ده سال چشمانتظاری معلمان
این اولینباری نیست که فرهنگیان اصفهان نسبت به عدم تحقق مطالبات خود واکنش نشان میدهند و اعتراض میکنند. همین ماه گذشته بود که آنها با تجمع در مقابل آموزشوپرورش، خواستههای همیشگی خود را تکرار کردند؛ خواستههایی که شاید دلیل عمده بهتعویقافتادن آن عدم اعتبار است. این موضوع را مهدی اسماعیلی، نایبرئیس کمیسیون آموزش مجلس به فارس گفته: «اجرای رتبهبندی معلمان 30 تا 40 هزار میلیارد بودجه میخواهد؛ اما با این حال اجرای آن از اول فروردین سال جاری است. تنها مشکل تأمین اعتبار است؛ ولی مجلس و دولت انقلابی با همراهی هم این نقیصه را رفع خواهند کرد. بیش از 10 سال است که چشم فرهنگیان به رتبهبندی معلمان است و دولتهای مختلف دراینباره قول و وعدههای بدون عمل دادند؛ اما درنهایت کلیات آن در مجلس یازدهم به تصویب رسید و چشمانتظاریها پایان یافت؛ اما وارد مرحله سخت اجرا شد. حالا در شرایط اقتصادی فعلی کشور، بار مالی سنگین رتبهبندی، اجرا را به اما و اگر انداخته است؛ اما دولت و مجلس انقلابی میکوشد این مهم را به سرانجام مقصود رسانده و اجرایی کنند.» با وجوداین و بهرغم اینکه رتبهبندی معلمان قرار بود از اول سال اجرا شود، این اتفاق رخ نداد و این لایحه در 25 مهرماه با 168 رأی موافق در اولویت بررسی بهارستاننشینها قرار گرفت؛ لایحهای که هنوز البته به سرانجام نرسیده و همین موضوع هم حالا باعث اعتراض معلمها شده. معلمی که در پایه متوسطه تدریس میکند و تنها یک سال دیگر به پایان خدمتش مانده، در این باره میگوید: «بسیاری از معلمها برای گذراندن زندگی خود با مشکل مواجه هستند و در تنگنا قرار دارند و به همین خاطر هم مجبور هستند شغل دوم و سوم نیز داشته باشند؛ برای مثال، معلمی را میشناسم که در همان مدرسهای که تدریس میکند، راننده سرویس دانشآموزان نیز است. یا اینکه بسیاری از معلمها مستأجر هستند و حقوقشان کفاف پرداخت اجاره را نمیدهد.» معلم دیگر نیز با اشاره به تبعیض بین معلمان و دیگر کارمندان دولت میگوید: «متأسفانه علیرغم اینکه معلمان بار سنگین تعلیم و تربیت را به دوش دارند، اما حقوق آنها نسبت به سایر کارمندان دولت بسیار پایین است و همین موضوع هم آنها را از نظر روحی و روانی آزار میدهد. معلمها سالهاست به دنبال اجرای طرح رتبهبندی معلمان و همچنین همسانسازی حقوق فرهنگیان هستند، اما این اتفاق هنوز رخ نداده و باعث شده تا آنها با مشکلات معیشتی روبهرو باشند.» تماس اصفهانزیبا با مدیرکل آموزشوپرورش برای با خبرشدن از آخرین پیگیریهای این ادارهکل درخصوص مطالبات معلمان راه به جایی نمیبرد و روابطعمومی این اداره، موضوع را کلان و کشوری میداند. عباس مقتدایی، عضو کمیسیون آموزش مجلس، اما در این باره به «اصفهان زیبا» میگوید: «مجلس یازدهم با جدیت لایحه رتبهبندی معلمان را در دستور کار خود قرار داده است. در رایزنیهایی که میان مجلس و دولت انجام شد، مقرر شد که موضوع رتبهبندی نه بهعنوان طرح بلکه به عنوان لایحهای از سوی دولت به مجلس تقدیم شود که این اتفاق رخ داد. نهایتا این موضوع به صحن علنی ارجاع شد و در صحن علنی چند ماده از مواد آن به تصویب رسید و در بحبوحه رسیدگی به قانون دولت ابراز کرد که نمیتواند از پس بار مالی این مسئله برآید و به همین جهت جلسه غیرعلنی در مجلس شورای اسلامی برای تجمیع دیدگاههای دولت و مخالفان دولت برگزار شد که درنهایت موافقان موفق به متقاعدکردن دولت شدند و به همین دلیل نیز رتبهبندی معلمان همچنان درحال پیگیری است؛ البته در نحوه اجرایی و عملیاتی شدن آن، برخی از دیدگاههای دولت نیز لحاظ خواهد شد.» او با بیان اینکه این موضوع به کمیسیون مربوطه ارجاع و اصلاحات مورد نظر انجام شده است، میافزاید: «نمایندگان مجلس مُصر هستند که دیدگاهها و مطالبات فرهنگیان به رسمیت شناخته و عملیاتی شود؛ به همین جهت هم در روزهای آینده، یکی از دستورکارهای مجلس، موضوع رتبهبندی معلمان است. اکنون درخصوص رتبهبندی اختلافی وجود ندارد و سه ماده آن به تصویب رسیده است؛ موضوعاتی مثل تعاریف رتبهبندی و همچنین نحوه ارتقای درجات و رتبهبندی و کلاسبندیها، سنوات و برخی از موارد نقل و انتقالات و نظایر آن مفادی است که در آینده در مجلس به تصویب خواهد رسید و میزان رتبهبندی متناسب با اعضای هیئتعلمی دانشگاهها یکی از مباحث کلیدی است که تا وقتی طرح در مجلس به تصویب نرسد، نمیشود در رابطه با آن پیشگویی کرد.» به گفته نماینده مردم اصفهان در مجلس، نتیجه تصویب این قانون، سطح بالاتری از معیشت برای فرهنگیان بهویژه در درازمدت است.
