به گزارش اصفهان زیبا؛ این روزها در بازار اسباببازی، عروسکهایی مانند «لبوبو» و دیگر شخصیتهای خارجی بهسرعت در بین کودکان ایرانی محبوب شدهاند. اما کارشناسان کودک و جامعهشناسان هشدار میدهند که این گرایش میتواند پیامدهای فرهنگی و اجتماعی مهمی داشته باشد. کارشناسان میگویند محبوبیت عروسکهایی مانند لبوبو نتیجه طراحی جذاب، بازاریابی گسترده و شخصیتپردازی قوی است.
این عروسکها باشکلهای رنگارنگ، حرکات و صداهای تعاملی، توانستهاند حس سرگرمی و هیجان را در کودکان برانگیزند و تجربهای فراتر از یک اسباببازی ساده ارائه کنند. اما این محبوبیت، با تفاوت فرهنگی بین کودکان و جامعه بومی ایران همراه است.
عروسکهای ملی یا بومی، با وجود آنکه ارزشهای فرهنگی و داستانهای ایرانی را منتقل میکنند، به دلیل نبود تبلیغات گسترده، طراحی جذاب و شخصیتهای تعاملی، کمتر مورد استقبال کودکان قرار میگیرند. روانشناسان کودک هشدار میدهند که این مسئله میتواند باعث ضعف ارتباط نسل جدید با فرهنگ بومی و هویت ملی شود.
وقتی کودکان با شخصیتهای خارجی بیشتر ارتباط برقرار میکنند، بهمرور، ارزشها، داستانها و نمادهای بومی برایشان کماهمیتتر میشوند. عروسکهای خارجی معمولا با تبلیغات و محصولات جانبی گسترده ارائه میشوند و میتوانند نیاز به مصرفگرایی و تقلید از فرهنگ خارجی را در کودکان تقویت کنند.
اسباببازیها و بهویژه عروسکها، سالهاست که بخش جداییناپذیر از دنیای کودکان بهشمار میآیند. اما روانشناسان کودک معتقدند این وسایل صرفا برای سرگرمی طراحی نشدهاند، بلکه نقش تعیینکنندهای در شکلگیری شخصیت، مهارتهای اجتماعی و حتی آینده فردی و جمعی کودکان دارند.
آموزش اولین مهارتهای زندگی از دل بازی
امید زاهدی، روانشناس در این باره به «اصفهان زیبا» میگوید: کودک در سالهای ابتدایی زندگی، جهان را بیشتر از طریق «بازی» میشناسد. زمانی که دختر یا پسر خردسال با عروسک یا اسباببازیهای دیگر بازی میکند، در واقع در حال تمرین زندگی واقعی است. وقتی کودکان به عروسکها غذا میدهند، لباس میپوشانند یا آنها را به گردش میبرند، در حال شبیهسازی نقشهای خانوادگی هستند. این تجربهها به آنها کمک میکند مهارت مراقبت، مسئولیتپذیری و همدلی را بیاموزند.
او میافزاید: اسباببازیها بهویژه آنهایی که طراحی سادهای دارند، زمینهساز پرورش خلاقیت هستند. کودک میتواند برای عروسکها داستان بسازد، نقشهای مختلف را تجربه یا حتی مشکلات خود را در قالب بازی بازآفرینی کند. روانشناسان این روند را «بازیدرمانی» مینامند که یکی از مهمترین ابزارهای رشد شناختی و عاطفی کودک است.
این روانشناس اظهار میکند: برخی کودکان توانایی بیان مستقیم ترسها، خشم یا نگرانیهایشان را ندارند. در چنین شرایطی، عروسکها و اسباببازیها تبدیل به زبان جایگزین میشوند. کودک ممکن است نگرانی خود از تنبیه، جدایی والدین یا حتی مشکلات در مدرسه را در قالب گفتوگو با اسباببازیها بروز دهد. روانشناسان کودک از همین قابلیت در جلسات «بازیدرمانی» استفاده میکنند.
