آشنایی با زندگی و آثار جلال‌الدین فارسی

به گزارش اصفهان زیبا؛ جلال‌الدین فارسی، نویسنده، مبارز، عضو مجلس خبرگان قانون اساسی، نماینده اسبق مجلس شورای اسلامی و ستاد انقلاب فرهنگی، در سال ۱۳۱۲ در مشهد متولد شد. وی پیش از انقلاب اسلامی بارها تجربه شکنجه و زندان را در ایران و کشورهای منطقه در سوابق خود دارد.

جلال‌الدین فارسی سابقه تدریس در دانشسرای تعلیمات دینی را نیز داشت و در تهیه جزوه‌های اعتقادی و سخنرانی در جلسات بسیار فعال بود.

فارسى طى هشت سال پیش از انقلاب یکى از محورهاى اصلى فعالیت‌هاى انقلابى- اسلامى در لبنان و عراق بود. گرچه بنا به دلایلى، بیشتر به صورت انفرادى کار کرده و با گروه آقاى موسى صدر و چمران روابط دوستانه‌اى نداشت.

حجت‌الاسلام رسول جعفریان درباره فارسی می‌گوید: «فارسی از چهره‌های باقی مانده دورانی است که شمار اندکی از آنها برجای مانده است، مردی که روی شریعتی و نهضت آزادی و مجاهدین اولیه تأثیر گذاشت… هیچ لزومی ندارد که این افراد همه افکارشان درست باشد، مگر نه این است که برخی از فلاسفه و بزرگان اهل اندیشه، حتی در اداره خانه‌شان مشکل دارند، اما ارزش آنها به تفکری است که دارند، و به تأثیری است که این تفکر در جامعه دارد.»

معرفی آثار و زندگی‌نامه مختصر:

نخستین اثر چاپى آقاى فارسى ترجمه نطق تاریخى آیت‌الله محمدحسین کاشف الغطاء در کنفرانس پاکستان است که در سال 1333 در چاپخانه زوّار مشهد چاپ شده و شرحى درباره آن در مقدمه آمده است.

آقاى فارسى در سال 1339 به صورت غیر قانونى به عراق رفت و پس از آنکه چند ماه تحت نظر بود تا پناهندگى سیاسى بگیرد، موفق به گرفتن آن شده، از آنجا به سوریه و لبنان رفت. در سوریه توانست با نماینده دولت جمال عبدالناصر که فعالیت‌هاى انقلابى کشورهاى منطقه را هدایت مى‌کرد تماس بگیرد. اوائل سال 40 به ایران برگشت که دستگیر شد و تا شهریور 41 در قزل قلعه بود.

فارسی هم‌زمان با آغاز نهضت امام‌خمینی با آن همراه شد و پس از قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و بازداشت امام‌خمینی، به بحث‌های نظری کلی دربارهٔ نهضت روی آورد و در این راستا، ازجمله رساله «ارتجاع» را نگاشت و منتشر کرد. وی می‌گوید نشر این رساله با هماهنگی امام‌خمینی بود، زیرا اهانت محمدرضا پهلوی به علما و مرتجع‌خواندن آنان، واکنش شدید امام‌خمینی را در پی‌داشت. وی در این اثر رضا و محمدرضا پهلوی را تحمیل‌شده از سوی عوامل خارجی برشمرده و در مقابل آن، حرکت علما را مایه پیشرفت دانسته است.

فعالیت فکرى فارسی به طور عمده روى نهضت‌هاى انبیاء و شیوه انبیاء در برخورد با مسائل بود. به عبارت دیگر، وی در پی نوعی بهره‌برداری سیاسی از نهضت انبیاء‌ برای ایجاد یک جنبش انقلابی نوین بود. اما شاهکار فارسی کتاب «انقلاب تکاملى اسلام» بود. این کتاب مهم‌ترین اثر آقاى فارسى پیش از انقلاب بود، اثرى که در دنباله کتاب «نهضت‌هاى انبیاء» نوشت. کتاب نهضت‌های انبیاء بار نخست در سال 1344 توسط انتشارات فراهانى چاپ شده بود. کتاب انقلاب تکاملى اسلام، تفکر انقلاب و نظام اسلامى را با تطبیق دوره فعلى با صدر اسلام میان نسل جوان مذهبى ترویج و تبلیغ مى کرد. در نخستین مراحل چاپ این کتاب، ساواک از وجود آن آگاهى یافت و به دلیل وجود کنایات فراوان آن نسبت به رژیم فعلى و اینکه «مطابقت‌هایى با حکومت فعلى» در آن انجام داده، توصیه کرد که از چاپ آن جلوگیرى شود. به دنبال انتشار این کتاب، آقاى فارسى از ایران خارج شد. طى این سال‌ها فارسى با جوانان انقلابى تهران در ارتباط بود.

