مشخصات آب سالم
در قانون ابن سینا و ذخیره خوارزمشاهی نسبت به آب مصرفی چه جهت آشامیدنی باشد چه برای شستوشو توجه خاصی شده است. از جمله اینکه:
علائم سبکی و لطافت آب عبارتاند از: شیرین، گوارا، سرعت بالا در ردشدن از معده، کمک به هضم غذا و تقویت اشتها و عدم ایجاد نفخ و سنگینی در شکم.
-آب نهر در مقابل آب چاه و قنات سالمتر و گواراتر است. (آب نهر و آب چاه را نباید با هم آمیخت.)
آب ساکنی که در میان درختان و نیستان باشد، بسیار ناگوار است و خوردن آن باعث بزرگ شدن طحال میشود و برای همه احشا زیانآور است.
آبهای نامناسب برای شرب را میتوان اصلاح کرد، آسانترین و بهترین راه آن است که آب را با خاک پاکیزه بیامیزیم و تکان بدهیم. سپس آن را بجوشانیم و بعد آن را ساکن کنیم تا تهنشین و صاف شود یا حداقل باید آب را جوشاند و سپس آن را ساکن گذاشت تا صاف شود.
چنانچه در کنار آب جاری گیاهانی مثل بولاغ اوتی روییده باشد، مناسب برای نوشیدن است، ولی رویش گیاهی مثل تلخک در کنار آب آن را برای نوشیدن مضر میکند.
رودخانه و آبی که در آن ماهی و حلزون یافت میشود، برای شرب مناسب و خوب است و در غیر این صورت باید از نوشیدن آن اجتناب کرد. البته در صورتی که از پاکیزگی آن مطمئن باشید.
آب شور مصرف نشود، مگر اینکه با سرکه یا سرکه انگبین استفاده شود.
خصوصیات آبهای مختلف
آب تلخ قابل مصرف نیست و فقط در صورت اجبار باید آن را با ماده چرب یا شیرین خورد.
پادزهر آبهای مختلف هم پیاز است بهخصوص که با سرکه پرورده شده باشد. به همین دلیل گفتهاند به هر شهری که وارد میشوید، از پیاز آن شهر بخورید.
در مناطق گرم و کم آب، اگر آب با سرکه مخلوط و نوشیده شود، احساس تشنگی کاهش مییابد. همچنین اگر تخم خرفه سائیده و با سرکه مخلوط و میل شود، از احساس نیاز به نوشیدن آب کاسته میشود. البته تا زمانی که عطش صادق و احتیاج به آشامیدن آب پیدا نشده است، نباید آب نوشید.
احتیاج به نوشیدن آب وقتی حادث میشود که بدن مشغول هضم و جذب غذا باشد و همچنین جهت جایگزینکردن آب از دسترفته بدن و رفع خشکی آن و نیز جهت تسکین و رفع حرارت بدن نیاز به نوشیدن آب پیدا میکنیم. در خصوص آب باران باید گفت؛ آب باران، تری بیشتری نسبت به آبهای دیگر دارد. باران زمستان هم خالصتر از باران تابستان است. چراکه حرارت آفتاب در زمستان ضعیف است و بخارهای غلیظ از سطح زمین صعود پیدا نمیکنند. لذا دود و غبار در آن نیست یا کمتر هست.
اما آب باران اگرچه بسیار مناسب است ولی زود متعفن میشود، چراکه لطیف است و سریع تأثیر میپذیرد.
اگر آن را بجوشانید دیرتر متعفن خواهد شد. در ضمن آب مقطر در لطافت و خواص نزدیک به آب باران است.
خوردن آب شور و آب دریا نیز باعث تباهی خون و لاغری و نیز سبب خارش بدن میشود. این دو همچنین باعث اسهال شده و سپس طبع را خشک میکند.
آب نمک از معدن نمک آید یا نمک در آن حل شده باشد یا از چشمههای شور جاری شود، در خواص و مضار نزدیک به آب دریاست. در ابتدا مسهل و بعد از مداومت در مصرف آن قابض است.
