به گزارش اصفهان زیبا؛ اقتصاد تک محصولی در معنی عامه پسند خود یعنی متکی بودن درآمدهای یک اقتصاد به یک منبع درآمدی خاص ، حال این منبع درآمد می تواند یک کالای تولیدی باشد و یا یک ماده اولیه ، محصول کشاورزی و یا حتی یک نوع صنعت یا یک خدمت خاص که اقتصاد به آن وابسته است.
سال ها است که طبق نظریه های مختلف اقتصادی و اظهارنظرهای دکترین اقتصادی دنیا ، بحث اقتصاد تک محصولی مورد نقد قرار گرفته و ناکار آمدی چنین سیاست هایی بر همگان ثابت گردیده است.
اقتصادهایی که بر پایه یک محصول قراردارد بسیار آسیبپذیر بوده و با اندک نواسانات اقتصادی و یا کاهش تقاضا برای تک محصول اقتصاد این کشور سریعا و شدیدا دچار مشکل شده و درآمدها و منابعش دچار نقصان میشود.
مزایا و معایب اقتصاد تک محصولی
این نوع اقتصاد دارای معایب فراوانی است و تنها نکته مثبت آن می تواند این باشد که تا زمانی که این محصول خاص در اوج بازدهی خود است به رشد آن اقتصاد کمک می کند.
در زمان مظفرالدین شاه قاجار ، قراردادی بین دربار ایران و فردی انگلیسی به اسم ویلیام ناکس دارسی منعقد شد که انحصار اکتشاف و استخراج نفت در ایران را به خارجی ها واگذار میکرد، با توسعه وضعیت نفتی ، اهمیت یافتن نفت و تضعیف حکومت ایران پس از اشغال ایران توسط بیگانگان در شهریور ۱۳۲۰ اعتراضات در دوران پهلوی اول نسبت به قرارداد نابرابر نفتی بالا گرفت و تلاشهای بسیاری برای آگاهیبخشی و استیفای حقوق نفتی اجرا شد.
دکتر محمد مصدق در مجلس شورای ملی و در جامعه حرکتی را که به نهضت ملی شدن صنعت نفت معروف شد ، را هدایت میکرد و در رأس مبارزات ملی شدن صنعت نفت ایران قرار داشت.
پس از تصویب کمیسیون نفت مجلس برای ملی شدن نفت ، مجلس شورای ملی آن را تصویب کرد. مجلس سنا نیز این پیشنهاد را در بیست و نهم اسفند ۱۳۲۹ تصویب کرد و بدین ترتیب روز ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ به عنوان روز تاریخی ملیشدن صنعت نفت ایران ماندگار شد.
اگرچه این حرکت مثبت باعث شد تا ذخایر ملی کشور از دست بیگانگان خارج شود و اختیار آن را مسئولین کشور در درست بگیرند اما گامی در جهت حرکت ایران به سمت اقتصاد تک محصولی بود.
با اهمیت پیدا کردن نفت در اقتصاد جهان و ایران زیربنای اقتصاد ایران را نفت تشکیل داد.
اگر چه زغال سنگ ماده محرکه و انرژی لازم برای انقلاب صنعتی بود ، نفت عامل تداوم و ماندگاری پیامدهای این انقلاب شد و تصور زندگی امروزی بدون نفت تقریبا دشوار است.
وابستگی به یک محصول خاص به اقتصاد تک محصولی معروف است و پیامدهای منفی آن خیلی زیاد است ، زیرا هر گونه خلل در تولید و فروش آن محصول میتواند کشور را زمینگیر کند. البته برخی کشورها نیز با آگاهی از این وضعیت و مشکلات اقتصاد نفتی تک محصولی از نفت به عنوان یک پشتوانه برای توسعه کشور خود بهره میبرند.
برای نمونه کشور نروژ ، از نفت بهعنوان یک سپر محافظتی در مقابله با شوکهای اقتصادی همچنین یک منبع با ثبات برای ثروتآفرینی بهمنظور تأمین هزینه ایجاد زیرساختهای لازم بهره میبرد. اخیرا برخی از کشورهای دارای اقتصاد نفتی هم گامهای مثبتی در خصوص رهایی از اقتصاد تک محصولی انجام دادهاتد. در کنار نفت میتوان انرژیهای پاک خورشیدی، بادی و … را توسعه داد و دانش تکنولوژی و فناوریهای نوین را ارتقاء داد.
همانطور که می دانیم گذشته، چراغ راه آینده است و اگر جامعهای تاریخ را مطالعه نکند مجبور به تکرار آن با پرداخت هزینه های گزاف است.
مطالعه تاریخ باعث بلوغ خواهد شد. دانشآموزان و دانشجویان به عنوان آیندهسازان جامعه می توانند نقش مهمی در رهایی کشورها از اقتصاد تک محصولی داشته و با استفاده از علوم جدید آینده روشنی را برای کشور خود رقم بزنند و جایگاه خود را در میان اقتصاد دنیا رشد و ارتقا دهند.
