حاشیههای بازار مرغ تمامی ندارد. هرازگاهی وعدهووعیدهایی درخصوص ساماندهی بازار مرغ مطرح میشود، ولی طولی نمیکشد که این وعدهووعیدها رنگ میبازد و باز هم زمزمه گرانی یکی از حلقههای زنجیره تولید به گوش میرسد. یک زمانی نبود نهادهها و هرجومرج در توزیعشان دردسرساز شد. در برههای دیگر افزایش سرسامآور قیمت مرغ و تشکیل صفهای طولانی برای خرید خبرساز شد. یک زمانی قاچاق جوجه و حالا هم افزایش قیمت جوجه منجر به هرجومرج در این بازار شده است. بررسیها از وضعیت جوجهریزی نشان میدهد در ۱۰سال گذشته، کمترین میزان جوجهریزی سالیانه رخ داده که در واحدهای مرغ مادر اتفاق افتاده است. همین مسئله باعث میشود چالش جوجه یکروزه تا تابستان سال آینده ادامه پیدا کند.
جنجال قاچاق!
همین چند وقت پیش بود که قاچاق جوجه یکروزه بر سرزبانها افتاد. قاچاق جوجهها منجر به کمبود در بازار شد و به دنبال آن شاهد آشفتهبازار بازار مرغ بودیم. نخستینبار کاظم خاوازی، وزیر وقت جهاد کشاورزی خبر قاچاق جوجه یکروزه از مرزهای کشور را اعلام کرد. اگر چه پس از اعلام این خبر برخی سازمانهای متولی، قاچاق جوجهها را تکذیب کردند، اما کمبود جوجه در بازار محسوس بود. برخی معتقدند در سایه نبود نظارت، بخش زیادی از جوجههای تولیدی بهصورت غیرقانونی از کشور خارج میشود و همین عامل باعث افزایش قیمت جوجه یکروزه شده است، ولی دبیر انجمن تولیدکنندگان جوجه یکروزه چند وقت پیش با صراحت اعلام کرد: «ممکن است قاچاق جوجه به دلیل اختلاف نرخ ارز در آن طرف مرزها باعث التهاب بازار شده باشد، اما دلیل اصلی افزایش قیمت جوجه یکروزه بالارفتن هزینههای تولید است.» پیشتر از این نیز دبیر انجمن تولیدکنندگان جوجه یکروزه اعلام کرد: «ممکن است قاچاق جوجه به دلیل اختلاف نرخ ارز در آن طرف مرزها باعث التهاب بازار شده باشد، اما دلیل اصلی افزایش قیمت جوجه یکروزه بالارفتن هزینههای تولید است.»
از سوی دیگر افزایش کرایههای حملونقل موضوعی است که برخی متولیان آن را دلیل افزایش قیمت جوجه یکروزه عنوان میکنند. محمد یوسفی، رئیس انجمن پرورشدهندگان مرغ گوشتی به تازگی در گفتوگو با رسانهها اعلام کرده است که «قیمت جوجه یکروزه به نرخ کرایه حملونقل و بیمه مربوط است. چنانچه کرایه حملونقل و قیمت بیمه آنها بالا رود، بهای جوجه هم گران میشود.»
نبود نظارت بر شرکتهای مرغ مادر
مرغداران معتقدند قیمت مصوب تفاوت زیادی با قیمت جوجه در خارج از کشور دارد و از این رو، بسیاری اقدام به صادرات و قاچاق این محصول به خارج از کشور میکنند و این امر موجب گرانی و کمبود جوجه یکروزه میشود. قاچاق جوجه اما از سوی ستاد مبارزه با قاچاق کالا تکذیب میشود. اینطور که مرغداران اصفهان میگویند در شرایط فعلی گرانی جوجه یکروزه بر میزان تولید تأثیر نگذاشته است، ولی اگر همین وضعیت ادامه پیدا کند، طی ماههای آینده شاهد کمبود تولید خواهیم بود. یکی از مرغداران به اصفهانزیبا میگوید: در شرایط فعلی تولید مرغ روی روال عادی است. هر اتفاقی بیفتد بعد از 50 تا 60 روز بازار واکنش نشان میدهد. در این مورد نیز با افزایش قیمت جوجه کاهش تولید مرغ طی ماههای آینده اتفاق می افتد و مرغ اصفهان از 13 هزار و 100 تومان به 18 هزار تومان افزایش قیمت پیدا کرده و در سایر استانها نیز افزایش قیمت مرغ بیشتر است.
