به گزارش اصفهان زیبا؛ در میان هیاهوی روزمره شهر، مسجد «خان»در محله امامزاده اسماعیل(ع) نهتنها بهعنوان خانهای برای عبادت، که به کانونی زنده و پویا برای شکوفایی فرهنگی و اجتماعی بدل شده است. این گزارش نگاهی دارد به گوشهای از فعالیتهای متنوع فرهنگی که در طول سالهای گذشته زیر سایه آرامشبخش این مسجد برگزار شده است؛ فعالیتهایی که فراتر از مراسم عبادی، بستری برای آموزش، خلاقیت، همدلی و تقویت هویت جمعی ساکنان محله فراهم کرده است.
از کلاسهای آموزنده قرآن و معارف دینی برای تمامی سنین گرفته تا کارگاههای هنری، جشنهای مذهبی باشکوه، برنامههای ویژه کودکان و نوجوانان و حتی همایشهای آموزشی و فرهنگی، مسجد خان به عرصهای تبدیلشده که در آن آموزههای دینی با نیازهای فرهنگی و اجتماعی روزمره ساکنان گره میخورد. این تلاشها نشان میدهد که مسجد امروز، با حفظ اصالت خود، چگونه میتواند نقشی کلیدی در غنای فرهنگی محله، تقویت روحیه همبستگی و پاسخگویی به نیازهای معنوی و اجتماعی اهالی داشته باشد.
در ادامه این گزارش، به بررسی ابعاد مختلف این فعالیتهای فرهنگی میپردازیم.
پویا از دوران قبل از انقلاب اسلامی
حاج حسن مقضی، یکی از فعالان قدیمی مسجد «خان» از خاطرات قدیمی مسجد میگوید: «یک سنگ آب کوچک در مسجد وجود دارد که حدودا متعلق به 300 سال پیش است. مسجد خان در زمان گذشته در اصفهان مشهور بوده و چند مسجد دیگر با همین نام در این منطقه وجود دارد. محله امامزاده اسماعیل نیز یک محله پرجمعیت و پررفتوآمد بود. مهمترین رویدادهای تاریخی آن، هیئت محسنیه این مسجد است که از سالیان قبل از انقلاب فعالیت میکرده.
مسجد در قبل از انقلاب محل توزیع اعلامیههای امام بود و دستگاهی که بهصورت دستی کار میکرد در کنار آبدارخانه مسجد قرار میگرفت و در مسجد اعلامیهها چاپ و سپس توزیع میشد. شبهایی که حکومتنظامی اعلام میشد، جوانان مسجد بر روی پشتبامها شعار میدادند و در کوچهها راهپیمایی راه میانداختند. در اوایل جنگ نیز جوانان به جنگ اعزام شدند.
پسازآن بسیج تشکیل شد و جوانان مسجدی گشتهای محله و حفاظت از آن را بر عهده گرفتند. بسیج مسجد نیز یک پایگاه فعال و پویا بود و در زمینههای عملیاتی بهخوبی فعالیت میکرد.
حدود سال 1361 یکی از دوستانی که دستگاه اُوِرهِد و اوپک داشت و چند نفر دیگر از دوستانی که هنرمند بودند، شروع به ترسیم عکس شهدای محله کردند. این کار حدود دو سال ادامه داشت و تصویر خیلی از شهدا را ترسیم کردند و آنها را به خانوادههایشان تقدیم کردند. یکی دیگر از اتفاقات خوب آن سالها پس از تشکیل بسیج رخ داد. آن اتفاق برگزاری دو دوره مسابقات قرآن در سطح شهر اصفهان بود. آن زمان این اتفاق یک حرکت مهم بود؛ چراکه پایگاه بسیج مسجد خان توانسته بود مسابقات قرآن را با داوران سطح بالا در سطح استان برگزار کند.
شهید سجاد ناجی یکی از شهدای محله است. او دانشجو، جانباز، رزمنده و هنرمند بود که در عملیات کربلای 5 به شهادت رسید و یکی از شهدای شاخص ماست. همچنین شهید مسعود شعربافچی، فرمانده گردان حضرت ابوالفضل (ع) بود که مفقودالاثر شد و سالیان بعد پیکر او را به وطن آوردند. محله نقشجهان شهدای زیادی دارد؛ اما این دو شهید از شهدای شاخص ما هستند.
از سال 1368 برنامه روضه فاطمیه در مسجد خان توسط بسیج پایهگذاری شد که در نوع خودش در آن سال کار کمنظیری بود و مورداستقبال زیاد مردم قرار گرفت. بسیج بدون گرفتن کمک از هیچ ارگان، سازمان و… با کمک مردم تا سال 1403 این روضه را برگزار کرده است. فعالیتهای فرهنگی و تبلیغی و اعزام نیرو برای تبلیغ به کردستان نیز از مسجد صورت میگرفت.
در زمان انقلاب اولین انتخابات در مسجد این محله برگزار شد. قرضالحسنه شهید سجاد ناجی توسط بسیج در محله تأسیس شد و اکنون مشکلات کوچک مردم را حل میکند. خود پایگاه و مسجد در زمان جنگ محل جمعآوری کمکهای مردمی برای جبهه بود. کمکهای مردمی هنوز هم جمعآوری و بین نیازمندان محله توزیع میشود.»