آبِ دارای املاح آهکی بالا برای هضم و نیز پخت غذا نامناسب است. این آبها برای پخت سبزیجات و حبوبات نیز مناسب نیستند. زیرا آهک با آنها ترکیب شده و ترکیب آهکی بهوجود میآید که به واسطه پخت نرم نمیشود.
صابون نیز در آبهای آهکی حل نمیشود. چراکه صابون تشکیل شده از املاح سدیم و اسیدهای آلی است که در آب محلول هستند ولی املاح آهکی در مجاورت این اسیدهای آلی تجزیه میشود و آهک آنها با اسیدهای عالی ترکیب شده املاحی غیرمحلول در آب میسازد و اسیدهای غیرمحلول را در آب آزاد میکند.
بعضی آبها که گاز انیدریدکربنیک زیادی در آنها محلول است وقتی از اراضی آهکی عبور میکنند مقداری کربنات کلسیم را در خود حل میکنند. این املاح اگرچه در آب غیرمحلول هستند، اما چون در محلول آبی انیدریدکربنیک قرار میگیرند، به صورت محلول در میآیند، اما در آب مذکور باقی میمانند و به محض جوشاندن آب چون انیدریدکربنیک متصاعد میشود، املاح مزبور رسوب کرده و رنگ آب را کدر میکند و به همین علت در شرایطی که مجبور به مصرف آبهای سنگین هستیم، باید آن را بجوشانیم تا حداقل مقداری از املاح آن جدا شده و رسوب کنند.
خصوصیات آب با دمای متفاوت
آب خنک به مقدار متوسط، برای افراد تندرست مناسبترین آبهاست، این نوع آب اشتهاآور، هضمکننده غذا و مستحکمکننده الیاف معده است؛ اما برای سیستم اعصاب و افراد مبتلا به ورم احشا مضر است، بهخصوص اگر بسیار خنک باشد یا به مقدار زیادی نوشیده شود.
نوشیدن آب خنک مناسب افراد گرممزاج و مقوی معده و اشتهاآور و اصلاحکننده کبدِ گرم است ولی عموما باعث فروکشکردن حرارت غریزی، تضعیف اعصاب، سردرد و انسداد مجاری و منافذ بدن میشود.
نوشیدن آب خنک برای افراد ضعیف مضر است. علاوه بر این آشامیدن مقدار زیاد و گاه و بیگاه آن در طولانی مدت میتواند سبب فلج، رعشه و تحریک در آبریزش بینی شود. نوشیدن آب خنک به هنگام ناشتا نیز موجب انتقال سریع سردی آن به اعضای مهم بدن و ریه شده و به آن آسیب میرساند. هرچه سردی و خنکی آب بیشتر باشد، آسیب بیشتری به بدن وارد خواهد کرد. نوشیدن آب سرد در بین خواب و بعد از بیدارشدن از خواب هم باعث فرونشاندن حرارت غریزی و ضعف قوا و ایجاد بیماری مغزی میشود.
اگر فردی در مواقع ذکر شده احساس تشنگی کرد، مقدار کمی از آن را در دهان غرغره کند، چنانچه احساس تشنگی برطرف نشد، میتواند مقدار کمی از آب بنوشد و باز اگر احساس تشنگی داشت، میتواند مقدار کمی غذا یا نان خورده بعد از آن فقط در حد رفع تشنگی آب بنوشد.
برای کاهش سرعت نفوذ آب در بدن بهتر است اندکی به آن غلظت بخشید، برای این کار میتوان از آرد جو استفاده کرد.
نوشیدن آب به دنبال استحمام گرم با معده خالی نیز موجب جذب سریع آب و کاهش حرارت غریزی بدن میشود و هرچه آب سردتر باشد، ضرر آن بیشتر است.
نوشیدن آب سرد بعد از مصرف مسهل هم مضر است، در این حالت اعضای بدن بهخاطر دفع آب، برای جبران مایل به جذب سریع آب هستند و این باعث فرونشاندن حرارت غریزی و ضعف قوا میشود.
