نرسیده به فرایبورگ، وقتی از سجاد به سمت سعادتآباد بیایید، سمت راستتان پر از نور و فروغ است؛ مسیری که هم در روز و هم در شب جذابیتهای بصری فراوانی دارد؛ حتی اگر فقط گذری از کنارش رد شوید! حالا این روزها خبر خوب این است که حال و احوال تختفولاد بهتر شده است. در یک تلاش تازه، دستی بر سر و روی گرانقدرش کشیدهاند و شماری از تکایا و آرامگاهها و باغ و گذرهای گردشگریاش را مرمت و نورپردازی کردهاند؛ حرکتهایی مثبت در مسیر نقشآفرینی بیشتر این مجموعه تاریخی، فرهنگی و مذهبی در چرخه فرهنگ و میراث و گردشگری اصفهان. در این گزارش از سید علی معرکنژاد درباره جزئیات آماری این فعالیتهای تازه پرسیدهایم.
سرویس سفر نیویورکتایمز فهرست 52مقصدی که باید در سال 2021 عاشقشان شویم را اعلام کرده است و اصفهان نماینده ایران در این لیست است با روایتی شخصی و احساسی از یکی از خوانندگان ایرانی این رسانه که در واشنگتن متولد شده و در دالاس زندگی میکند. هر سال این رسانه در ماه ژانویه لیست 52 مقصدی که باید در سال جدید برویم (52 placed to go in …) را معرفی میکرد؛ اما امسال که همه مقاصد گردشگری دنیا متأثر از کرونا هستند، از خوانندگانش خواسته مقاصدی را معرفی کنند که موجب خرسندیشان میشوند، الهامبخششان هستند و فکرکردن به آنها برایشان آرامشبخش است.
روزی نیست که اخبار ناگواری از تخریب میراثفرهنگی، محیطزیست، حیات وحش و … نشنویم. متأسفانه شتاب این جریان چنان زیاد است که معلوم نیست تا چند سال آینده چه چیزی از میراث گذشتگان باقی میماند. چند روز پیش اتفاقی نادر و عجیب بار دیگر دل دوستداران تاریخ و تمدن این سرزمین کهن را به درد آورد و فردی که خود را گردشگر! میداند با ورود به محوطهای باستانی، اقدام به شوخی و ایجاد سرگرمی با آثار به دست آمده از کاوشهای باستانشناسی میکند! در اقدامی دیگر،چند گردشگر آفرودسوار با خودروی خود آنقدر دنبال حیوانات در کویر میکنند تا آن زبان بستگان تلف میشوند!
گفتوگوی آنلاین شهردار اصفهان با چهره جهانی معاصر نگارگری ایران، اولین اقدامی بود که اصفهان پس از ثبت جهانی این هنر انجام داد. ثبت هنر مینیاتور به نام ایران و سه کشور دیگر در فهرست میراث ناملموس بشر، خبر بسیار خوبی بهویژه برای اصفهان محسوب میشود؛ چــراکــه نه فــقـط چـهــرههای تاریخی صاحبنامی از این خطه در هنر نگارگری بــرخــاستــهانــد که چــهــرههای معاصر ارزشمندی از جمله محمود فرشچیان، امیرهوشنگ جزیزاده و اکبر مصریپور هم پرچم اصفهان را در این حوزه برافراشته نگهداشتهاند. حفاظت از میراث و منظر شهر، محور گفتوگوی آنلاینی بود که بین قدرت اله نوروزی، به عنوان چهره حقوقی و مدیریت شهری اصفهان، از یک سو و محمود فرشچیان، در جایگاه چهره هنری بینالمللی اصفهان، انجام شد و بهجز نگارگری، پای بلندمرتبهسازی، ارگ جهاننما، رودخانه سن و زایندهرود هم به میان آمد.
معتقدم ما در اصفهان هنوز خیلی کم «حظ منظر» میبریم! هنوز آنقدرها بلد نیستیم از این همه مناظر دوستداشتنی، استفاده گردشگریشهروندی ببریم. اقداماتی شده؛ اما در برابر ظرفیتی که اصفهان از این لحاظ دارد، هنوز ناچیز است. منظورم از منظر، دقیقا چیست؟ همان که خارجیها صدایش میزنند ویو (View) و ما هم موقع اجاره یا خریدن آپارتمان گاهی به آن فکر میکنیم. یا حتی مثلا شاید بشود گفت لنداسکیپ (landscape)؛ به هر حال چیزی است که میشود نشست و تماشایش کرد.
دی ماه، با دو مناسبت همراه است؛ آغاز سال نوی مسیحی و البته تولد جلالالدین هـــمــایی، اصــفــهانشــناس و ادیــب صاحبنام ایران، این مطلب که مروری بر محله ارمنینشین جلفای اصفهان و برگرفته از کتاب این اصفهان شناس ارزشمند است، به همین مناسبت تقدیم میشود. بـــیگـــمان محــقــقان اصفهان و اصفهانپژوهان هرگز محله نوبنیاد جلفا را از قلم تحقیقات خود نینداختند و هرکدام بنا به فراخور مطلب، درباره آن سخن گفتهاند. جلالالدین همایی در آخرین کتاب خود (که به سعی دخترش منتشر شده) با نام «جغرافیای اصفهان» این محله را روایت کرده است. امیدواریم سال نو میلادی، سالی کامیاب و شاد برای تمام همشهریان ارمنی ما و تمام مردم جهان باشد.
