یکی از مهمترین کارهای بدن عمل مثبت جذب یا عمل منفی دفع است. این دو عمل با هم انجام نمیشوند. باید جذب غذا بهطور کامل قطع شود. موقعی که غذا وارد بدن نمیشود، بدن برای دفع مواد سمی جمع شده در خود اقدام میکند.
این مواد درنتیجه سوء تغذیه و عوامل ناسازگار چون خستگی، اضطراب، استرس، نگرانی، افراط در خوردن و غیره جمع میشوند؛ بنابراین، امساک مطمئنترین وسیله برای دفع هر نوع بیماری است؛ زیرا با این روش همه نیروی بدنی انسان متوجه پاکسازی میشود.بدنی که به لحاظ داخلی واقعا تمیز باشد سالم است. امساک در غذا عالیترین و بزرگترین پاککننده بدن است. وقتی این امساک در غذا با امساک و پرهیز همراه میشود، به صورت روزه در میآید و روزهداری میتواند به تغذیه مناسب کمک شایانی کند.
این نکته را باید بدانید که بدن انسان برای حفظ سلامتی خود همیشه مقداری از چربی را بهعنوان ذخیره انرژی در نقاط مختلف جمع میکند. در مدت طولانی اگر این چربیها در بدن باقی بمانند، به شکل فشرده در میآیند و احتمال مورد استفاده قرار گرفتن چربیهای مستقر در مرکز آنها بهوسیله بدن نیز کمتر میشود.
روزهداری حتی به کسانی که لاغر یا دارای وزن طبیعی هستند نیز فرصت میدهد تا بدن آنها این چربیهای زمانمند را بسوزاند و پس از پایان دوره روزهداری، به جای آنها چربی تازه و مناسبتری را جایگزین کند. برای افرادی هم که چربی زیادی در بدن خود ذخیره دارند، فرصت مغتنمی فراهم میشود تا مقداری از آنها را برای تولید انرژی به مصرف برسانند و از اضافه وزن خود بکاهند.
توصیههایی در رابطه با وعده سحری
خوردن چای در سحر باعث افزایش ادرار و دفع شدن نمکهای معدنی که بدن در طول روز به آنها نیاز دارد و کمبود آب بدن در طول روز میشود؛ در نتیجه باعث ایجاد تشنگی و کم آبی خواهد شد. خوردن غذای زیاد، سرخکردنیها، غذاهای چرب و شیرینیها در سحر باعث فشار زیاد به دستگاه گوارش و تلفشدن انرژی بدن میشود؛ درنتیجه روزه را سخت میکند.
هنگام سحر باید از خوردن غذاهای خـــشـــک مـــانـــنـــد کوکوسبزی، کوکو ســیـــبزمیـــنــی، کتــلــت، گوشــتهــای سرخشده، جوجهکباب، سس مایونز، خامه، سوسیس و کالباس، زولبیا و بامیه، ماهی و غذاهای پرادویه خودداری کرد. این غذاها باعث ناراحتی در گوارش و عطش زیاد میشوند.
استفاده از غذاهای دیرهضم در سحر و افطار مانند سیراب شیردان، کله پاچه، جگر، پیتزا، اسنک، همبرگر، غذاهای کارخانهای و سرخکردنیها موجب تشنگی زیاد و هدررفتن انرژی فراوان از بدن میشود.
خوردن ماست، خیارشور و نوشابه برای سحری توصیه نمیشود؛ زیرا این مواد باعث تشدید عطش میشوند.
مصرف کم مایعات بهویژه در وعده سحری و مصرف غذاهای چرب و پر نمک و نوشیدنیهای شور مانند دوغ باعث تشنگی زودرس میشود. با مصرف غذاهای شور در وعده سحری آب بدن سریعتر دفع شده و این مورد باعث عطش زیاد میشود؛ بنابراین خوردنترشی و خیارشور در وعده سحری مناسب نیست.
شربت عسل با لیموترش تازه مفید است؛ بنابراین در سحر فراموش نشود.
بهتر است در وعده غذایی سحر از غذاهای حاوی فیبر و پرحجم مثل غلات، حبوبات، سبزیجات، گندم سبوسدار، برنج سبوسدار، صیفیجات و میوههای خشک مثل انجیر خشک، برگه زردآلو و برگه هلو استفاده کرد تا زمان بیشتری در معده مانده و کمتر گرسنگی ایجاد شود.
