این دو کشور یک بار در تاریخ ۱۸مهرماه با وساطت مسکو و بار دیگر با وساطت فرانسه، روسیه و آمریکا در تاریخ ۲۷ مهر به آتشبس بشر دوستانه رضایت داده بودند. این در حالی است که این دو کشور برای سومین بار نیز در ۵ آبان و با درخواست دونالد ترامپ درباره آتشبس بر سر منطقه مورد مناقشه قره باغ به توافق رسیدند، اما دقایقی پس از برقراری این آتشبس به سرعت دو طرف همدیگر را به نقض آن متهم کردند. ایران نیز به عنوان همسایه آذربایجان و ارمنستان در راستای خاتمه درگیریها و با هدف حفظ آرامش در منطقه بارها صحبتهای زیادی را با طرفین این مناقشه کرده است که هر بار نتوانست آنها را راضی به صلح کند و امروز با ادامه پیداکردن این درگیریها در شرایطی که در حدود ۱۳۹ راکت خمپاره طرفین به خاک کشورمان در شهرستان خداآفرین اصابت کرده است، ایران بار دیگر به عنوان واسطهای بی طرف و البته جدیتر با ارائه طرح ابتکار صلح به این موضوع ورود پیدا کرده و فرستاده ویژهای را در سفر به آذربایجان، روسیه، ارمنستان و ترکیه مأمور این کار کرده است.
سفر منطقهای سیدعباس عراقچی در رأس یک هیئت به عنوان فرستاده ویژه جمهوری اسلامی ایران و به منظور پیشبرد ابتکار ایران برای حل مناقشه قره باغ در روز چهارشنبه هفته پیش از باکو آغاز شد و با سفر به مسکو و دیدار با وزیر امور خارجه روسیه در مسکو سپری شد و پس از آن به ایروان و دیدار با مقامات ارمنستان ادامه پیداکرد و در آخر، با سفر به آنکارا ختم میشود. به گفته معاون سیاسی وزارت امور خارجه کشورمان، جمهوی اسلامی ایران با طرح ابتکاری خود تلاش دارد با همکاری منطقهای به اختلافات باکو و ایروان پایان دهد که البته کار سختی برای پیشبرد این هدف پیشرو دارد. او همچنین هدف سفر خود به منطقه را بازدید از مناطق مرزی اصلاندوز و خداآفرین که در نزدیکی مناطق مورد مناقشه نیروهای ارتش جمهوری آذربایجان و ارمنستان واقع هستند ذکر کرده و گفته است که جمهوری اسلامی ایران بر روی رودخانه مرزی ارس، ابنیه آبی و برقی مهمی دارد و در جریان این سفر موقعیت مرز و ابنیه مورد بازدید قرار خواهد گرفت. عراقچی که پایاندادن به اشغال اراضی جمهوری آذربایجان، حقوق اقلیتها و حقوق بشردوستانه، ترک مخاصمه و شروع گفتوگوها با کمک کشورهای اثرگذار، کمککننده و تضمینکننده صلح را ازعناصر مهم طرح ابتکاری ایران معرفی کرد، در خصوص سفر به کشورهای آن منطقه گفت: «این سفر در چارچوب یک سفر دورهای به آن دسته از کشورهای منطقه که در پایاندادن به درگیریهای اخیر جمهوری آذربایجان و ارمنستان تأثیرگذار هستند، صورت گرفت و هدف اصلی سفر، ارائه ابتکار پیشنهادی جمهوری اسلامی ایران برای حلوفصل این مخاصمه و رسیدن به صلح پایدار دو کشور ارمنستان و جمهوری آذربایجان و به تبع آن، منطقه است. چارچوب این طرح ابتکاری آماده شده است و در این سفر با مقامات آذربایجان و ارمنستان به مشورت گذاشته شد. طرحی که در چند مرحله میتواند اوضاع را به یک صلح پایدار برساند و به اختلافات موجود و البته به اشغال جمهوری آذربایجان پایان دهد.»
امنیت همسایگان هر کشور، بخشی از امنیت آن کشور است
جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل بینالملل در گفتوگو با «اصفهانزیبا» پیشنهاد صلح ایران به کشورهای درگیر در مناقشه قرهباغ را از دو جهت بررسی کرد. به گفته این تحلیلگر مسائل منطقه، هر کشوری علاقهمند به این است که کشورهای همجوارش در صلح و آرامش به سر ببرند. چراکه ناامنی در مرزها میتواند تبعاتی را برای آن کشور به همراه داشته باشد؛ تبعاتی چون مهاجرتهای ناشی از جنگ، درگیریهای ناخواسته در مرز، تأثیرمخرب بر حوزه اقتصادی آن کشور و… . قنادباشی امنیت همسایگان هر کشور را بخشی از امنیت آن کشور تلقی میکند و میگوید: «مسئله ما ملتهایی است که با کشور ما ویژگیهای مشترک بسیاری دارند. به همین خاطر، ما علاقهمند نیستیم که کشورهایی که ما با آنها دارای تاریخ مشترک هستیم، با یکدیگر وارد یک جنگ زیانبار و خانمانسوزی شوند. ایران سیاستهای جدی در این باره دارد. بیتفاوتبودن کشورمان در مواجهه با اینگونه درگیریها در منطقه قفقاز نشاندهنده این است که ایران نسبت به سرنوشت برادران خود بیتوجه و از سویی نسبت به امنیت مرزهای خود نیز بیتفاوت است.»