هدف کنونی مسجد «خان» تربیت نسل جوان است
در ادامه متین علیرضایی، مسئول تعلیموتربیت کانون فرهنگی بسیج حضرت علیاصغر (ع) از فعالیتهای فرهنگی کنونی مسجد میگوید: «اهداف اصلی کانون فرهنگی مسجد تربیت نسل جوان برای دین مبین اسلام و انقلاب اسلامی است. مخاطب برنامهها همه گروههای سنی هستند. برنامههای ما برای دوره اول دبستان تا دانشگاه است. در قسمت خواهران نیز برای بانوان خانهدار برنامه داریم. در هیئت هفتگی دعای توسل شهید سجاد ناجی را بهصورت مستمر برگزار میکنیم.
مهمترین فعالیت کانون ما حلقههای صالحین و برنامههای تربیتی است؛ چراکه بیشترین سرمایهگذاری خود را روی حلقههای تربیتی گذاشتهایم. از طریق گروه جهادی تلاش کردیم آسیبهای اجتماعی را بررسی کنیم و تا جایی که میتوانیم با برگزاری دورههای آموزشی، کمکهای مالی، مشاوره و… حل کنیم. یکی از بزرگترین همکاریهای کانون با شهرداری است. برای برگزاری مراسمهای بزرگ با شهرداری همکاری میکنیم.
یکی از فعالیتهایی که از دهه هفتاد تاکنون در کانون انجام میدهیم، طرح سفر کرم امام حسن مجتبی (ع) است. برای این طرح در شب میلاد امام حسن (ع) با نانواییهای مناطق 3، 4 و 6 اصفهان قرارداد میبندیم تا نان نذری بین عموم مردم توزیع کنند.»
مسجد «خان» موقوفهای ندارد
او در ادامه به چالشی که با آن مواجه هستند اشاره میکند: «یکی از مشکلات ما این است که مسجد خان موقوفهای ندارد. نداشتن موقوفه سبب شده ما نتوانیم هزینههای خود را از طریق بودجهای که شهرداری، بسیج و… میدهند تأمین کنیم. یکی دیگر از مشکلاتی که ما و اکثر کانونها با آن مواجه هستیم، این است که استقبال مردم نسبت به برنامههای فرهنگی در همه خانوادهها خوب نیست. اغلب خانوادههای مذهبی محله نسبت به شرکت فرزندانشان در برنامههای فرهنگی کانون استقبال میکنند و استقبال سایر مردم کمتر است.
بافت محله از بافت سنتی که قبلا داشت تغییر کرده است. تغییر بافت محله انجام فعالیتهای فرهنگی را سختتر کرده. خدا را شکر که تاکنون توانستهایم نسلهای مختلف از پایگاه بسیج، کانون فرهنگی و هیئت را در مسجد جمع و ارتباط آنها را با مسجد حفظ کنیم. به نظرم حفظ ارتباط نوجوانان و جوانان با مسجد بزرگترین دستاورد کانون ماست.
آن چیزی که باعث شده فعالیتهای مسجد خان بهخوبی صورت بگیرد، اخلاص آدمهای آن و نحوه فعالیت آنهاست. برای نوجوانان و جوانان برنامههای آموزشی نظامی، اردوهای تفریحی و… داریم. از ابتدای تأسیس پایگاه حضرت علیاصغر(ع) این پایگاه یک سابقه علمی داشته است. از نسلهای دهه 60 تاکنون اشخاص برجستهای در زمینه علمی داریم. روح علمی که در پایگاه بسیج حاکم است، جزو مزیتهای این پایگاه به شمار میرود.
پاتوقی برای همه اعضای خانواده
تلاش شده بهوسیله پایگاه بسیج خواهران ارتباط خوبی بین خانوادههای محله صورت بگیرد. ارتباط مادران با مسجد سبب شد سایر اعضای خانواده نیز با مسجد ارتباط برقرار کنند و حضور فعال داشته باشند.
در تجاوزی که اسرائیل به خاک ایران کرد خواهران مسجد از برادران حمایت میکردند و هنگامیکه برادران برای گشت میرفتند مسئولیت پخت غذا را بر عهده میگرفتند. گروه جهادی حضرت علیاصغر(ع) هر سال در مناسبتهای مختلف بستههای کمکهای مؤمنانه را بین مردم توزیع میکنند.»
علیرضایی از برنامههای دیگر هم نام میبرد و بیان میکند: «در ماه صفر به مدت پنج شب و در دهه فاطمیه به مدت 10 شب روضه برگزار میشود. در ماه مبارک رمضان افطار داده میشد. در فصول امتحانات نیز برای نوجوانان کلاسهای تقویتی برگزار میشود.»
کانونی برای پرورش اسلامی دختران
پس از علیرضایی، نرگس جهانگیر مقدم، از فعالیتهای بخش خواهران این کانون میگوید: «از سال 1394 فعالیت فرهنگی را در کانون فرهنگی مسجد خان شروع کردم. هدف ما از فعالیت در کانون، جذب و تربیت مخاطبان دختر برای تربیت در راستای دین مبین اسلام بود. آن زمان فعالیت برای دختران در حوزه فرهنگی کم بود؛ برای همین تصمیم گرفتیم کانون خواهران مسجد را تأسیس کنیم. فعالیتهای کانون فرنگی حضرت علیاصغر(ع) واحد خواهران مسجد خان شامل برگزاری حلقههای معرفتی، برگزاری کلاسهای تابستانه در حوزههای فرهنگی، هنری، ورزشی و…، برگزاری مراسم در مناسبتهای مختلف، برپایی ایستگاه مطالعه در شبستان مسجد جهت ترویج فرهنگ مطالعه، برپایی نمایشگاههای مختلف و… میشود.»