وعده سحر باید کامل بوده و ترجیحا حاوی پروتئین، برنج و حبوبات باشد؛ همچنین استفاده از موادغذایی کم نمک، آبکی و مایعات در سحر توصیه میشود.
مصرف مواد خیلی شیرین مانند زولبیا و بامیه و گوشفیل در وعده سحری باعث سیری زودرس و همچنین سبب افت سریع قندخون در ساعات اولیه روز شده و فرد دچار گرسنگی زودرس میشود.
نخوردن سحری موجب سوخت ناقص چربیها، بوی بد دهان، ضعف، سر درد و دردهای عضلانی و کاهش هوشیاری و تمرکز حواس میشود. نوشیدن آب زیاد در سحر، برای پرهیز از تشنگی طول روز، تقریبا هیچ کمکی نمیکند؛ فقط حجم ادرار را افزایش داده و به قلب و کلیهها فشار بیشتری وارد میکند. پرخوری در سحر، ضمن ایجاد اختلال در سیستم گوارشی، ایجاد کسالت کرده و شادابی و نشاط را از بین میبرد.
یک وعده سحری کامل و مناسب باید همه گروههای غذایی شامل پروتئینها، کربوهیدراتها، چربیها و ویتامینها را داشته باشد؛ همچنین نخوردن سحری باعث میشود در وعده افطار غذای بیشتری صرف شود که موجب چاقی شخص شده و فشار زیادی را بهیکباره بر سیستم گوارش وارد میکند و باعث سوءهاضمه میشود.
خوردن خرما در سحر و افطار کردن با آن بدن را در برابر گرسنگی قندی که در روزه ایجاد میشود، مسلح میکند؛ زیرا هم انرژی لازم را به بدن میرساند و هم مانع تجمع چربیها میشود و از آنجا که سه چیز دفاع بدن را کم میکند (نارسایی کبد، چربی زیاد زیر پوست و بیحرکتی) لذا خرما با مواد باارزش خود هم برای کبد مفید است، هم مانع تجمع چربیها میشود و هم دفاع بدن را بالا میبرد. از طرف دیگر خرما چون دارای گلوکز و هضم سریع است، سوخت مغز را فورا تأمین میکند و با وجود ویتامین C و فسفر که برای جذب مواد قندی در محیط روده لازم است، یک غذای ضد گرسنگی و انرژیزای قوی است؛ بهطوریکه برای رساندن انرژی به بدن نیاز به مواد دیگر و خرج کردن آنها در بدن مانند ویتامین C ندارد. خرما غذایی کامل، نیروبخش، ملین، مقوی و محرک قلب است و از فراموشی جلوگیری میکند و بهترین ماده غذایی برای مغز و اعصاب و ناراحتیهای تنفسی و ضد انگل و میکروب است. پتاسیم موجود در آن نیز باعث تقویت ماهیچههای معده و بافتهای بدن و برطرفکننده زخم معده و… است.
توصیههایی در رابطه با وعده افطاری
طبیعتا روزهدار در موقع افطار احساس گرسنگی دارد؛ بهطوریکه بسیاری از افراد حتی بعد از خوردن غذا هنوز احساس سیری نمیکنند و این بهخاطر عدم دریافت پیام سیری به مغز است؛ در صورتی که با خوردن خرما این پیام به مغز میرسد که نیاز بدن تأمین شده است؛ لذا احساس سیری بهدست میآید. خوردن خرما هنگام افطار یا در سفره غذا به علت وجود جذب سریع گلوکز و فروکتوز سبب کاهش اشتها شده و از پرخوری و عوارض ناشی از آن مانند نفخ و افزایش وزن، چاقی و چربی اضافه جلوگیری میکند. از طرف دیگر، خرما با وجود داشتن پتاسیم عامل رفع خستگی و گرسنگی میشود.
از نوشیدنیهای گازدار و خیلی سرد، آب یخ یا خوردن پی در پی چای در موقع افطار اجتناب شود. باید توجه داشت که پس از یک روز طولانی گرسنگی و تشنگی باید به آرامی و با ملایمت آب و مایعات مورد نیاز بدن بهطور مناسب تأمین شود.
برای تأمین سوخت موردنیاز مغز لازم است هنگام افطار با آب گرم یا شیر گرم با خرما یا شربت عسل روزه خود را باز و پس از مدتی خوردن غذا را شروع کرد.
در شروع افطاری عدم استفاده از مایعات سرد و عدم مصرف غذاهای سنگین مثل کله پاچه و سرخ کردنیها همیشه توصیه شده است.
