامی بوده‌ایم که از شروع اولین دوره آن در سال 1359، 42 سال می‌گذرد و تا پایان مجلس یازدهم نیز بیش از یک سال باقی مانده است. نهادی که محلی برای تدوین نظام ارزشی مورد قبول جمهوری اسلامی و تهیه و تصویب قوانین اسلامی برای تمام نیازهای جامعه در زمینه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، تبلیغی، نظامی، اخلاقی و قضایی به شمار می‌آید. دهم آذر هر سال به نام مجلس شورای اسلامی و آغازگر هفته مجلس است. نام‌گذاری که در تاریخ 23 تیر 1372 صورت گرفت و هم‌زمان با سالروز شهادت مجتهد مجاهد و سیاستمدار متعهد آیت الله سید حسن مدرس است. انگیزه‌های اصلی این نام‌گذاری، حضور و مبارزات خستگی‌ناپذیر شهید مدرس در سنگر مجلس شورای ملی، علیه استبداد و استعمار و نقش خاص و ویژه مجلس شورای اسلامی در پاسداری و صیانت از راه پاک آن شهید والامقام و همه شهدای راه خداست. در ادامه به بهانه بیست‌و‌نهمین سالگرد این نام‌گذاری و روز مجلس مروری خواهیم داشت بر ادوار مجلس.
 
تاریخ انتشار: ۱۰:۵۵ - شنبه ۱۲ آذر ۱۴۰۱
مدت زمان مطالعه: 5 دقیقه
مجلس اول
انتخابات اولین دوره مجلس، پس از انقلاب ۵۷، در دو مرحله در ۲۴ اسفند ۱۳۵۸ و ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۹ برگزار شد و در تاریخ ۷ خرداد ۱۳۵۹ آغاز به کار کرد. عنوان مجلس در آن زمان همچنان مجلس شورای ملی نام داشت و علاوه بر حزب جمهوری، نهضت آزادی و جنبش مسلمانان مبارز نیز در آن حضور داشتند و به همین خاطر آن دوره، متنوع‌ترین مجلس به لحاظ سیاسی تا به امروز شناخته شده است. رئیس سنی مجلس اول در ابتدا یدالله سحابی و نایب‌رئیس اول نیز مهدی بازرگان بود که پس از تصویب اعتبارنامه‌ها و رد اعتبارنامه، ۱۲ نفر انتخاب هیئت‌رئیسه دائم صورت گرفت و اکبر هاشمی رفسنجانی عهده‌دار ریاست مجلس شد و نایب‌رئیسان سیدعلی‌اکبر پرورش، سید محمد موسوی خوئینی‌ها، حبیب‌الله عسگراولادی، محمد یزدی و آیت‌الله خامنه‌ای(رهبر معظم انقلاب) بودند. پایان کار دوره نخست مجلس در تاریخ ششم خرداد ۱۳۶۳ بود. 
 
 مجلس دوم
با پایان یافتن دوره مجلس اول، دومین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی در روز جمعه ۲۶ فروردین ۱۳۶۳ برگزار شد و در تاریخ ۷ خرداد همان سال اولین جلسه آن حزب حاکم جناح راست شکل گرفت. در انتخابات دوره دوم مجلس شورای اسلامی، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای رئیس جمهور، ناطق نوری وزیر کشور، هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس، موسوی اردبیلی رئیس قوه قضائیه و صافی گلپایگانی اولین دبیر شورای نگهبان کشور بودند. رئیس سنی مجلس دوم، سعید امانی، اکبر هاشمی رفسنجانی به عنوان رئیس مجلس و نایب رئیسان محمد یزدی، مهدی کروبی و محمدمهدی ربانی املشی بودند. تصویب کلیات قانون مطبوعات، آغاز به کار شورای عالی انقلاب فرهنگی از جمله مهم‌ترین مصوبات آن دوره است. مجلس دوم تا 6خرداد 1367 ادامه داشت.
 
مجلس سوم
انتخابات سومین دوره از مجلس دومرحله‌ای و در روزهای ۱۹ فروردین  و ۲۳ اردیبهشت 1367 برگزار شد و 7 خرداد همان سال اولین جلسه آن با حضور مجمع روحانیون مبارز شکل گرفت. رئیس سنی آن دوره، محمدحسین چهرگانی انزایی و اکبر هاشمی رفسنجانی نیز به عنوان رئیس مجلس انتخاب شدند که البته پس از انتخاب رفسنجانی به عنوان رئیس‌جمهور، مهدی کروبی رئیس مجلس و حسین هاشمیان و اسدالله بیات به عنوان نایب‌رئیسان معرفی شدند. در این دوره پس از بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی، نام مجلس شورای ملی رسما به مجلس شورای اسلامی تغییر یافت. بازنگری در قانون اساسی و ادغام ریاست جمهوری و نخست‌وزیری از حوادث مهم این دوره و بازسازی شهرهای جنگ‌زده هم دغدغه اصلی مجلس سوم بود. از طرفی مجلس سوم شورای اسلامی تنها مجلس جمهوری اسلامی است که دو رئیس مجلس داشته است. این دوره نیز در روز 6 خرداد سال 1371 خاتمه یافت.
 
