این مقدمه در ابتدای تمام یادداشتهای حقوقی این صفحه لازم است. ولی هر چند وقت یک بار به شکل اختصار بیان میشود تا مخاطبانی که این ستون را دنبال میکنند آمادگی ذهنی همیشگی و مستمری در باب حقوق هنرمندان داشته باشند.
استفاده از اثر با نام دیگران
همان گونه که گفتیم اصطلاح سرقت ادبی یکترم حقوقی کامل ندارد. بلکه فقط یک جا در قانون مطبوعات به شکل تبصره توضیحی و نه تشریحی و تبیینی آمده است.
با این حال چون همگی می دانیم که هر گونه
سوء استفاده و نشر و پخش اثر به نام خود یا دیگران بدون اجازه آنان، جرم بوده و مسئولیت مدنی و کیفری برای مرتکب دارد، این عبارت را در سرقت ادبی مستتر میدانیم و تقریبا هر دو را مترادف میپنداریم. اگر شخصی از اثر شخص دیگر استفاده کرده اما نام وی را به اشتباه ذکر کند، خواسته یا ناخواسته مرتکب این جرم شده و شاید فقط عوامل معنوی در بروز این جرم در نوع و تخفیف مجازات وی دخیل باشند. اما در اصل ماجرا تغییری حاصل نمیشود و سرقت ادبی اتفاق افتاده است.
ماجرای واقعی چیست؟
بهتازگی یکی از خوانندگان پر آوازه معاصر که در سبکهای سنتی و پاپ مشغول به فعالیت در ایران است، شعری را با این پیشفرض که متعلق به شاعری قدیمی و دارای حق بهره برداری عمومی است و مرور زمان در مورد حقوق مؤلف آن سپری شده است، در یکی از آثار خود به عنوان ترانه مورد استفاده قرار داده و منتشر نموده است. پس از انتشار این اثر ترکیبی که بخشی از آن نیز از شعر تشکیل شده، صاحب اصلی آن شعر که اتفاقا در قید حیات بوده و شاعر نه چندان معروفی است، با پی بردن به اینکه شعر وی در آهنگ خواننده معروف مورد استفاده قرار گرفته، به ایشان پیام میدهند. اما متاسفانه به جز عذرخواهی ساده، دلجویی مختصر و موکول کردن موضوع به اطرافیان و مدیر برنامهها و توضیحاتی از این دست، اقدام مؤثری صورت نمیپذیرد.
با دخالت قانون چه میتوان کرد؟
آنچه این شاعر در اختیار دارد، شهود، مدارک فضای مجازی و دست نوشتههایی است که مالکیت وی بر شعرش را ثابت میکند و آنچه باید انجام دهد این است که با مراجعه به شورای حل اختلاف وزارت ارشاد، درخواست تشکیل جلسه و دعوت از خواننده کرده و حقوق خود را بدین شرح مطالبه کند:
اول) درج متن توضیحی و عذرخواهی در تمام فضاها و جراید و صفحات حقیقی و مجازی که تحت کنترل خواننده و ناشر آثار وی بوده است. یعنی دقیقا هر جا اثر با نام شاعر اشتباهی منتشر شده، باید اصلاح شود.
دوم) تغییر کامل لیبل آهنگ و در صورت استفاده در آلبوم، تغییر لیبل آلبوم و جمع آوری نسخههای اشتباه از تمام سطح بازار و جایگزینی آنان با نسخههای صحیح که نام شاعر به درستی درج شده
باشد.
سوم) عقد قرارداد فروش ترانه ما بین شاعری که متضرر شده و خواننده با مبلغ قرارداد توافقی و در صورت عدم توافق با اجرت المثلی که کارشناسان عرفا برای این ترانه بر اساس سایر قراردادهای رایج تعیین میکنند.
مشاهده میکنیم که عواقب مادی بسیار سنگینی برای خواننده به وجود آمده است. اما او چارهای جز تن دادن به این شرایط ندارد، چون ارشاد موظف است در صورت عدم تمکین وی به این شرایط که تماما قانونی هستند، وی را لغو یا تعلیق مجوز کند. از طرف دیگر، در صورتی که شرایط فوق به وقوع نپیوندند، شاعر حق دارد با طرح دعوای قانونی و اعلام جرم و ضمن آن مطالبه خسارت از طریق مراجع قضایی به خواسته خود برسد.
