انسان برای بسیاری از لحظههای زندگی خود مانند زمانی که راه میرود و یا کار میکند، موسیقی خاصی دارد. یکی از این لحظهها ضرباهنگ آوا در زمان کار است که در گذشته نمود بیشتری داشته و زمانی شکل میگیرد که فرد به کار مشغول است و در نواحی مختلف بر اساس نوع ابزار کارگاهی تغییر میکند، اما همه آنها برای روان کردن کار انجام شده و درعینحال هویتساز هستند و امروزه با پیشرفت تکنولوژی و زندگی ماشینی، شیوه بسیاری از مشاغل تغییر یافته و به دنبال آن نیز کار آواها روبه فراموشی میروند.
رشیدی: بهرهبرداری از جشنواره در راستای تولیدات فرهنگی
دبیر اولین جشنواره ملی کار آوا و معاون اجتماعی سازمان فرهنگی اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان بابیان اینکه کار آوا یک دغدغه از جنس فرهنگ غنی و پُرریشه و خردهفرهنگهای مختلفی است که در سطح کشور ما وجود دارد، گفت: این آواها و نواها برگرفته از فرهنگ دینی و ملی ما و برخی مفاهیم و دغدغههای اجتماعی و زیستی است که در گذشته شکل خودش را داشته و امروز میتوان بر آنها نام دغدغههای شهروندی را گذاشت؛ ازاینرو سازمان فرهنگی اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان به موضوع کار آوا ورود پیدا کرد تا بهواسطه جشنواره کار آوا، گنجینهای از خردهفرهنگها و میراث ناملموسی که در حال فراموشی است را دریافت کرده و بتوانیم بر اساس آنها از مفاهیم اجتماعی برگرفته از فرهنگ فولکلور و خردهفرهنگهای مختلف در سطح کشور به شیوههای مختلف بهرهبرداری کنیم.
مرتضی رشیدی با اشاره به اینکه همایشی که پیشتر با عنوان کار آوا در تهران برگزارشده بود، به لحاظ سبک و اهداف با جشنواره کار آوا در اصفهان متفاوت بوده و این دو در یک راستا نیستند، افزود: اقدامی که از سوی سازمان فرهنگیاجتماعی و ورزشی شهرداری در خصوص کار آوا انجامشده در قالب جشنواره است و از طریق انتشار فراخوان، آنچه را که با کار و آواها و نواهای کار مرتبط است، دریافت کرده و تلاش میکنیم ضمن تدوین کتابی درباره کار آواها که در دستور شورای سیاستگزاری جشنواره قرار گرفته، بتوانیم با بارگذاری آواهای کار در فضاهای مختلف مجازی در جهت حفظ آنها اقدام کنیم تا هم ما و هم فعالان میراث فرهنگیاجتماعی بتوانند از این دستاورد استفاده کنند که تا الان هم اینطور بوده و از ابتدای فراخوان این جشنواره تاکنون تمام آنچه در قالب کار آوا، مقاله، سخنرانی و کتاب به دست ما رسیده در سامانه سازمان فرهنگیاجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان به نام esfahanfarhang.ir بارگذاری شده تا همه افراد جامعه بتوانند به آنها دسترسی داشته باشند و ازطرفی به فراموشنشدن این میراث کمک کنیم و بتوانیم بهواسطه این فرهنگ غنی و پر ریشه بهرهبرداریهای مختلفی در راستای تولید کالاهای فرهنگی داشته باشیم. رشیدی با اشاره به اینکه ایده اصلی برگزاری جشنواره کار آوا از سوی محمد عیدی بهعنوان معاون فرهنگی شهردار اصفهان ارائه شد که در حوزه مردمشناسی نیز صاحبنظر هستند و همواره به فرهنگعامه و فولکلور توجه ویژه داشتهاند، تصریح کرد: طبیعی است که ما هم بهعنوان معاون آقای عیدی همین دغدغهها را داشتیم و آنها را دنبال خواهیم کرد؛ همانطور که طرح جشنواره در حوزه معاونت اجتماعی سازمان فرهنگیاجتماعی و ورزشی شهرداری در حال پیگیری است.