غذا در افطار باید سبک، کمحجم، پرکالری و سریع باشد و غذای رقیق مانند سوپ یا آش در کنار آن مصرف شود.
اگر زمان افطار آرام و بهصورت تدریجی خوراکهای سبک مصرف شود، ولع شدید برای خوردن کنترل میشود. پرخوری در افطار کاملا اشتباه و برخلاف اصول تغذیه است.
بهترین روش برای میلکردن افطار این است که فرد روزهاش را با یک لیوان آب ولرم و خرما بگشاید و از صرف بلافاصله غــذای ســنــگیـــن مــانــنـد چــلــوخورش خودداری کند. در ابتدا بهتر است غذاهای سبک، چای به لیمو، چای به یا چای بادرنجبویه یا دیگر دمنوشهای گیاهی صرف شود. پس از گذشت حدود یک ساعت میتوان شام را میل کرد و قبل از خوابیدن نیز زمانی را برای پیادهروی بهمنظور کمک به هضم غذا در نظر گرفت.
توصیههای کلی
مصرف نوشابههای گازدار رنگی بهخصوص در ماه رمضان باعث پوکی استخوان و کمبود کلسیم در بدن میشود. بهتر است از نوشیدنیهای طبیعی مانند آب هویج و آب انواع میوهها استفاده شود؛ همچنین غذاهایی مثل خامه، سس مایونز، سوسیس و کالباس زمینه بروز ناراحتیهای گوارشی همچون برگشت غذا از معده به مری را فراهم میکند.
اعتدال در مصرف انواع موادغذایی موردنیاز بدن باید رعایت شود تا از این خوان رحمت الهی بهترین استفاده برده شود؛ مثلا استفاده از انواع شیرینیها، بهخصوص زولبیا و بامیه و انواع مواد کافئیندار و نوشیدنیهای گازدار باعث بههمخوردن اعتدال بدن میشود؛
درنتیجه تأثیر نامطلوبی بر سلامت میگذارد. از طرف دیگر، نوشیدن آبمیوهها و نوشیدنیهای سالم مثل شربت عسل از زمان افطار تا سحر به مقدار فراوان باعث رفع کمبود آب، مواد و املاح بدن میشود.
پرخوری، مصرف زیاد غذاهای چرب و سرخ شده، غذاهای تند و پر ادویه و نوشابههای گازدار باعث سوءهاضمه و نفخ میشوند.
در بهار و تابستان با توجه به طولانی بودن ساعات گرسنگی، بهتر است غذاهایی مصرف کرد که به کندی و دیرهضم میشوند؛ مانند غذاهای پرفیبر از قبیل کاهو و سبزیها.
زولبیا و بامیه، شیرینیهای خاص ماه رمضان هستند که با قند و روغن زیاد پخته میشوند و اگر از روغنهای چند بار مصرف برای سرخ کردن آنها استفاده شود، میتوانند حاوی چربی ترانس بسیار خطرناک باشند.
در مصرف شیرینیها و خوراکیهای شیرین رایج در این ماه، تعادل در نظر گرفته شود. افراط در مصرف مواد شیرین بهویژه در افطار سبب چاقی واضافه وزن میشود.
مصرف میوهها و سبزیها علاوه بر تأمین آب مورد نیاز، تخلیه معده را نیز آهستهتر کرده، در نتیجه احساس سیری را نیز تداوم میبخشد.
بهتر است از مصرف غذاهای سنگین و دیرهضم در وعده شام که سبب کاهش اشتها در وعده سحری میشود، پرهیز کرد.
مصرف ادویه فراوان علاوه بر ناراحتیهای دستگاه گوارش، به تشنگی در طی روز دامن میزند.
مصرف غذاهای گیاهی بدون گوشت، بهترین گزینه تأمین منابع انرژی و کالری و تضمین بهداشت و سلامت انسان و تعدیل و اعتدال مزاج است. بهرهگیری از انواع سرکه انگبینهای گیاهی تهیه شده از عسل و نیز نوشیدن عرقیات گیاهی به حفظ سلامت بدن در این ماه کمک شایانی میکند.
اگر روزه گرفتن در برخی افراد به کاهش دریافت سبزیها یا لبنیات منجر شود یا اگر منتهی به دریافت شیرینیها (مثلا زولبیا وبامیه) شود، تأثیر نامطلوبی بر وضع تغذیه فرد خواهد داشت.
در تمام ساعات بین افطار و سحری، نوشیدن مایعات با دمای مناسب به مقدار فراوان توصیه میشود.
