به گزارش اصفهان زیبا؛ خوشنویسی، موهبتی بزرگ و میراثی مکتوب از تمدن ماست که امروز در اختیارمان قرار دارد. چه در دوران پیش از اسلام و چه در دوره پس از اسلام، خط و خوشنویسی همواره در کنار زبان فارسی خوش درخشیده و توانستهاند داشتههای بزرگان فرهنگی این سرزمین را نسل به نسل تا امروز منتقل کنند.
در واقع، خط و زبان همواره در کنار یکدیگر نقشی مؤثر و ارزشمند را در شکلگیری و تداوم فرهنگ و تمدن داشتهاند. اینها بخشی از صحبتهای مژگان حقشناس، هنرمند و خوشنویس سرشناس اصفهان است که به کوشش او نمایشگاه خوشنویسی «بهنام قلم» به تازگی در خانه هنرمندان اصفهان برگزار شده است.
آنچه در ادامه میخوانید، گفتوگوی «اصفهانزیبا» با این هنرمند و خوشنویس خوشفکر درباره نمایشگاه خوشنویسی «بهنام قلم»، رویکردهای هنری آن و جایگاه خط در فرهنگ و هویت ایرانی است.
برای شما چه شخصیتی از گذشته تاکنون در عرصه خوشنویسی همواره تاثیرگذار بوده است؟
در حدود قرن سوم هجری، بزرگان بسیاری با تلاش و خلاقیت، ابداعات ارزشمندی در حوزه خط و خوشنویسی پدید آوردند. یکی از برجستهترین این چهرهها ابنمقله شیرازی، از اهالی استان فارس بود که با بنیانگذاری شش قلم اصلی، نقش تعیینکنندهای در تاریخ خوشنویسی ایفا کرد و افزون بر آن، مبانی نظری این هنر را نیز تدوین و مکتوب ساخت.
بسیاری از اقلامی که امروز در خوشنویسی رواج دارند، بهدست ایرانیان ابداع شدهاند و ما چه در شکلگیری و چه در گسترش آنها، سهمی اساسی و انکارناپذیر داشتهایم. خوشنویسی هنری با ماهیت تعاملی است؛ هنری که ظرفیت همزبانی، همدلی و همافزایی با دیگر ملل را دارد.
از همین رو، خط و خوشنویسی معمولا در تقابل با سایر حوزهها قرار نمیگیرد، بلکه عرصهای برای تفاهم و گفتوگوست؛ گفتوگویی که با لحنها و لهجههای گوناگون شکل میگیرد و حامل انتقال اندیشهها و تمدنهای مختلف است. بدیهی است که چنین هنری از هر جهت عزیز و گرامی است و بر ما واجب است که این هنر قدسی را بیش از پیش پاس بداریم.
رسالت خوشنویسان معاصر چیست؟
امروز یکی از وظایف مهم ما، احیای بخشی از این اقلام تاریخی است که بهمرور زمان کمفروغ شدهاند. برخی از آنها در دورههای گذشته به خاموشی گراییدهاند، اما با نگاهی نو میتوان آنها را دوباره احیا و در کانون توجه قرار داد.
این مسئولیت بر عهده خوشنویسی و خوشنویسان معاصر است که به گذشته هویتی خود توجه کنند و تمامی این اقلام را از حاشیه به متن بازگرداند و در جریان زنده خوشنویسی امروز جای دهند.
درباره نمایشگاه «به نام قلم» که به کوشش شما برگزار شده است، لطفا توضیح دهید. ایده شکلگیری این نمایشگاه از کجا نشات گرفت؟
ایده این نمایشگاه از جایی شکل گرفت که میدیدم هنرمندانی که در سطح خود بسیار خوب مینویسند، امکان دیدهشدن در جامعه هنری را ندارند.