نگاه آینده به جشنواره کارآوا به صورت بینالمللی است
دبیر اولین جشنواره ملی کار آوا ادامه داد: ایده برگزاری جشنواره کار آوا تقریبا از شش ماه قبل به شکل جدی در دستور کار قرار گرفت و ازآنجاییکه چند اداره ازجمله اداره هنری و اداره فرهنگی سازمان فرهنگی اجتماعی و ورزشی شهرداری و اداره گردشگری در حوزه معاونت اجتماعی باید درگیر این فرایند میشدند، از اینرو با یکدیگر اتاق فکر جشنواره را تشکیل دادند تا از جهات مختلف مباحث کارشناسی درباره این جشنواره بهصورت دقیق انجامشود که نهایتا به فراخوان جشنواره و برگزاری آن منجر شد. مرحله دریافت آثار تا بیستم اسفندماه ادامه دارد و انشاءالله مراسم اختتامیه در اردیبهشتماه 1400 همزمان با هفته فرهنگی اصفهان برگزار خواهد شد.
او با اشاره به اینکه جشنواره کارآوا در سطح ملی برگزار میشود، گفت: بسیار طبیعی است که ما بهعنوان حوزه مدیریت شهری اصفهان همواره بیشترین دغدغه و تلاشمان در خصوص شهر و استان اصفهان خواهد بود؛ اما بحث آوای کار یا کار آوا که برگرفته از فرهنگ دینی و ملی ماست، در سراسر کشور پراکنده است و مرز و استان و شهر نمیشناسد؛ بنابراین بر این باور شدیم که این جشنواره نهتنها میتواند برای استان که میتواند در سطح کشور برگزار شود و حتی نیمنگاهی هم داریم که انشاءالله این جشنواره در سال آینده پا را فراتر از مرزها گذاشته و در سطح بینالمللی مطرح شود؛ چراکه آواها و نواهای کار در همه کشورها و جوامع و در همه فرهنگها وجود دارد و برخی از آنها هم به دلیل فرهنگ پُرریشه سرزمینمان با ایران مشترک هستند؛ مثل کشورهایی که نوروز در آنها جشن گرفته میشود یا کشورهایی که به لحاظ دینی با ما همکیش هستند و طبیعی است که ممکن است نقاط مشترکی با آنها داشته باشیم و میتوانند مانند نخ تسبیحی برای خلق کالاهای فرهنگی بر اساس مباحث فولکلور استفاده شوند. او با بیان اینکه علی صمد پور، ارژنگ آقاجری، مریم قرح سو، هومان اسعدی و هوشنگ جاوید داوری جشنواره را به عهده خواهند داشت، افزود: ازآنجاییکه به دنبال این هستیم که از این فرایند بتوانیم در راستای خلق تولیدات فرهنگی استفاده کنیم که میتواند نمایش و موسیقی هم باشد، به جشنواره کار آوا بهعنوان یک هدف درونسازمانی نگاه کردیم؛ اما امیدوارم باتجربه موفقی که امسال رقم خواهیم زد، سال آینده در کنار وزارت میراث فرهنگی جشنواره بینالمللی کار آوا را برگزار کنیم.
تمیزی: جشنواره کارآوا یک هشدار است
مدیر هنری جشنواره ملی کار آوا و معاون فرهنگی هنری سازمان فرهنگی اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان با ابراز امیدواری در خصوص برگزاری جشنواره کار آوا بهصورت سالانه یا دوسالانه، گفت: در کشور ما مصداقهای موسیقایی فولکلور آن همیشه مظلوم واقع شده است؛ به همین دلیل موضوعی که ما را بر سر میز برنامهریزی برای برگزاری جشنواره کار آوا نشاند، این بود که به فضای موسیقایی مردمی بها دهیم؛ یعنی آن چیزی که مردم با آن زندگی کرده و زندگی میکنند و متأسفانه به دلیل حضور دنیای جدید و شکلگیری ساختارهای جدید شغلی در حال از بین رفتن است؛ چهبسا یکی از نتایج این جشنواره این باشد که آن آوا کارهایی را که در حال نابودی هستند و ممکن است آنها را در آینده نشنویم ثبت و ضبط کند؛ اما اینکه کار آوا همچنان پابرجا باشد یا ترویج پیدا کند وظیفه مردمی است که این آواها را در سینههایشان ثبت کرده و سینهبهسینه به نسل بعد انتقال میدهند.
