به گزارش اصفهان زیبا؛ صنعت دخانیات به عنوان یکی از سودآورترین صنایع جهان، سالانه رشد قابل توجهی را تجربه میکند. این صنعت با نرخ رشد حدود ۲.۵ درصد، در سال ۲۰۲۵ به درآمدی بیش از ۱۰۵۰ میلیارد دلار رسیده است. در ایران نیز میزان تولید و مصرف سیگار روندی افزایشی داشته و زنگ خطر جدی برای سلامت جامعه به صدا درآمده است.
افزایش سرانه مصرف سیگار و کاهش سن مصرف، اهمیت توجه به مفهوم نسل بدون دخانیات را بیش از پیش نشان میدهد.
خانواده؛ نقطه شروع شکلگیری نسل بدون دخانیات
خانواده نقش کلیدی در شکلگیری رفتارهای فردی دارد. اگرچه مصرف دخانیات در میان مردان رایجتر بوده، اما آمارها نشاندهنده افزایش چشمگیر مصرف در میان زنان است. این موضوع به دلیل نقش تربیتی مادران، تأثیر مستقیمی بر آینده فرزندان دارد.
محیط خانوادگی ناسالم میتواند زمینهساز گرایش فرزندان به سیگار و سایر آسیبهای اجتماعی شود. بنابراین ایجاد خانوادهای عاری از دخانیات، اولین گام در مسیر سلامت نسل آینده است.
نقش خودمراقبتی و سلامت روان در پیشگیری از مصرف سیگار
برخلاف باور عموم، حتی یک بار تجربه مصرف سیگار میتواند زمینهساز وابستگی طولانیمدت شود. عواملی مانند فشار همسالان، دوستان و شرایط اجتماعی از مهمترین دلایل شروع مصرف دخانیات هستند.
تقویت مهارتهای خودمراقبتی و توجه به سلامت روان، نقش مهمی در کاهش گرایش به سیگار، بهویژه در نوجوانان و جوانان دارد.
تاثیر باورهای دینی در کاهش مصرف دخانیات
پایبندی به ارزشها و آموزههای دینی، یکی از عوامل مهم بازدارنده در برابر مصرف دخانیات است. در بسیاری از ادیان، از جمله اسلام، آسیب رساندن به بدن بهعنوان یک امانت الهی نکوهش شده است.
این نگرش میتواند نقش مؤثری در پیشگیری اولیه از مصرف سیگار ایفا کند و به شکلگیری نسل عاری از دخانیات کمک کند.
مسئولیت اصناف در کنترل مصرف دخانیات
اصناف و کسبه به عنوان یکی از ارکان مهم جامعه، نقش قابل توجهی در کاهش مصرف دخانیات دارند. رعایت قوانین مانند:
- عدم فروش به افراد زیر ۱۸ سال
- رعایت فاصله از مراکز آموزشی
- خودداری از تبلیغات دخانیات
میتواند تاثیر چشمگیری در کنترل مصرف سیگار داشته باشد.
ورزش و سبک زندگی سالم؛ جایگزین سیگار
سیگار و ورزش دو عامل کاملاً ناسازگار هستند. مواد سمی موجود در سیگار، بهویژه قطران، باعث آسیب جدی به ریهها و افزایش خطر ابتلا به سرطان میشود.
در مقابل، فعالیتهای ورزشی و تفریحات سالم با:
- کاهش استرس
- افزایش اعتماد به نفس
- بهبود سلامت جسمی
تمایل به مصرف سیگار را کاهش میدهند و نقش مهمی در ترک آن دارند.
آموزش؛ مهمترین ابزار مقابله با کاهش سن مصرف دخانیات
امروزه با عادیسازی مصرف دخانیات و طراحیهای جذاب محصولات، بهویژه سیگارهای الکترونیکی، نوجوانان بیش از گذشته در معرض خطر قرار دارند.
برخلاف تصور رایج، دخانیات الکترونیکی نیز حاوی نیکوتین و مواد مضر هستند و میتوانند باعث اعتیاد زودهنگام شوند.
افزایش آگاهی در خانوادهها و مدارس، مهمترین راهکار برای مقابله با کاهش سن مصرف (حتی تا ۱۱ سالگی) است.
نقش رسانهها در افشای تبلیغات فریبنده دخانیات
رسانهها تأثیر بسیار زیادی بر شکلگیری الگوهای رفتاری دارند. نمایش مصرف سیگار توسط چهرههای محبوب در فیلمها و شبکههای اجتماعی، باعث عادیسازی این رفتار در میان جوانان میشود.
از سوی دیگر، تبلیغات گسترده در فضای مجازی، یکی از مهمترین ابزارهای صنعت دخانیات برای جذب نسل جدید است. بنابراین رسانهها باید نقش فعالتری در افشای ترفندهای تبلیغاتی دخانیات ایفا کنند.
جمعبندی
ایجاد نسل بدون دخانیات نیازمند همکاری همهجانبه خانوادهها، مدارس، رسانهها و نهادهای اجتماعی است. افزایش آگاهی، اصلاح سبک زندگی و مقابله با تبلیغات فریبنده، مهمترین گامها در این مسیر هستند.
علی رضا زرفشانی
کارشناس بهداشت محیط(برنامه کنترل دخانیات) مرکز بهداشت شماره یک اصفهان