طرح صلح ایران را مبتنی بر رفع اشکال است
این کارشناس بینالملل، رویکرد اخیری را که ایران با هدف صلح پایدار به کشورهای آذربایجان و ارمنستان ارائه شده است، یک رویکرد سیاسی نمیداند، بلکه آن را راه حلی همیشگی برای پایاندادن به این درگیری 30ساله عنوان میکند و میافزاید: «طی این سالها طرحهایی که برای برقراری صلح میان دو طرف این منازعه داده شد، همگی موقت بوده است. طرحهایی که بتواند این مشکل را بهصورت دائم حل کند تا به حال از سوی کشورهای میانجی در این مناقشه ارائه نشده است.» قنادباشی طرح صلح ایران را مبتنی بر رفع اشکال میداند و ادامه میدهد: «اگر این اشکال رفع شود و طرفین بر اساس قوانین بینالملل و البته مسالمتآمیز به مرزهای بینالمللی خود برگردند، طبیعتا این طرح میتواند زمینهساز آرامش برای آن کشورها و منطقه باشد.» او ورود ایران به این درگیری را با یادآوری این موضوع که ایران با داشتن قدرت، اقتدار و البته فرهنگی غنی در منطقه هیچ آسیبی را در ارائه ابتکار صلح متوجه دیگران نمیکند، میگوید: «به نفع کشور ماست که در این مسئله ورود کرده و راه حل ارائه دهیم و مانع از ورود قدرتهای فرامنطقه و دخالت آنها در سرنوشت کشورهای منطقه شویم و این نشاندهنده اقتدار ماست. اگر قدرتهای غربی برای حلوفصل به مسائل منطقهای ورود کنند، به معنی نداشتن قدرت، اقتدار و ضعف کشورهای منطقه در حل مشکلات داخلی است.»
طرح ابتکاری ایران تنها یک پیشنهاد است
قنادباشی در پاسخ به این سؤال که طرح جدید ایران در حل مناقشه قرهباغ چگونه میتواند هم آذربایجان را در خصوص تمامیت ارضی و هم ارمنستان را با درنظرگرفتن رعایت حقوق بشر راضی کند، میگوید: «زمانیکه میان دو کشور جنگی رخ میدهد، به این معناست که دو طرف برای رسیدن به خواستههای خود با یکدیگر فاصله عمیقی دارند که نمیتوانند این فاصله را با سازش کم کنند. بنابراین آنها با استفاده از زور اهرم نظامی قصد کاهش آن را دارند تا به خواستههای خود نزدیک شوند. از طرفی برای دستیابی به صلح هر یک از دو طرف ناگزیر به گذشت از برخی از خواستههای خود نیز هستند. ایران نیز در ارائه این طرح ابتکاری خود هیچ فشاری را بر آنها وارد نمیکند. بلکه در قالب یک پیشنهاد، نتایج مثبت آن را در یک آرامش و صلح طولانی عنوان میکند. ایران همچنین نتایج مثبتی این طرح را در گرو گذشت هر دو طرف درگیر از یک سری از حقوق آنها میداند و تنها در این صورت این رویکرد صلح را تضمین میکند.» این تحلیلگر مسائل منطقه در پاسخ به سؤال دیگر «اصفهان زیبا» که آیا وجود گروهکهای تروریستی و همچنین تعاملاتی که کشورهای ترکیه و روسیه با ارمنستان و آذربایجان دارند، تأثیری بر روند صلح آنها خواهد داشت یا خیر، میگوید: «در این درگیری آنچه عواقب بد و نامطلوبی هم برای آذربایجان، هم ارمنستان و هم منطقه به همراه خواهد داشت، استفاده آنها از نیروهای غیرخودی و خارجی است. از طرفی، وجود گروهکهای تکفیری در این عرصه که آبشخور آنها از جانب آمریکا و رژیم صهیونیستی تأمین میشود، نیز باعث بروز مشکلات مضاعفی همچون خشونتهای ضدانســـــانی میشود که زمینهساز جنایات جنگی خواهد بود. درواقع حضور و دخالت نیروهای غیرخودی همگی با اهداف شخصی آن کشورها صورت گرفته است.»
او میافزاید: «قدرتهای بزرگ در صدد این هستند ضررهایی را که در سوریه و عراق متحمل شدهاند به نوعی در مناقشه قرهباغ جبران کنند. در مقابل، ایران با داشتن تجربه و توانمندی مواجهه با این نیروها و البته استفاده از اهرمهای سیاسی در فشار به آنها میتواند نقش مهمی را در درگیری قرهباغ ایفا کند. البته ایران باید با هوشیاری در این باره قدم بر دارد؛ چراکه اهداف قدرتهای فرامنطقه ای و گروهکهای تروریستی فراتر از این جنگ است و آنها با سوءاستفاده از این موقعیت خواستار صدمهزدن به ایران نیز هستند.»