فارسی در سال ۱۳۴۵ با استخراج و تنظیم مطالب اعلامیه‌های امام‌خمینی و تصویب آن در شورایی سه‌نفره، شامل وی، محمدجواد باهنر و محمدعلی رجایی، آن را با نام «منشور نهضت اسلامی»، منتشر می‌کرد. کتاب «تکامل مبارزه ملى» نیز نخستین بار در سال 1345 چاپ شد و چنان که مؤلف در مقدمه نوشته، مطالب آن از پاییز سال 32 تا 37 شمسی فراهم آمده است.

از دیگر نوشته‌هاى آقاى فارسى در خارج، کتاب «درس‌هایى در باره مارکسیسم» (3 جلد) بود. انگیزه آقاى فارسى براى تألیف این کتاب آن بود که گروه‌هاى فلسطینى تحت تأثیر آموزه هاى مارکسیستى قرار گرفته بودند.

وی به صورت تجربی به زبان عربی مسلط بود و چندین کتاب را نیز ترجمه کرده است. از ترجمه‌هاى او، کتاب «امام على مشعلى و دژى» از سلیمان کتانى است که به سال 1349 توسط انتشارات برهان در تهران به چاپ رسید. ترجمه «شهداء الفضیله» کار دیگر او بود که در بیروت به انجام رسید. کتاب «واحدهاى بشرى» هم در آنجا نوشته شد و در سال 56 چاپ شد.

کتابى هم تحت عنوان «الجهاد اعلى مراحل الکفاح الوطنى» توسط او نوشته شد که ترجمه بخشى از تکامل مبارزه ملى بود و خود وى به عربى درآورد.

کارهاى دیگر آقاى فارسى در آن دوره، ترجمه قرآن و نیز تألیف کتب سه‌گانه «پیامبرى و انقلاب، پیامبرى و جهاد و پیامبرى حکومت» بود که هر چهار مورد محصول دوره اقامت در بیروت بود که البته تکمیل نشده بود. این آثار بعد از انقلاب در ایران به چاپ رسید.

کتاب «خاطرات حسن البناء» هم ترجمه دیگری است که نخستین بار در سال 58 (تهران، برهان) چاپ شد. ترجمه کتاب «جامعه برین» از جبران خلیل جبران و ترجمه «مرانید که نوحه‌گرند» از جرج جرداق هم از ترجمه‌های جالب دیگر اوست.

وی در مرداد ۱۳۴۹ برای دیدن آموزش نظامی و تهیه سلاح، پنهانی به استانبول ترکیه رفت و سپس با کمک جنبش «الفتح» راهی بیروت شد و در آنجا با محمدجواد مغنیه، امام‌موسی‌صدر و گروهی دیگر از روحانیان مبارز لبنان آشنا شد و با جنبش امل، مجلس عالی شیعیان به ریاست امام‌موسی صدر و سازمان الفتح به ریاست یاسر عرفات ارتباط برقرار کرد؛ ولی اختلافات او با صدر و مصطفی چمران، موجب نزدیکی بیشتر او به سازمان الفتح گردید.

فارسی در شهریور سال ۱۳۴۹ به نجف رفت و مطلع شد سیدمحمود دعایی به امام‌خمینی پیشنهاد کرده است او درس‌های ولایت فقیه ایشان را به صورت کتاب درآورد و ایشان نیز با این امر موافقت کرده است. فارسی در پاییز ۱۳۴۹ این درس‌ها را با عنوان «حکومت اسلامی» منتشر و به کشورهای مختلف فرستاد.

امام خمینی(ره) در آغاز سال ۱۳۵۶ بخشی از وجوه شرعی را برای انتشار و پخش رایگان کتاب‌های مذهبی، در اختیار فارسی قرار داد و در نامه‌ای از وی خواست برای مبارزه با مکتب‌های انحرافی، به نگارش کتاب و جزوه بپردازد.