سردرش توجه گردشگران را جلب میکرد و عطش دیدنش برای اصفهانگردها زیاد بود؛ اما کمتر بخت یار گردشگری میشد و کلید در قفل درش میچرخید. زمان تا مدتها بر حمام شاهزادهها متوقف شده بود؛ مثل شماری از بناهای تاریخی دیگر اصفهان تا اینکه بالاخره قرعه فال به مرمتش افتاد و روند مرمت به افتتاح ختم شد و حالا این میراث ارزشمند در انتظار یک برنامه خلاقانه و جذاب برای تبدیلشدن به مهرهای در شطرنج گردشگری شهر است.
گردشگرانی که سفر فرهنگی را بر میگزینند مایل هستند آشنایی با فرهنگ مناطق مختلف و علاقهمندی خود را به بازدید از موزهها، نمایشگاههای هنرهای سنتی و صنایعدستی و دیدار از آثار معماری، تاریخی و شناخت آیینها و سنتها در قالب خردهفرهنگهای جوامع میزبان را همواره نشان دهند. با توجه به بنیانهای غنی فرهنگی و تمدنی کهن ایران از یکسو که در بیش از یک میلیون جاذبه فرهنگی تبلور یافته و جاذبه، تنوع و تکثر و در عین حال ارتباطات فرهنگی اقوام مختلف ایرانی از سوی دیگر، در کنار ارتباطات غنی و مستحکم فرهنگی ایران با جوامع اطراف خود (کشورهای همسایه) به نظر میرسد امروزه ایران میتواند با برنامهریزی مناسب و ایجاد زیرساختهای مناسب، بهویژه در حوزه بازاریابی و تبلیغات، داشتههای فرهنگی خود را به یکی از جذابترین مقاصد گردشگری فرهنگی نهتنها در غرب قاره کهن آسیا، بلکه در جهان تبدیل کند.
سال گذشته همین موقعها فعالان صنعت گردشگری در تدارک آمادهسازی مقدمات سفرشان به برلین بودند و پاویون ایران هم قرار بود مثل سال قبلتر، در یکی از مهمترین نمایشگاههای بینالمللی دنیا برپا شود؛ اما سه روز مانده به افتتاح، یعنی اوایل اسفندماه، همه چیز متوقف شد. حالا پس از یک سال وقفه قرار است در رویداد مجازی با عنوان بورس بینالمللی گردشگری «آیتیبی» برلین ما هم مثل شماری از کشورها حضور مجازی داشته باشیم. آیا ایران میتواند با فعالیتهای خلاقانه مجازی برگ برندهای در این رویداد رو کند؟!
اگر گفتید طولانیترین مدت پادشاهی را در میان شاهان ساسانی چه کسی داشت؟! فکر میکنید کدام پادشاه در دوران چهارصد و بیست و هفت ساله پادشاهی ساسانیان، هفتادسال حکومتداری کرد؟! بله درست است. احتمالا اگر علاقهمند به تاریخ و میراثگردی باشید، پاسخ درست دادهاید؛ شاپور دوم! همان چهرهای که با موها و محاسن بلند مجعد بر تاق کوچک تاق بستان میبینید. در این کتیبه نوشتهاند: «پیکره شاپور دوم در طرف راست و پیکره شاپور سوم (383-385) که تاق به فرمان او حجاری شده، در طرف چپ دیده میشود.
همه آنچه از یک سفر خاطرهای خوش میسازد را بیتردید در یک کلمه نمیتوان خلاصه کرد. در یک جمله و حتی یک کتاب هم. یکی با نشستن در کنار مردی سالخورده در کویری گرم خاطرهاش خوش میشود و یکی با نشستن در پای آتشی سوزان در شبی زمستانی در کنار ساحل زیبای هرمز. برای ما (من و همسرم) اما آنچه سفر را زیبا میکند، تجربه شناختن آدمهاست. دوستی با آدمها برای ما به نفسه سفری پرماجراست، چه برسد به اینکه این شناختن در دل سفری دیگر اتفاق بیفتد.
در تاریخ میراث و گردشگری اصفهان نکات جالبی وجود دارد که بررسی آنها در اسناد و مطبوعات بسیار مهم است؛ مثلا این که از زمان ناصرالدین شاه شخصی فرمانی در دست داشت که کاروانسرای مادرشاه و بازارچه بلند را در زمان خالصه فروشیها خریده و صاحب آن شده است. این شخص سالها این دو بنا را در اختیار داشت؛تا اینکه در اواسط دوران رضاشاه بالاخره مجبور شد آنجا را تحویل دهد و وقفیت آن دو جا ثابت شود. این مطلب با مروری بر اسناد و مطبوعات این امر را بررسی میکند. یکی از ابنیه که خوشبختانه از روی زمین پاک نشد، کاروانسرای مادرشاه و نیز بازارچه بلند بود. ما هنوز این دو بنا را داریمو مانند آیینهخانه و باغ قوشخانه و هفتدست و نمکدان و باغهای چهارباغ نابود نشدهاند.