این مسئله میتوانست دلایل مختلفی داشته باشد؛ از پایینبودن اعتمادبهنفس و باور نداشتن به تواناییهای خود گرفته تا مشکلات اقتصادی برای برپایی نمایشگاه، محدودیت ظرفیت گالریها یا حتی ناآگاهی از اینکه اثری که نوشتهاند، چگونه باید برای ارائه در قالب نمایشگاهی آماده شود؛ از مرحله قطعهکردن اثر و پاسپارتو گرفته تا رسیدن به استانداردهای نمایشگاهی.همین موضوع باعث شد به این نتیجه برسم که باید کاری کرد تا خط خوب این هنرمندان و هنرجویان دیده شود و جامعه هنری بداند که آنها نیز توان برگزاری نمایشگاه و قابلیت حضور در فضای گفتمان هنری را دارند؛ البته به شرط آنکه فرصت و امکان لازم در اختیارشان قرار گیرد.
نکته مهمتر برای من این بود که این هنرمندان به خودشان و به آثارشان ایمان بیاورند.در همین راستا، این موضوع را با استاد محسن سلیمانی، مطرح کردم و پس از موافقت ایشان، با هنرمندان صحبت کردیم و قرار شد آثار خود را بر اساس استانداردهای نمایشگاهی آماده کنند. در این مسیر، هنرجویان تلاش بسیار زیادی کردند؛ بارها و بارها آثارشان را اصلاح کردند، خسته نشدند و با پشتکار ادامه دادند. در نهایت، توانستیم با همراهی یکدیگر این نمایشگاه را برپا کنیم و به لطف خدا، آثار بسیار خوبی را به نمایش بگذاریم.
نمایشگاه «به نام قلم» چه پیامی برای مخاطبان خود دارد؟
همانطور که پیشتر اشاره کردم، خوشنویسی بهعنوان یک رسانه، همانند دیگر رسانههای هنری، ظرفیت انتقال معنا و مفاهیم را دارد و میتواند با مخاطبان خود وارد گفتوگو شود. از همین رو، تلاش ما این بود که با یاری خداوند و برگزاری این نمایشگاه، زمینه شکلگیری اتفاقات مثبتی را فراهم کنیم.
یکی از مهمترین این اتفاقات، ورود به عرصه گفتمان است؛ چرا که فضای فرهنگی و هنری ما با همین همزبانیها و همدلیها زنده میماند. بیتردید در چنین نمایشگاههایی، مخاطبان با دیدگاهها و سلایق مختلف در کنار یکدیگر قرار میگیرند و از طریق زبان هنر با هم گفتوگو میکنند.نکته دیگر این است که برپایی این نمایشگاه و شنیدن نقدها، پیشنهادها و شکلگیری تبادل فرهنگی و هنری، به تازهترشدن خوشنویسی کمک میکند. در پی این روند، ظرفیتهای اقلام تاریخی مختلف که گاه سالها خاموش مانده و به فراموشی سپرده شدهاند، فرصت بروز و ارائه دوباره پیدا میکنند.
از سوی دیگر، چنین فضاهایی این امکان را فراهم میکند که هنرمندان و هنرجویان در کنار استادان قرار بگیرند و از تجربهها، تکنیکها، سبکها و دیدگاههای آنان برای بهبود و پیشرفت مسیر هنری خود بهره ببرند. همچنین هنرمندان با یکدیگر آشنا میشوند، ظرفیتهای هنری جامعه را بهتر میشناسند و میتوانند فعالیتهای خود را متناسب با نیاز و نگاه مخاطبان ادامه دهند.
بله، این نمایشگاه همچون هر رویداد هنری دیگری، پیام مشخصی دارد. یکی از مهمترین پیامهای آن خطاب به هنرمندان و هنرجویان تمامی رشتههای هنری است؛ اینکه به خود و تواناییهایشان باور داشته باشند و بدانند در هر سطحی که هستند، میتوانند بهترینِ خود را ارائه دهند، دیده شوند و گفتوگویی جدی با مخاطبانشان آغاز کنند.