فارسی در بهار ۱۳۵۷ جزوه بیست صفحه‌ای «تسلط بر قوه مجریه و استراتژی نهضت اسلامی» را در راستای تبیین مبانی انقلاب اسلامی و تشکیل نظام حکومتی، تألیف و آن را در اروپا و آمریکا پخش کرد. این جزوه در آینده توسط دیگران نیز بازنشر شد.

فارسى علاوه بر کارهاى فرهنگى، با سازمان آزادیبخش فلسطین در ارتباط بود و پس از پیروزى انقلاب هم، همراه یاسر عرفات به ایران بازگشت. بخشى از کارهاى وى به مبارزات سیاسى و نظامى بازمى‌گشت که از آن جمله تأمین اسلحه براى مبارزانى مانند اندرزگو بود که از ایران به دمشق و لبنان مى‌رفتند تا با تجهیزاتى به کشور بازگرداند. وى در سال‌های اقامت در بیروت، به عنوان نماینده امام در سازمان الفتح رابط میان مبارزان ایرانى و سازمان مزبور بود.

با تشکیل حزب جمهوری اسلامی در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷، وی به عضویت این حزب درآمد و پس از آن با شرکت در جلسات گروه‌های مسلح همسو، در تأسیس سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی همکاری کرد. وی همچنین در روزهای آغازین پیروزی انقلاب اسلامی، با سخنرانی در شهرهای مختلف، به تبیین اصول انقلاب می‌پرداخت. او در انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی در تیر ۱۳۵۸، نماینده مردم خراسان شد و در این مجلس، منشی کمیسیون داخلی (کمیسیون اصول کلی و اهداف قانون اساسی) بود.

فارسی در نخستین دوره انتخابات ریاست جمهوری در دی ۱۳۵۸، از طرف حزب جمهوری اسلامی و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نامزد شد. با جدی‌شدن رقابت میان او و سید ابوالحسن بنی‌صدر، شایعه افغانی بودن و ایرانی‌الاصل نبودن وی، قوت گرفت، لذا وی با افزایش فشارها از انتخابات انصراف داد. با حذف جلال‌الدین فارسی و منع امام خمینی از شرکت روحانیون برای نامزدی ریاست‌جمهوری، عملا امکان معرفی نامزدی دیگر برای حزب جمهوری اسلامی فراهم نشد و در نهایت قرار شد از دکتر حسن حبیبی حمایت شود که کاندیدای مورد پشتیبانی نهضت آزادی بود. نتیجه اما به سود بنی‌صدر تمام شد.

امام‌خمینی در خرداد ۱۳۵۹ فارسی را یکی از اعضای ستاد انقلاب فرهنگی کرد و تا سال ۱۳۶۲ از اعضای این ستاد بود. فارسی در دومین سالگرد پیروزی انقلاب، به منظور معرفی انقلاب اسلامی و مسائلی که دربارهٔ آن و دفاع مقدس مطرح بود، به عنوان سرپرست، به همراه هشت تن دیگر از اعضای نهادهای انقلابی به اتحاد جماهیر شوروی سفر کرد. او دستاورد و گزارش این سفر را به صورت کتابی با عنوان «جامعه هشت‌طبقه تولیدی» نوشت و منتشر کرد.

وی در اردیبهشت ۱۳۶۳، در انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی شرکت کرد و نماینده مردم تهران شد و در کمیسیون سیاست خارجی و نیز کمیسیون تدوین آیین‌نامه این دوره مجلس عضویت داشت.

فارسی افزون بر آثار یادشده، آثار دیگری نیز منتشر کرده است: حقوق بین‌الملل اسلامی، ترجمه کتاب جهاد از تحریر الوسیله امام‌خمینی، ترجمه الغدیر (۵ جلد)،  استراتژی بین‌المللی، فلسفه انقلاب اسلامی، فرهنگ واژه‌های انقلاب اسلامی، تعالی‌شناسی (۳ جلد)، اسلام ناب و اسلام آمریکایی، انقلاب اسلامی و ساماندهی اجتماعی، مرانید که نوحه‌گرند، سرگذشت راست حضرت فاطمه(س) و حضرت زینب(س)، کمیته مبارزه با بیسوادی.

وی بخشی از خاطرات خود از مبارزات انقلاب اسلامی را در کتاب “زوایای تاریک” آورده است.

آنچه در ادامه می‌بینید آثار دیگری از جلال الدین فارسی است که توسط حزب جمهوری اسلامی منتشر شده است و به صورت اختصاصی منتشر می‌شود.