مجلس چهارم
21 فروردین 1371 انتخابات چهارمین دوره  مجلس شورای اسلامی برگزار شد و در تاریخ ۷ خرداد همان سال و یک روز پس از پایان خدمت مجلس سوم، اولین جلسه رسمی مجلس جدید تشکیل شد. جامعه روحانیت مبارز و حامیان مستقلش، اکثریت مجلس چهارم را به دست گرفتند و رئیس سنی آن دوره محمدباقر مهدوی کرمانی و علی اکبر ناطق نوری به عنوان رئیس مجلس و نایب‌رئیسان حسن روحانی، سید اکبر پرورش، محمدعلی موحدی‌کرمانی و  حسین هاشمیان بودند. برخی از مصوبات مجلس چهارم، قانون تعیین سالروز شهادت شهید مدرس به عنوان روز مجلس، تشکیل مرکز پژوهش‌های مجلس و قانون رسیدگی به تخلفات اداری بود. مجلس چهارم در 6 خرداد سال 1375 پایان یافت.
 
مجلس پنجم
انتخابات پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی، در ۱۸ اسفند ۱۳۷۴ برگزار شد. انتخاباتی که بیشترین میزان مشارکت مردم در آن با رقم ۷۱ درصد رقم خورد. در این دوره از انتخابات، علاوه بر جامعه روحانیت مبارز و گروه‌های پیرو خط امام(ره)، حزب سیاسی تازه‌تأسیس جمعی از کارگزاران سازندگی ایران نیز با دیگر احزاب و جناح‌های سیاسی به رقابت پرداختند. در تاریخ ۱۲ خرداد ۱۳۷۵ نخستین جلسه مجلس پنجم تشکیل شد. رئیس سنی آن دوره از مجلس محمود نوریزاده و  علی اکبر ناطق نوری رئیس مجلس و نایب رئیسان حسن روحانی و محمدعلی موحدی کرمانی بودند. مجلسی که بیشترین میزان مشارکت مردم در انتخابات پارلمانی را در طول این ۱۱ دوره با رقم ۷۱ درصد از آنِ خود کرده است. استیضاح عبدالله نوری و عطاءالله مهاجرانی وزیران کشور و فرهنگ و ارشاد اسلامی، اصلاح قانون مطبوعات از مهم‌ترین فعالیت‌های مجلس پنجم بود. این دوره در تاریخ 6 خرداد 1379 به کار خود خاتمه داد.
 
مجلس ششم
انتخابات ششمین دوره مجلس شورای اسلامی، در دو دوره در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۷۸ و ۱۶ اردیبهشت ۱۳۷۹ برگزار شد و از ۷ خرداد ۱۳۷۹ تا 6 خرداد 1383 قانون‌گذاری کشور را بر عهده داشت. در این دوره اصلاح‌طلبان اکثریت مطلق را در دست داشتند. محمدعلی شیخ شوشتری، رئیس سنی مجلس، مهدی کروبی به‌عنوان رئیس مجلس و بهزاد نبوی و  نایب‌رئیس اول و دوم در این دوره رئیس انتخاب شدند. افزایش تعداد نمایندگان از 270 نفر به 290 نفر براساس اصل 64 قانون اساسی از مهم‌ترین اقدامات این دوره است. مجلس ششم همچنین با ۳۹۸ قانون بیشترین مصوبه را در طول فعالیت یک دوره مجلس داشته است.
 
مجلس هفتم
انتخابات هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی در روز ۱ اسفند ۱۳۸۲ برگزار و در تاریخ ۷ خرداد ۱۳۸۳ با اکثریت اصول‌گرایان اولین جلسه مجلس هفتم تشکیل شد. محمدعلی شیخ، رئیس سنی و غلامعلی حداد عادل به عنوان رئیس مجلس و نایب رئیسان آن، محمدرضا باهنر و محمدحسن ابوترابی فرد بودند. یکی از مصوبات جنجالی مجلس هفتم طرح تثبیت قیمت‌ها بود که بر اساس آن دولت  را از افزایش تدریجی قیمت برخی اقلام یارانه‌دار، همچون سوخت و کالاهای عمومی منع می‌کرد.  حدادعادل این طرح را هدیه مجلس هفتم به مردم نامید. در این دوره همچنین محل مجلس شورای اسلامی براساس یکی از مصوبه‌های مجلس ششم از محل مجلس سابق (معروف به مجلس سنا) در آبان سال 1383 به بهارستان انتقال یافت. مجلس هفتم در روز 6 خرداد 1387 به کار خود خاتمه داد.
 