پیام دیگر نمایشگاه متوجه بازدیدکنندگان است؛ چرا که مخاطبان اینگونه رویدادها الزاما همگی هنرمند نیستند. حضور در چنین فضاهایی و شنیدن تجربههای هنرآموزان و هنرمندان میتواند آنها را ترغیب و تشویق کند تا خود نیز قدم در مسیر هنر بگذارند. در نهایت، این نمایشگاه میدانی برای بروز خلاقیتهای فردی هنرمندان و هنرجویان است و خوشنویسی بستری مناسب فراهم میکند تا آنان بتوانند با مخاطبان خود ارتباطی زنده و موثر برقرار کنند.
در این نمایشگاه چند هنرمند حضور دارند و چند اثر به نمایش گذاشته شده است؟
این نمایشگاه با حضور افتخاری استاد محسن سلیمانی برگزار شده است که در تمام طول این مسیر با همراهی و همدلی، از هیچگونه راهنمایی و حمایتی دریغ نکردند. در مجموع، ۴۰ اثر با مشارکت ۱۸ هنرآموز و هنرمند در این نمایشگاه گردآوری و به نمایش گذاشته شده است. آثار ارائهشده از تنوع قابلتوجهی برخوردارند و توسط هنرمندانی با ردههای سنی مختلف خلق شدهاند؛ بهگونهای که حضور هنرمندان از سن ۱۵ سالگی آغاز میشود.
شیوه و سبک آثار ارائهشده در این نمایشگاه به چه صورت است؟
این نمایشگاه بر مبنای قلم «ثلث» شکل گرفته است؛ قلمی که یکی از اقلام اصیل ایرانی بهشمار میرود و توسط ابنمقله شیرازی پدید آمده است. قلم ثلث، قلمی کاملا ایرانی، باشکوه، سرشار از معنویت، صلابت و زیبایی است. در این نمایشگاه تلاش شده ترکیبی از فضای خط ایرانی، همراه با بهرهگیری آگاهانه از سرمشقهای استاد محمد شوقی، بهعنوان یکی از استادان برجسته قلم ثلث در ترکیه ارائه شود؛ البته با حفظ حالوهوا و رویکرد ایرانی، چراکه مشق و نگاه ما به خط، متأثر از زیستفرهنگ ایرانی است.این مجموعه زیر نظر استاد سلیمانی و با استفاده از دانش، تجربه و شیوه آموزشی خاص ایشان شکل گرفته و متناسب با سبک و سیاق آموزشی این استاد، به مخاطبان ارائه شده است.
در مسیر فعالیت هنری و خوشنویسی، چه انتظاری از مسئولان فرهنگی و متولیان امر دارید؟
در نگاهی کلیتر، لازم است مسیر هموارتری در جامعه هنری برای هنرمندان ایجاد شود. تولید اثر هنری تنها بخشی از مسیر است و تبدیل آن به یک گفتمان اجتماعی، بخش مهم دیگری از این فرآیند بهشمار میآید؛ بخشی که نقش رسانهها در آن بسیار تعیینکننده است.
جامعه هنری از رسانهها، مسئولان و متولیان فرهنگی انتظار دارد که بهصورت حرفهای وارد این عرصه شوند و بهعنوان پل ارتباطی میان هنرمندان و جامعه عمل کنند. هرچه این ورود عمیقتر، هدفمندتر و حرفهایتر باشد، فضای فرهنگی جامعه نیز پویاتر و هنریتر خواهد شد.
از سوی دیگر، جریان اقتصاد هنر نیز از دل همین فضاها، پاتوقها، گفتمانها و پوشش رسانهای شکل میگیرد و بدون آن، عملا اقتصاد هنر امکان فعالشدن نخواهد داشت. انتظار جامعه هنری نیز همین است؛ اینکه رسانهها و مسئولان به گسترش این گفتوگوها کمک کنند. این انتظار نهتنها گزاف نیست، بلکه اگر بهدرستی محقق شود، آرزوی هنرمند نیز برآورده خواهد شد؛ اینکه اثر خلقشده به مقصد برسد و در جامعه اثرگذار باشد. از رسانهها انتظار میرود زمینه گفتوگوی مؤثر میان هنرمند و جامعه را فراهم کنند و فضای عمومی را بیش از پیش با هنر آشتی دهند.