زاهدی متذکر میشود: مطالعات نشان میدهد نوع اسباببازیهایی که در اختیار کودکان قرار میگیرد، بر هویت جنسیتی و نقشهای اجتماعی آنان اثرگذار است. برای مثال، عروسکها میتوانند زمینهساز پرورش مهارتهای مراقبتی در دختران و حتی پسران باشند؛ در حالی که بازی با ماشینها یا پازلها اغلب به تقویت مهارتهای فضایی و حل مسئله کمک میکند.
کودکانی که از اسباببازیهای مناسب و فضای بازی محروماند در مقایسه با همسالان خود بیشتر دچار مشکلات رفتاری و ضعف در روابط اجتماعی میشوند. بهباور روانشناسان، بازی نکردن یا نداشتن اسباببازی کافی، رشد طبیعی ذهنی و عاطفی کودک را با اختلال مواجه میکند.
او خاطرنشان میکرد: اسباببازیها و عروسکها بیش از آنکه ابزار تفریحی باشند، «مدرسه کوچک زندگی» بهشمار میآیند. آنها در پرورش مهارتهای شناختی، عاطفی و اجتماعی کودکان نقشی بیبدیل ایفا میکنند. از نگاه روانشناسان، جامعهای که به کیفیت اسباببازیها و فرصت بازی کودکان اهمیت میدهد، در واقع بر آینده خود سرمایهگذاری کرده است. با افزایش قیمت اسباببازیها در سالهای اخیر، بسیاری از خانوادهها توان خرید اسباببازیهای استاندارد را ندارند. این موضوع باعث شده برخی والدین به خرید محصولات بیکیفیت یا حتی خطرناک روی بیاورند. جامعهشناسان معتقدند این مسئله میتواند شکاف طبقاتی را به دنیای کودکان نیز منتقل کند؛ چرا که دسترسی نابرابر به اسباببازی، بهمعنای دسترسی نابرابر به فرصتهای رشد و یادگیری
است.
محمدعلی رئیسدانا، تولیدکننده اسباببازی، با اشاره به فروش یک میلیون «لبوبو» در ایران در گفتوگو با رسانهها میگوید: متأسفانه فضای تبلیغات در ایران تأثیر زیادی بر ذهنیت مردم دارد. بر همین اساس، تعداد زیادی اقدام به خرید این عروسکها کردهاند و میتوان گفت که فروش این محصولات در سطحی بالاتر از حد معمول انجام شده است. تبلیغات در فضای مجازی نقش پررنگی داشته و جایگاه چنین عروسکهایی که تولید داخلی باشند واقعاً خالی است. اگر خوب دقت کنیم، سالها پیش عروسکهای دارا و سارا داشتیم، اما آنها نتوانستند جایگاه مناسبی در بازار پیدا کنند. به همین دلیل، اکنون شاهد استقبال گسترده از یک عروسک خارجی هستیم که حتی به ایران هم رسیده و بسیاری از کودکان ایرانی علاقه دارند این عروسک را داشته باشند؛ بهطوری که تقریباً در تمام فروشگاهها در دسترس است.
تبلیغات حرف اول را میزند
این تولیدکننده اسباببازی میگوید: عروسکهای داخلی نظیر دارا و سارا از جذابیت کافی برخوردار نبودند تا بتوانند مورد توجه کودکان قرار گیرند. با وجود تبلیغاتی که توسط کانون پرورش فکری انجام شد، استقبال چندانی صورت نگرفت. از طرف دیگر، تأثیر فضای مجازی بر محبوبیت عروسکهای خارجی قابل چشمپوشی نیست و بسیاری از افراد به این فضا وابسته شدهاند؛ طوری که قیمت بالا مانعی برای خرید آنها نیست.
تبلیغات نقش بسیار مهمی در موفقیت محصولات دارد، خصوصاً وقتی پای محصولاتی مثل یک عروسک خاص به میان باشد که بتواند به این تیراژ برسد. دلیل همهگیر شدن برخی محصولات در فضای ایران هم اغلب تأثیرپذیری از فضای خارجی است؛ یعنی چیزی که خارج از کشور مورد توجه و خرید قرار میگیرد، بهدنبال آن در داخل نیز تقاضا پیدا میکند. این نشان میدهد که تبلیغات در کنار تولید، بخش حیاتی از فرایند معرفی و موفقیت محصول است.
