هم در قرآن و هم در روایات به موضوع صدقه بسیار سفارش شده است. خداوند در سوره منافقون، آیه 10 میفرماید: «وَ أَنفِقُوا مِن مَّا رَزَقْنَاکُم مِّن قَبْلِ أَن یَأْتِیَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ فَیَقُولَ رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِی إِلَی أَجَلٍ قَرِیبٍ فَأَصَّدَّقَ وَ أَکُن مِّنَ الصَّالِحِینَ»؛ «و از آنچه روزی شما گردانیدهایم، انفاق کنید؛ پیش از آنکه یکی از شما را مرگ فرا رسد و بگوید پروردگارا، چرا تا مدتی بیشتر [اجل] مرا به تأخیر نینداختی تا صدقه دهم و از نیکوکاران باشم.»همانطور که قرآن فرموده است، به حدی تأثیر وزن صدقه در اعمال انسان زیاد است که آدمی بعد از وفات از کمبودن صدقههایش پشیمان است.صدقه علاوه بر اعمال بر زندگی نیز تأثیرهای زیادی دارد؛ بهطورمثال، پیامبر(ص) درباره یکی از آثار صدقه در زندگی میفرمایند: «الصَّدَقَةُ تَدْفَعُ الْبَلَاءَ وَ هِی أَنْجَحُ دَوَاءً وَ تَدْفَعُ الْقَضَاءَ وَ قَدْ أُبْرِمَ إِبْرَاماً وَ لَا یذْهَبُ بِالْأَدْوَاءِ إِلَّا الدُّعَاءُ وَ الصَّدَقَة»؛ «صدقه بلا را برطرف میکند و مؤثرترین داروست؛ همچنین، قضای حتمی را برمیگرداند و درد و بیماریها را چیزی جز دعا و صدقه از بین نمیبرد.»با توجه به محدودیتهایی که در کشور بهدلیل شرایط اقتصادی وجود دارد، در بسیاری از موارد، هم نیازمندان نیاز بیشتری دارند و هم تعداد نیازمندان افزایش یافته است. از طرف دیگر، بهعلت محدودیت منابع مالی خیران مشکل دوچندان میشود. امروزه علاوه بر کمکهای مردمی در قالب صدقه، مؤسسات خیریه زیادی هم وجود دارند که خدمات مختلفی را به مردم انجام میدهند؛ اما در این بین یک نکته وجود دارد: آیا صدقه یعنی پولدادن؟ صدقهدادن فقط با پرداخت پول محقق میشود؟ اگر پول نداشتیم، باید قید صدقهدادن را که موجب رضایت الهی میشود، بزنیم؟
صدقه چیست؟
در ذهن بسیاری از ما صدقه بهمعنای اعطای اموال به فقرا و نیازمندان در راه خداست. این درست است؛ اما کامل نیست. در دین ما همانطور که کسب درآمد از هر راهی مجاز نیست، خرج کردن مال نیز در هر راهی درست نیست؛ برای همین یکی از نیکوترین راههای مورد تأیید اسلام برای صرف مال، صدقهدادن آن در راه خداست، دادن مال در راه خدا را «تصدق» و مال دادهشده را «صدقه» مینامند.اما نکته اینجاست که فقط پولدادن بهمعنای صدقهدادن نیست؛ چراکه پیامبر(ص) میفرمایند: «کلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ وَ اَلدَّالُّ عَلَی اَلْخَیرِ کفَاعِلِهِ وَ اَللَّهُ یحِبُّ إِغَاثَةَ اَللَّهْفَانِ»؛ «هر احسانی و کار خیری صدقه است و کسی که رهنمای کار خیر است، همانند عملکننده به آن است و خدا دوست دارد به داد بیچاره رسیدن را.»در نتیجه این روایت، صدقه معانی زیادی دارد. این یعنی شما هر کار خیری را انجام دهید یا دیگران را به کار خیری راهنمایی کنید، صدقه دادهاید. برای همین هرکس توانایی کار خیر دارد و توانایی انفاق مالی ندارد نیز میتواند اهل صدقه باشد.
چرا صدقه؟
اما صدقه برای انسان فواید زیادی دارد که بعضی از آنها را با هم مرور میکنیم:پاداش اخروی صدقه بسیار زیاد است.صدقه مستقیما در دست خدا قرار میگیرد.مال انسان را کم نمیکند.کمر شیطان را میشکند.مرگ بد را طبق روایات دفع میکند.باعث افزایش روزی میشود.عمر را زیاد میکند.شفا و دوای مریض است.قضای حتمی آسمانی را برطرف میکند.به مال انسان برکت میدهد.و… .در این روزها مشکلات بسیاری گریبانگیر مردم است. علاوه بر مشکلات اقتصادی، بیکاری، ازدواج و… چالشهایی هستند که در بسیاری از اوقات تنها با یک پادرمیانی حل میشوند.
چگونه با دست خالی به دیگران کمک کنیم؟
در بُعد کمک به دیگران، حل معضلات چالشها یکی از کارهایی است که در روز بسیار با آن برخورد میکنیم؛ برای مثال، در خیابان خودروی کسی خاموش شده و نیاز به کمک دارد، یا فردی نابینا برای ردشدن از خط عابرپیاده دچار مشکل شده یا حیوانی گرسنه نیاز به غذا دارد. اینها کارهایی کوچکاند که نزد خدا بسیار بزرگ شمرده میشوند و گاهی زندگی انسان را متحول میکنند؛همچنین یکی از نکاتی که بهدلیل سبک زندگیها بسیار با آن مواجهایم، «اضافهها» هستند. از اضافه غذا گرفته تا اضافه وسایل، لباسها و… بسیار میتواند برای نیازمندان راهگشا باشد.ریختن غذای اضافه بر پشتبام یا جایی که در دسترس حیوانات باشد، یکی از کارهایی است که هر روز میشود انجام داد؛ همچنین لباسهای اضافهای که سالماند، ولی به هر دلیلی قابل استفاده نیستند، برای بسیاری راهگشا هستند. در فصول گرم و سرد سال، وسایل خنککننده یا گرمکننده نظیر پنکه یا بخاری، یکی از مواردی است که سالها میتواند برای ما رضایت الهی را کسب کند.البته نباید فراموش کنیم که همه اینها به شرط این است که کارها را برای رضای خدا انجام دهیم و کرامت کسی را که به او کمک میکنیم، حفظ کنیم.
