ما ظهر پنجشنبه جلوی خانه امامجمعه بودیم؛ اما کار این خانه از کار گذشته بود. حالا بهجای دیوار جبهه شمالی خانه، پارچه برزنت آبی-سفید کشیده بودند؛ ولی از بالای پارچه و روزنههایش میشد مخروبهای را دید که حالا جای خانه صفوی-قاجاری را گرفته است. صبح پنجشنبه (بیستم آبان) خبر تکاندهنده تخریب خانه امامجمعه را دوستداران میراث در صفحات مجازیشان اعلام کردند و بعد خبرگزاریها یکییکی خبر را تأیید کردند؛ سپس ویدئوهایی در فضای مجازی باعث بهت و تحیر همه دوستداران میراث فرهنگی اصفهان شد. مردم محلی فیلمهایی از بیل مکانیکی گرفته بودند که چهارشنبهشب به جان دیوار جبهه شمالی این خانه افتاده بود و خاکها را در کامیون میریخت. چه اتفاقی رخداده است که عدهای به فکر تخریب این خانه افتادهاند؟ مجوزها را کدام ارگانها دادهاند؟ آیا تخریب این خانه، مقدمهای است برای تخریب خانههای نفیسی که در همین محله قرار دارند؟!
غوغای رسانهای نوشدارو بعد از مرگ سهراب
خبر را محسن افشار، معمار و مرمتگر بناهای تاریخی، در گفتوگو با ایسنا اعلام کرد: بخشهایی از خانه امامجمعه در پشت مقبره علامه مجلسی در حال تخریب است. برخی از افراد حاضر در محل میگویند این کار به بهانه برداشتن نخاله انجام شده است؛ اما بههیچعنوان برداشتن خاک و نخاله دلیلی بر خرابکردن دیوار و سقف تاریخی این خانه با بلدوزر نیست. قدمت این خانه در حال تخریب به دوران صفویه و قاجاریه برمیگردد؛ بنابراین ادارهکل میراث اصفهان باید درباره چگونگی و چرایی تخریب آن توضیح دهد. همسایگان این خانه تاریخی ادعا میکنند این مکان متعلق به حوزه است و قصد دارند آن را به پارکینگ و خوابگاه تبدیل کنند؛ اما دراینباره باید بیشتر تحقیق کرد.
ســرهنــگ بــافــرانی، رئیس یگان حــفــاظــت میراث فــرهـنــگی، در گفتوگوی تلفنی با اصفهانزیبا اظهار کرد: با اولین خبری که دریافت شد، سرپرست شهرستان به محل اعزام شد. ساعت 30: 7 صبح پنجشنبه در محل حاضر شدند. با پرسوجو متوجه شدیم که با آقای طاهری، معاونت میراث، هماهنگ کرده بودند و دلیل هم این بوده که دیوار خطر ریزش داشته و میخواستند تخریب و بازسازی کنند.
سرپرست ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان، با توجه به برچیدن قسمتی از دیوارهای خانه تاریخی امامجمعه و نگرانی دوستداران میراث فرهنگی استان، این اتفاق را صرفا رفع خطر عنوان کرد.به گزارش روابطعمومی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان، علی کامیابی با اعلام این خبر گفته است: خانه تاریخی امامجمعه اصفهان که به دلیل فرسایش، متأسفانه در وضعیت مناسبی قرار نداشت، بهمنظور مرمت کامل و تغییر کاربری، به حوزه واگذارشده است. پس از واگذاری این خانه تاریخی، دفتر فنی این حوزه بهمنظور مرمت، در این خانه تاریخی مستقر و مشغول به کار شدند. قسمتی از دیوار ضلع شمالی این خانه تاریخی که رو به معبر عبوری کوچه است، به دلیل خطر واژگونی روی این معبر، برچیده شده است؛ همچنین مأموران یگان حفاظت میراث فرهنگی این ادارهکل در محل حاضر و پس از بررسیهای اولیه مشخص شد برچیدن این دیوار صرفا بهمنظور رفع خطر بوده و هیچگونه آسیب جدی به اصل بنا وارد نشده است. با توجه به آسیب و فرسودگی شدید خانه تاریخی امامجمعه، امید میرود با مرمت کامل این خانه و تغییر کاربری آن، شاهد زندهشدن یکی دیگر از خانههای تاریخی شهر اصفهان باشیم.
