به گزارش اصفهان زیبا؛ کار مرمت طبقه دوم میدان امام(ره) توسط بخش خصوصی آغاز شده و پس از انجام آن قرار است توسط سرمایهگذار بخش خصوصی به بهرهبرداری اقتصادی برسد. این در حالی است که هنوز پرسشهای بیجواب بسیاری در خصوص این طرح وجود دارد.
خبرهای منتشر شده حاکی از آن است که قرار است طبقه دوم میدان نقش جهان پس از مرمت، بهواسطه یک سرمایهگذار بخش خصوصی مورد بهرهبرداری اقتصادی قرار گیرد.
این تصمیم در روزهای اخیر موجب نگرانیهای جدی فعالان و دغدغهمندان میراث فرهنگی نسبت به آینده این میدان تاریخی و جهانی شده است.
منتقدان این رویکرد معتقدند که ورود منطق اقتصادی به ساختار چنین اثری، حتی در پوشش عناوین فرهنگی، میتواند آغازگر روندی پرخطر در میدان نقش جهان بهعنوان یک میراث جهانی باشد.
بیتردید برای هر فرد آشنا با تاریخ، تمدن و اصول حفاظت میراث، میدان امام(ره) یک فضای شهری معمولی یا بنایی صرفا تاریخی نیست، بلکه اثری با جایگاه جهانی و هویتی فراتر از مرزهای ملی بهشمار میرود.
از اینرو، هر تصمیم شتابزده یا ناپخته درباره کاربری و آینده این میدان، میتواند پیامدهای جبرانناپذیری را بر اصالت، یکپارچگی و اعتبار بینالمللی آن بر جای بگذارد.
واگذاری بخشی از طبقه دوم میدان امام(ره) به بخش خصوصی
بر اساس مطالب منتشر شده در روزنامه شرق، آذرماه امسال امیر کرمزاده، مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان، اعلام کرد: «بخشی از طبقه دوم میدان نقش جهان برای راهاندازی یک مجموعه فرهنگی از طریق مزایده به بخش خصوصی واگذار شده و تمام مراحل این واگذاری زیر نظر کارشناسان رسمی میراث فرهنگی انجام شده است.»
به گفته کرمزاده، اعضای شورای فنی با حضور در محل پروژه، بازدید میدانی انجام داده و پس از ارزیابی نهایی، اجرای طرح مرمت را در محدوده تعیینشده تصویب کردهاند.
بر همین اساس، عملیات مرمت بخشهایی از طبقه دوم این میدان در بازه میان مسجد امام(ره) تا مسجد شیخ لطفالله با مشارکت بخش خصوصی و تحت نظارت مستقیم صندوق احیا آغاز شده و تامین کامل اعتبار این پروژه نیز بر عهده بخش خصوصی
است.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان تاکید کرده است: «هیچگونه استفاده تاسیساتی آسیبزا در طبقه دوم مجاز نیست. بهرهبردار به طور کامل از ایجاد هر گونه زیرساخت آبی، تاسیسات سنگین یا تغییرات مخرب منع شده و کاربری تعریفشده صرفا فرهنگی است. فعالیتهای پذیرایی نیز در طبقه پایین و در محدوده نقشخانه پیشبینی شده و طبقه دوم بهعنوان فضایی فرهنگی و بازدیدی، با رعایت کامل ضوابط میراثی مورد استفاده قرار میگیرد».
«بهرهبرداری اقتصادی» از یک میراث جهانی به چه معناست؟!
میدان نقش جهان بهعنوان یک اثر ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو، تابع استانداردهایی است که فراتر از قوانین داخلی تعریف میشود.
در این چارچوب، هرگونه «بهرهبرداری اقتصادی» حتی اگر در ظاهر فعالیت فرهنگی ارائه شود، باید با حساسیت مضاعف بررسی شود؛ چرا که منطق اقتصادی بر سودآوری استوار است، نه بر حفاظت صرف! و همین تعارض است که باعث ایجاد نگرانی میشود.
همچنین، با ارائه نکردن تعریف شفاف از «فعالیتهای فرهنگی» و «بهرهبرداری اقتصادی»، این خطر وجود دارد که بهمرور زمان، فشارهای اقتصادی موجب تغییر ماهیت فعالیتها شود؛ به شکلی که پس از تثبیت پروژه، تغییراتی تدریجی و بیسروصدا در ماهیت فعالیتها رخ دهد.