آشامیدن آب پس از خوردن میوههای آبدار مثل انگور، هندوانه و خربزه نیز بسیار مضر است. چون مخلوط شدن آب این میوهها با آب بنا بر اختلاف نوع و تفاوت خاصیت آنها باعث فساد و بیماری میشود. البته این اتفاق ممکن است در بعضی افراد گرممزاج به علت غلبه حرارت و در برخی به سوابق عادت به این امر بیضرر باشد. هرچند ضررهای ذکر شده میتواند در درازمدت یا در سنین بالا ظاهر شوند.
اما نوشیدن آب گرم مفید است، ولی نه زیادهروی در آن؛ نوشیدن آن در موارد زیر مفید است: در تحلیل نفخ و مالیخولیا، رفع عفونتهای حلق و ریه، پاکسازی معده، بهبود اسپاسم رودهها، رفع تشنگی کاذب حاصل از وجود بلغم شور و مزاج سوداوی، تحریک داروهای مسهل، تحلیل بلغم و مواد غلیظ، تسکین دردها و خارش بدن.
آب گرم همچنین مدر و قاعدگیآور است اما مصرف زیاد و مداوم آن برای معده مضر است و باعث سستی و ضعف هضم و تهوع میشود، همچنین لاغرکننده بدن است.
آب ولرم، ملین طبع و تهوعآور بوده باعث بالارفتن بخارات به طرف مغز میشود. همچنین جهت ورم حلق و زبان کوچک و ریه و صرع مفید است. همچنین موجب پاکسازی معده و تحریک داروی مسهل و رفع اسهال و استفراغ، تحلیل خلط بلغم رقیق و تشنگی کاذب در مزاج سوداوی و بلغمی شور است.
آشامیدن مقدار کم آن به وقت ناشتا پاککننده معده از اخلاط لزج و غلیظ است؛ اما مصرف زیاد آن باعث ضعف معده میشود.
آداب نوشیدن آب
مناسبترین زمان برای نوشیدن آب به طور معمول یک ساعت بعد از غذا خوردن است و برای افراد با طبیعت گرم و معده گرم هر وقت که احساس تشنگی کنند. بعضی افراد با معده گرم اشتهایشان تا قبل از نوشیدن آب ضعیف است و بعد از آن بیشتر میشود. در افراد با مزاج سرد بهتر است نوشیدن آب به تأخیر بیفتد. بنابراین به غیر از افراد دارای مزاج گرم که نیاشامیدن آب و تحمل تشنگی باعث ضرر و رسیدن گرمای زیاد به غذای خوردهشده میشود، دیگر افراد نباید بعد از غذا مایعات مصرف کنند.
اگر آب کمتر از مقدار مورد نیاز بدن باشد یا بیشتر از اندازه بدن خارج شود، موجب تپش قلب، ضعف قلب، افزایش حرارت کبد، بیاشتهایی، سوخت اخلاط و لاغری بهخصوص در مناطق گرم و نیز در جوانان دارای مزاج گرم و در فصل گرم میشود بهویژه اگر قلب و معده و کبد گرم باشد.
از نوشیدن آب در حالت خوابیده یا خمیده یا در حالتی که گردن کج است، اجتناب کنید که مضر است. همچنین از آشامیدن مستقیم آب از ظرف تنگ یا از ریختن آن با فاصله، درون حلق یا بلندکردن سر و گشودن دهان اجتناب کنید، این کار موجب ورود آب به درون ریه و ایجاد سرفه و مشکلات ریوی میشود. علاوه بر این نباید سر و دهان را در ظرف و جایگاه آب فرو برد.
ضمنا آشامیدن بعد از ورزش و فعالیت بدنی سخت مضر است، در فعالیت شدید اعضای بدن گرمشده، آب بهسرعت از طریق معده جذب میشود. جذب آب قبل از کمشدن سردی بالفعل آن باعث سردی و از بین رفتن حرارت غریزی بدن میشود.