مجلس هشتم
انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی ۲۴ اسفند ۱۳۸۶ برگزار شد و ۷ خرداد سال بعد نیز نخستین جلسه آن با اکثریت اصول‌گرایان تشکیل شد. رئیس سنی این دوره از مجلس محمد تقی رهبر و علی لاریجانی با عنوان رئیس مجلس و نایب‌رئیسان به ترتیب محمدرضا باهنر، حجت الاسلام والمسلمین سید محمدحسن ابوترابی فرد، سید شهاب‌الدین صدر بودند. مجلس هشتم در زمینه امور زنان و خانواده، اهتمام ویژه‌ای داشت و از خرداد 1387 تا خرداد 1390، 40 مصوبه مختص به زمان را از سر گذراند. چنین تعداد مصوبه‌ای در این زمینه تاکنون سابقه نداشته است. تاریخ 6 خرداد 1391 پایان دوره چهار ساله مجلس هشتم بود.
 
مجلس نهم
انتخابات دوره نهم مجلس شورای اسلامی در روز ۱۲ اسفند ۱۳۹۰ برگزار شد و از ۷ خرداد سال 1391 هم با اکثریت اصول‌گرایان رسما آغاز به کار کرد. رئیس سنی این دور ه از مجلس علیرضا مرندی بود و علی لاریجانی مجددا در سمت رئیس مجلس ابقا شد و محمدرضا باهنر، محمدحسن ابوترابی‌فرد به ترتیب عنوان نایب‌رئیس موقت اول و نایب‌رئیس موقت دوم مجلس نهم انتخاب شدند. مجلس شورای اسلامی در دوره نهم کمتر از 200 قانون را به تصویب رساند که رکوردی کاهشی در ادوار نُه‌گانه مجلس شورای اسلامی تا آن زمان به حساب می‌آید. از طرفی تصویب جزئیات طرح اجرای برجام نیز از مهم‌ترین مصوبات مجلس نهم بود. این دوره از مجلس در 6 خرداد 1395 به کار خود خاتمه داد.
 
مجلس دهم
انتخابات مجلس دهم نیز در دو دور به تاریخ ۷ اسفند ۱۳۹۴ و ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۵ صورت گرفت و از ۸ خرداد ۱۳۹۵ با اکثریت اصلاح‌طلبان و اعتدال‌گرایان رسما آغاز به کار کرد. عبدالرضا هاشمی‌زایی رئیس سنی و علی لاریجانی به عنوان رئیس مجلس و مسعود پزشکیان و محمد دهقانی به ترتیب برای نایب رئیسی اول و دوم انتخاب شدند و علی مطهری نیز در سال دوم مجلس نهم جایگزین محمد دهقانی شد. در پایان دوره دهم مجلس، دوازده سال نمایندگی و ریاست علی لاریجانی هم به پایان رسید. از مهم‌ترین مصوبات مجلس دهم تصویب لوایح مربوط به FATF و تخفیف مجازات اعدام محکومان مواد مخدر بود. این دوره از پارلمان نیز در 6 خرداد 99 به کار خود خاتمه داد.
 
مجلس یازدهم
انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۲ اسفند ۱۳۹۸ و همزمان با نخستین انتخابات میان‌دوره‌ای دوره پنجم مجلس خبرگان رهبری برگزار شد. دوره یازدهم مجلس از ۷ خرداد ۱۳۹۹ با اکثریت اصول‌گرایان رسما آغاز به کار کرد. سید رضا تقوی رئیس سنی، محمدباقر قالیباف رئیس این دوره از پارلمان و علی نیکزادو عبدالرضا مصری به عنوان نواب اول و دوم هیئت رئیسه مجلس انتخاب شدند. تا پایان مجلس یازدهم بیش از یک سال باقی مانده است و تا به امروز قوانینی همچون جهش تولید مسکن، اخذ مالیات از خانه‌های خالی، حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، تسهیل صدور مجوز برخی کسب‌و‌کارها، قانون ساماندهی صنعت خودرو، قانون رتبه‌بندی معلمان، طرح شفافیت قوای سه‌گانه، از جمله مصوبات پررنگ کارنامه سه ساله این دوره از مجلس به شمار می‌رود.