مهدی تمیزی با تأکید بر اینکه یکی از نکات مثبت برگزاری جشنواره کار آوا ثبت و ضبط مباحثی است که در فرهنگ مردمی ما در حال از بین رفتن است، ادامه داد: بسیاری از شغلها در دنیای معاصر در حال نابودی است؛ مثلا شیوه کاشت و برداشت گندم یا برنج و مانند آنها به شیوه پیشینیان ما انجام نمیشود و امروز دستگاههای مدرن کاشت و برداشت وجود دارد؛ بنابراین مسلم است که وقتی یک نفر کار برداشت را با کمباین انجام میدهد هیچوقت آوای کاری را نمیخواند که پیشینیان او در زمان کاشتن و برداشت میخواندند. این آواها دیگر وجود ندارند یا آماده از بین رفتن هستند. البته ممکن است ما همچنان بگوییم برخی شغلها مثل قالیبافی هنوز میتواند آواهای کار خود را حفظ کند و باید امیدوار باشیم که قالیبافی همیشه پابرجا باشد اما موضوع این است که مدل شغلها متفاوت شده و ما هیچوقت انتظار نداریم که مثلا شیوه برداشت گندم با شیوه برداشت آن توسط نیاکانمان یکسان باشد و نمیتوانیم بگوییم که این یکساننبودن، یک آفت است؛ بلکه رسم دنیای مدرن است که شیوه انجام شغل تغییر میکند و مسلما آوای کار آن شغل هم نابود میشود. او تصریح کرد: اینکه ما بتوانیم رسالت خود را در حد بضاعتمان انجام دهیم و آواهای کاری که در حال فراموشی هستند را ثبت و ضبط کنیم برای اولین دوره جشنواره کار آوا اقدام بسیار مهمی خواهد بود.
تصمیم گرفتیم جشنواره به صورت ملی برگزار شود
مدیر هنری جشنواره کار آوا بابیان اینکه بسیاری از آواهای کار در شهرهای مختلف مانند دانههای تسبیح در یک نخ قرار دارند، افزود: بحثهای زیادی بر سر این موضوع انجام شد که جشنواره بهصورت استانی برگزار شود یا ملی؛ اما موضوع این است که بسیاری از آواهای کار مثلا در شغل زراعت در نقاط مختلف ایران تفاوت اندکی با یکدیگر دارند و از سوی دیگر برخی مشاغل ممکن است در یک ناحیه از کشور وجود نداشته باشد مثل ماهیگیری که شمال و جنوب وجود دارد و امکان آن در مرکز کشور به دلیل عدم وجود دریا فراهم نیست؛ بنابراین ما به این نتیجه رسیدیم که این جشنواره بهصورت ملی برگزار شود تا اولا برای همه شهرهای ایران هشدار و تلنگری باشد بهخاطر اینکه یک جریان فرهنگی در حال نابودی است و چهبسا بهتر است افرادی که بومی مناطق هستند این کار را با جامعیت شهر یا منطقه خودشان انجام دهند؛ بنابراین ما مجبور هستیم یکبار صدای آوای کار را در کشور اعلام کنیم و بگوییم مراقب این نام باشید. تمیزی افزود: احمد شاملو برای نگارش کتاب «کوچه» تلاش کرد فرهنگی را که در کوچه و بازار سراسر کشور رواج داشت، احیا کند و به نظر من با این کار هشدار داد که فرهنگ کوچه و بازارهایمان در حال نابودی است و باید آنها را حفظ کرد. کتاب کوچه اگرچه در اولین قدم بهآرامی شروع شد، بهمرور توانست جریان فرهنگی بزرگی را رقم بزند؛ ازاینرو ما نیز در اولین قدم هشدار میدهیم و چهبسا افراد دیگری باشند که در مناطق خودشان بسیار حرفهایتر از ما جشنواره کار آوا را برگزار کنند، اما ما لااقل صدای آن را بلند کردیم. دلیل دوم برای برگزاری این جشنواره در سطح ملی این است که بسیاری از پژوهشگران و علاقهمندان به این حوزه در سراسر ایران که با اعضای شورای برنامهریزی جشنواره آشنا بودند بعد از شنیدن ایده برگزاری جشنواره عنوان کردند که اگر این جشنواره برگزار شود، حتما کار آواهای مختلفی از سراسر ایران ارسال خواهند کرد؛ ضمن اینکه دلیل سوم برای برگزاری این جشنواره بهصورت ملی این بود که ممکن است برخی از کارها فقط یکبار اتفاق بیفتد مثلا ممکن است جشنواره کار آوا مانند خیلی از جشنوارههای محلی و ملی در سالهای بعد برگزار نشود یا ممکن است در مدیران بعدی رغبتی برای ادامه این جشنواره وجود نداشته باشد اما ما خرسندیم که لااقل بهاندازه بضاعت و زمان و بهاندازه افراد آگاهی که در مناطق داریم، این آواهای کار را ثبت و ضبط کنیم.