با وجود گالریهای بسیار در اصفهان لزوم اجرای این طرح چیست؟
سید روحالله سیدالعسگری، معاون ادارهکل میراث، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان، ضمن تایید این خبر به «اصفهانزیبا» میگوید: «بخشی از طبقه دوم میدان امام(ره)به منظور بهره برداری، به صندوق احیا و بهرهبرداری از بناها و اماکن تاریخی و فرهنگی که وابسته به وزارت میراث است، واگذار شده است.»
سیدالعسگری در مورد نوع این کاربری، اظهار میکند: «این طبقه به بخش خصوصی واگذار میشود تا متناسب با کارکرد آن به بهرهبرداری برسد. البته بیشتر بحث موزه و موزهگالری مطرح است.»
او در پاسخ به این پرسش که در شهر اصفهان تعداد زیادی موزه و گالری وجود دارد و چه لزومی به چنین نوع کاربری در طبقه دوم نقش جهان است، میگوید: «اینجا مکانی شاخص است و ممکن است نگاهی که به اینجا میشود با موارد موزهای متفاوت باشد.»
در ادامه، معاون اداره کل میراث، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان، به پرسش خبرنگار مبتنی بر لزوم خودداری از اعمال طرحهای سلیقهای در میدانی با اهمیت جهانی، چنین پاسخ میدهد: «به دلیل محدودیتهایی که به لحاظ جهانی بودن میدان امام(ره) وجود دارد، هنوز این بهرهبردای انجام نشده است؛ وگرنه صندوق احیا و بهرهبرداری از بناها و اماکن تاریخی دو یا سه سال پیش با شیوه خاص خودش این بهرهبرداری را انجام داده بود. اما چون اینجا مکانی خاص است، نگاهی خاص میطلبد و تهران به صورت ویژه در حال انجام آن است. تقریبا مدیریت انجام این طرح هم با تهران، یعنی صندوق احیا و بهرهبرداری از بناها و اماکن تاریخی است.»
طبقه دوم نقش جهان در معرض خطر تغییر کارکرد
آگاهی داشتن نسبت به این امر که طبقه دوم میدان نقش جهان در ساختار تاریخی خود، صرفا یک فضای فیزیکی نبوده، بلکه بخشی از نظم اجتماعی، بصری و زیستی میدان را شکل میداده، در فرآیند تصمیمگیری درباره کاربری چنین میراثی، میتواند بسیار کمککننده باشد. در واقع، طبقه دوم میدان امام(ره) فضایی است واجد فاصلهای معنادار از هیاهوی طبقه پایین که همین تفاوت کاربری، به تعادل کلی میدان کمک میکرده است. این درحالی است که هرگونه تغییر در کاربری این طبقه، حتی بدون دخلوتصرف ساختاری، بهمعنای تغییر در این تعادل تاریخی خواهد بود.
برای مثال، برگزاری رویداد و افزایش تردد ممکن است این فضا را از حالت تاریخی خود خارج کند و در چنین شرایطی، میدان بهتدریج از یک فضای تاریخی به صحنهای برای مصرف فرهنگی تبدیل میشود.
نبود شفافیت درباره بهرهبرداری اقتصادی از طبقه دوم نقشجهان
لازم به ذکر است که برای اطلاع از جزییات این طرح، خبرنگار «اصفهانزیبا» چندین مرتبه با امیر کرمزاده، مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان تماس گرفت، اما متاسفانه هیچ پاسخی از سوی او دریافت نشد. پاسخ ندادن از سوی مسئولین در قبال فعالیتهایی که انتظار میرود شهروندان در جریان آن قرار بگیرند، خود عامل دیگری است که بر نبود شفافیت عمومی دامن میزند.
تاکنون اطلاعات دقیقی درباره جزئیات طرح، تعریف دقیق کاربری فرهنگی، مدت زمان بهرهبرداری، شاخصهای ارزیابی و سازوکار نظارت مستمر در اختیار افکار عمومی قرار نگرفته است. این در حالی است که میراث فرهنگی با اهمیت جهانی، نیازمند بیشترین سطح از شفافیت است.
علاوه بر این، به نظر میرسد که جامعه دانشگاهی، متخصصان و کنشگران میراث فرهنگی در فرآیند و اعمال این طرح مشارکت نداشتهاند. حذف این صداها، حتی اگر تصمیم نهایی یک درصد هم از نظر فنی قابل دفاع باشد، مشروعیت اجتماعی پروژه را زیر سوال میبرد. در این صورت میراث جهانی، بدون همراهی جامعه، صرفا به پروژهای اداری تقلیل مییابد که مسلما چنین اتفاقی نتایج خوبی به همراه نخواهد داشت.