مهدی عابدی تصریح میکند: شرکتهای مرغ مادر قیمت جوجه یکروزه را افزایش دادند، این شرکتها نهاده دولتی دریافت میکنند و موظف نیستند که جوجه را بازارگاه عرضه کنند، قیمت مصوب جوجه یکروزه 4هزار و 200 تومان است، ولی با قیمت 11هزار تومان عرضه میشود.
عابدی بیان میکند: جهاد کشاورزی متولی نظارت روی شرکتهای مرغ مادر هست، ولی نبود نظارت روی این شرکتها منجر شده تا قیمت جوجه یکروزه افزایش یابد، ضمن اینکه برخی شرکتها جوجه را با قیمت بیشتری به صورت قاچاق به کشورهای خارجی مانند عراق و … صادر میکنند و صادرات جوجه برایشان صرفه بیشتری دارد. او اذعان میکند: اگر در بازارگاه جوجه یکروزه عرضه شود قیمتها نرخ مشخص دارند، ولی شرکتهای مرغ مادر این اقدام را انجام نمیدهند، دلالان نیز مخالف بازارگاه هستند، چون دستشان کوتاه میشود.
این مرغدار خاطرنشان میکند: کرایههای حملونقل افزایش پیدا کرده است، بارگیری نهادهها تأخیر دارد که این امر هم منجر به افزایش هزینهها شده است، یک مرغ گوشتی 40 تا 60 روز عمر میکند ولی نهاده حدود 30 تا 40 روز طول میکشد به مرغ برسد و به همین خاطر مرغدار مجبور میشود نهاده را از بازار آزاد تأمین کند.
طبق گفتههای نایبرئیس کانون سراسری مرغداران گوشتی ایران عرضه جوجه یکروزه در سامانه بازارگاه خیلی راحتتر از عرضه ذرت و سویاست، چراکه نهادههای دامی وارداتی هستند، اما جوجه تولید داخل و میزان تولید و نیاز آن نیز کاملا مشخص است. با این حال، برخی کارشناسان اعتقاد دارند عرضه جوجه در بازارگاه شرایط را بدتر میکند، چرا که جوجه موجودی زنده است و ذرت و سویا نیست که بتوان آن را از این طریق توزیع کرد.
بازار مرغ مدیریت نمیشود
مرغ یکی از کالاهایی بود که از ابتدای افزایش نرخ ارز، مشمول ارز ۴۲۰۰ تومانی برای نهادههای دامی شد. درواقعیت اما این ارز کمکی به کنترل قیمت نکرد و تفاوت قیمت کالا در داخل و خارج از کشور سبب شد که یا تولید برای تولیدکننده بهصرفه نباشد و تولید را رها کند و یا قاچاق کالا به خارج از کشور به دلیل قیمت بالاتر محصول در کشورهای همسایه را به دنبال داشته باشد. در بازار جوجه یکروزه نیز شاهد قیمت مصوب و در نتیجه کاهش تولید و قاچاق محصول هستیم. برخی مرغداران مجبورند برای تأمین جوجه یکروزه مورد نیاز خود حالا 11هزار تومان پرداخت کنند.
از سوی دیگر، حرف تولیدکنندگان جوجه یکروزه هم این است که هزینه تولید افزایش زیادی داشته و به همین دلیل، این قیمت باید افزایش یابد و در غیر این صورت، قیمت مصوب چیزی جز ضرر برای تولیدکننده به بار نخواهد آورد و در صورت ضرر تولیدکننده هم کاهش تولید را شاهد خواهیم بود و کاهش تولید جوجه یکروزه به معنای کاهش تولید مرغ و تکرار اتفاقات سال گذشته است.