نسخه دوم، خانه نائل
همین چند سال پیش بود که خبری در رسانهها چند روزی نقل محافل شد و دل دوستداران میراث فرهنگی اصفهان را به درد آورد. خانه تاریخی نائل مربوط به دوره صفوی در کوچه مسجد مصری شبانه تخریب شده بود. سال گذشته نیز خبر دیگری مبنی بر تخریب خانهای صفوی پشت گنبد جهانی نظامالملک توجه همه را به خود جلب کرد. درباره هر دو خانه عدهای بر این اعتقاد بودند که این خانهها محلی برای تجمع بزهکاران و کارتنخوابها شده بود؛ بنابراین مردم محلهها آنها را تخریب کردند. حالا دوباره خبر دیگری از این تخریبها در این چندروزه دهانبهدهان شده و در صفحههای مجازی و خبرگزاریها درباره آن مطلب نوشته میشود. سال گذشته سید مهدی موسوی، مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان، بعد از تخریب خانه صفوی پشت گنبد خواجه نظامالملک به ایسنا گفت: اهالی محل از این تخریب خیلی خوشحال شدند! ما هنوز نتوانستهایم به عامه مردم بیاموزیم بافت تاریخی چیست، چه ارزشی دارد و خانه تاریخی، خرابه نیست. این شادی را هنگام تخریب خانه نفیس نائل که با همدستی اهالی محل رخ داد نیز شاهد بودیم. متأسفانه باید اعلام کنم که مردم با آنچه از نسل گذشته برجایمانده است، خیلی نمیتوانند ارتباط دوستانهای برقرار کنند؛ ترجیح میدهند هرچه سریعتر از شر آن خلاص شوند تا یک ساختمان با آجرنمای سه سانتی جایش را بگیرد.
شواهد اما گویای این موضوع نیست. همواره مردم دلسوز این بناهای تاریخی بودهاند و نمیتوان گناه را بر گردن ایشان انداخت. شاهد این موضوع، مطلبی است که علامه همایی درباره بقعه شیخ ابومسعود رازی مینویسد؛ ماجرایی عجیب که شاید راهحلی برای جلوگیری از ادامه تخریبها باشد: یکبار در سنه 1313 شمسی بنده از نزدیک بقعه رد میشدم که دیدم جلوی سر درب را تیغه کشیدهاند و آن را داخل منزل انداختهاند که از انظار پنهان است. بهوسیله یکی از کسبه خوشطینت آن محل که آمدورفت و علاقه مرا به این اثر زیبای بینظیر دیده و دریافته بود، اطلاع پیدا کردم که در داخل مشغول کندن کاشیهای سردرب بقعه شیخ ابومسعود شدهاند تا مدرک تاریخی آن از بین برود. مرا از شنیدن این سخن حالتی دست داد؛ شبیه حال کسی که دلبند عزیزش را در پرتگاه هلاک ببیند و برای نجاتدادن او تلاش کندو دستوپابزند. برفرض رسیدگی از طریق ادارههای دولتی هم چندان کار طول میکشید که کار از کار میگذشت. برای همین بیاختیار درب خانه را بهشدت کوبیدم و دادوفریاد راه انداختم که عدهای جمع شدند و سخنرانی مهیجی کردم. عاقبت یکی از متنفذان روحانی محل از راه رسید. به او متوسل شدم. مردم هم انصافا حمایت کردند تا درب منزل باز و مکشوف شد که مقدمات آن کار شیطانی فراهم و دوسه فقره کاشی گلدار بدنههای طرفین سکوها کنده شده است؛ بهطوریکه اگر یک ساعت دیرتر رسیده بودم، تمام کاشیها و کتیبهها خردوخمیر شده بود.
علامه همایی در کتاب ارزشمند تاریخ اصفهان همچنین مینویسد: اصفهان از حیث آثار تاریخی بهقدری غنی و ثروتمند بوده و بازهم هست که واقعا از مردم این مملکت زیادتر است. نمیدانند با این آثار چه کنند. متصل خراب کردند و میکنند و بازهم ثروت به اندازهای است که تمامشدنی نیست. آثار تاریخی اصفهان گویی عهد زوال و مرگ را میپیماید.
تاریخچه خانه امامجمعه
خانه امامجمعه یکی از آثار ملی ثبتشده ایران در اصفهان است، خانهای که دیدن عکسهای قبل و بعد از تخریبش دل هر هنردوستی را سرشار از غم میکند. قدمت آن مربوط به سده سیزدهم هجری قمری است و در تاریخ ۱۸ دیماه ۱۳۴۵ به شماره ثبت ۱۱۵۱ در مجموعه آثار تاریخی ایران ثبت شده است، خانهای که حالا تبدیل به خاطرهای خوش در ذهن دوستداران میراث فرهنگی شهر، در کنار انبوه بناهای تخریبشده اصفهان شده است، خانهای که حالا تبدیل به زخمی دیگر بر تن این شهر تاریخی شده است.