مصرف غذاهای سرخشده و بدون فیبر، از علل عمده یبوست در این ماه است. بهتر است برای جلوگیری از این مورد از نانها و برنجهای سبوسدار و مایعات فراوان استفاده شود.
غذاهای تند و غذاهایی که ایجاد نفخ میکنند، مثل تخممرغ و نوشابههای گازدار باعث سوء هاضمه و نفخ میشوند. برای جلوگیری از این مورد باید از پرخوری و مصرف غذاهای سرخ شده پرهیز کرده و مایعات فراوان نوشیده شود.
خوردن مقدار زیاد غذاهای حاوی قند، آرد سفید و شکر سفید بهخصوص در هنگام سحر باعث میشود بدن مقدار زیادی انسولین تولید کند و به افت قند خون منجر شود. بهتر است برای جلوگیری از این مورد از خوردن شیرینیها و غذاهای حاوی قند مصنوعی پرهیز شود.
افراد مستعد و کسانی که مایعات کم استفاده میکنند، ممکن است در ماه رمضان دچار سنگ کلیه شوند. این افراد لازم است از مواد ادرارآور مانند چای، نوشابه و قهوه اجتناب کرده و از افطار تا سحر مایعات فراوان بنوشند.
از شربت عسل+ خاکشیر+ قدومه و بارهنگ از افطار تا سحر در چند نوبت استفاده شود.
مصرف کاهو و سرکه انگبین در شبها فراموش نشود.
برای بهره بردن هر چه بیشتر از این ماه باید از مصرف لبنیات پاستوریزه، سیبزمینی سرخ شده، چیپس، پفک، کنسروها، سوسیس و کالباس، نوشابه، پیتزا، شیرینیهای قنادی، انواع کمپوتها و کنسروها، روغن نباتی و سرخکردنیها، آب یخ، زولبیا و بامیه و غذاهای کارخانهای و بستهبندی به طور جدی اجتناب کرد.
شبها آب طالبی+ گلاب مصرف شود.
از فالوده گرمک+گلاب+ زعفران و عسل استفاده شود.
بهترین گزینه برای جلوگیری از عطش و گرمازدگی، نوشیدن شربت عسل با خاکشیر و آب لیموترش تازه است. خاکشیر دارای ماده ضد میکروبی است که در هوای سرد پایدار و فعال میشود و لیموترش با وجود داشتن ویتامین C و دیگر مواد مفید مقاومت شما را در برابر گرما بالا میبرد و از همه مهمتر، عسل غذا و داروی مقوی مغز و اعصاب و تأمیــنکننده قــنــدخون و شفابخش بیماریهاست.
از چهار گروه موادغذایی ، قندها و شیرینیها به همراه آب مهمترین نقش را در تغذیه مغز، اعصاب، چشم و قلب دارند. در بین شیرینیها از قبیل عسل، انجیر، انگور، توت، خرما و… اهلبیت(ع) بیشترین سفارش را در طول سال بهخصوص ماه مبارک رمضان به خوردن خرما، این میوه بهشتی، فرمودهاند.
در فاصله 5/2 ساعت پس از خوردن شــام تا ســـحـــر نوشیدن مایعات و آبمیوهها، علاوه بر تأمین آب بدن به ذخیرهسازی ویتامینها و مواد معدنی در بدن کمک میکند.
جویدن کامل غذا و کوچک برداشتن لقمهها و عجله نکردن در هنگام خوردن فراموش نشود تا موادغذایی کاملا با بزاق دهان آغشته شود و دچار اختلالهای هضمی و گوارشی از قبیل نفخ، دل آشوبی و احساس پری و سنگینی نشود.
برای پیشگیری از یبوست، میوهها و سبزیها و سالاد با روغن زیتون یا خوردن انجیر خیس شده و آلو فراموش نشود. باید توجه داشت که خوردن چای، کاکائو، قهوه، زولبیاو بامیه، غذاهای سرخکرده و ماست با برنج سفید یبوستآور است.
همراه غذا، ماست مصرف نشود. ماست با برنج تولید یبوست میکند و مصرف ماست با گوشت و خورشتها باعث تولید خلط فاسد و اختلالهای گوارشی میشود.
به جای استفاده از غذاهای چرب و سرخ شده، غذاهای سالم مصرف شود.
شیربادام یکی از نوشیدنیهای مقوی و باارزش است که برای افسردگی، استخوانسازی و درمان بسیاری از بیماریها کاربرد دارد. در ماه مبارک رمضان خوردن آن بسیار توصیه میشود.