معاون فرهنگی هنری سازمان فرهنگی اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان تأکید کرد: هیچ کاری تمام و کمال انجام نمیشود و قطعا هر کاری عیبها و نقصهایی خواهد داشت، ما بهاندازه توان و بضاعتمان سعی کردیم کاری انجام دهیم و امیدوار هستیم که گوشهای از جریان فرهنگی را به نتیجه برسانیم.
شریداوی: اهمیت میراث ناملموس از احداث خیابان بیشتر است
مدیر اجرایی اولین جشنواره کار آوا با تأکید بر اهمیت کار آواها بهعنوان بخشی از میراث فرهنگی کشورمان، گفت: بسیاری از مشاغل کهن با آمدن مدرنیته و صنعتیشدن جهان به محاق رفتند و تعداد زیادی از آنها هم فراموششده و از بین رفتند. شغلهایی که همه آنها آواهایی داشتند، از بین رفتند؛ بنابراین برگزاری جشنواره کارآواها تلاشی برای احیا، ثبت، ضبط و بازیابی این آواها و جلوگیری از فراموشی آنهاست که بهعنوان میراث ناملموس شناخته میشوند.
نبیل یوسف شریداوی بابیان اینکه در این جشنواره، کار آواها ثبت و ضبط میشود تا در آینده بتوانیم آنها را با استفاده از هنرهای مدرن مانند تئاتر و موسیقی بازآفرینی کنیم و بدانیم که اجداد ما در گذشته چگونه کار میکردند، ادامه داد: بخش نخست کار آواها به آواهایی گفته میشود که جنبه کاری دارند و انجام کار به هماهنگی با خواندن آواها و ریتم نیاز دارد؛ بهطوریکه نبود آنها باعث اخلال در فرایند انجام شغل میشود و بخش دوم آوازها و ترانههایی هستند که در کنار کار و برای رفع خستگی و ایجاد تنوع و روحیه و تهییج اجرا میشوند.
این نوازنده دف و سازهای کوبهای با تأکید بر اینکه اهمیت حفظ میراث ناملموس از احداث خیابان مهمتر است، گفت: کار آواها جزئی از تاریخ ما بهشمار میروند و برگزاری جشنواره کار آوا علاوه بر حفظ و ثبت این آواها میتواند زمینههای لازم برای پژوهش و بهرهبرداری از این میراث را فراهم کند.
او افزود: در جلساتی که درباره این جشنواره برگزار شد، انتشار کتاب درزمینه کار آواها مصوب شد؛ ضمن اینکه با توجه به شرایط فعلی که بهواسطه وجود بیماری کرونا ایجادشده و فعالیتها به سمت برگزاری آنلاین بسیاری از رویدادها پیش رفته است، لذا تمام کار آواهایی که به دستمان میرسد را بهصورت یک موزه کار آوای دیداری و شنیداری مجازی در سایت سازمان فرهنگی اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان بارگذاری میکنیم تا برای همیشه بمانند و در دسترس عموم علاقهمندان قرار بگیرند. من اعتقاددارم که چون کار آوا بهصورت صوت است، انتشار این آواها در فضای مجازی از انتشار کتاب مفیدتر است.
گفتنی است، علاقهمندان تا بیستم اسفندماه فرصت دارند تا آثار خود را در قالب ارائه فایل صوتی یا ویدئویی از کارآواهای مناطق مختلف کشور، ارائه مقالات با موضوع کارآوا، ارائه گزارشهای چندرسانهای و انتشار محتوا در شبکههای اجتماعی به نشانی ایمیل karavafestiv@gmail.com ارسال کنند. آیین اختتامیه این رویداد همزمان با هفته فرهنگی اصفهان در اردیبهشتماه برگزار خواهد شد؛ ضمن اینکه برای اطلاعات بیشتر درباره جزئیات این جشنواره میتوان به نشانی Karavafestiv@ در فضای تلگرام و اینستاگرام مراجعه کرد.