رتبهبندی معلمان چه میگوید؟
اما رتبهبندی معلمان که سالهاست در حال بررسی و رفت و برگشت و تغییر است، چه میگوید و قانونشدن آن چه مزایایی برای معلمان به دنبال میتواند بیاورد؟ آنطورکه در ماده 7 مصوبه کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس عنوان شده، در اجرای بند 6 سیاستهای کلی نظام اداری مقام معظم رهبری و تبصره 3 ماده 29 قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، مجموع حقوق و مزایای معلمان با رتبههای مندرج در ماده 3 این قانون، نباید از 80 درصد حداقل مجموع حقوق و فوقالعادههای اعضای هیئتعلمی مربی آموزشیار و مربی دانشگاههای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (برای معلمان با مدرک کارشناسی و پایینتر؛ مربی آموزشیار و برای معلمان با مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر؛ مربی)، کمتر باشد و بهازای هر ارتقای رتبه که کسب کرده یا میکند، بهترتیب ارتقا «25، 20، 15 و 10 درصد»، به مجموع حقوق، مزایا و فوقالعادههای مستمر و ارقام مندرج در احکام کارگزینی معلمان، افزوده میشود. به گزارش «فارس» در تبصره یک این لایحه آمده افزایش پرداختی ناشی از اجرای این قانون، همهساله متناسب با تغییرات حقوق و فوقالعادههای اعضای هیئتعلمی دانشگاههای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در احکام استخدامی معلمان با عنوان فوقالعاده رتبهبندی لحاظ میشود و مشمول کسورات بازنشستگی میشود. براساس تبصره 2 آن نیز دولت مکلف است همه امتیازات و درصدهای موضوع فصل دهم قانون مدیریت خدمات کشوری را برابر سایر کارکنان دولت، به مشمولین این قانون اختصاص دهد و فوقالعاده رتبهبندی، موضوع این ماده علاوه بر امتیازات و درصدهای مزبور است. با توجه به این مصوبه و با فرض درنظرگرفتن حداقل حقوق آموزشیار مربی برای سال اول، میزان دریافتی معلمان از کف 71 میلیون ریال برای معلم پایه، دارای تحصیلات کارشناسی و پایینتر و با پایه خدمتی (برای محاسبه دقیق میزان رشد نسبت به حقوق پایه لازم است علاوهبر 90 درصد فوق، رشدهای ناشی از سابقه و سایر موارد که براساس قانون مدیریت خدمات کشوری موجب اختلاف دریافتی در درون رتبهها میشود نیز به صورت مستقل محاسبه و در برآورد میزان افزایش حقوق اعمال شود) آغاز و به سقف 204 میلیون ریال برای استاد معلم، دارای تحصیلات کارشناسی ارشد و دکتری و با پایه خدمتی 30 ختم میشود.
خوب و بد رتبهبندی
اما علیرضا محمدی، عضو گروه پژوهش اقتصاد پژوهشگاه مطالعات آموزشوپرورش درباره اجرای رتبهبندی و تأثیر آن بر افزایش انگیزه معلمان و ارتقای کیفیت در آموزشوپرورش به رسانهها گفته: «ابتدا باید به این پرسش پاسخ داد که افزایش حقوق تا چه میزان ما رابه اهدافمان نزدیک میکند و این رقم از افزایش حقوق 200 تا 700 هزار تومان باعث ایجاد انگیزه میشود یا خیر؟» اینگونه که او گفته: «به نظر میرسد بخش دشوار رتبهبندی، نحوه ارزیابی معلمان است، سال 94 معلمان را در رتبههای پایه، ارشد، خبره و عالی تقسیم کردند که در نهایت نحوه ارزیابی آنها به مدرک تحصیلی و داشتن سابقه خدمت منوط شد اما الزاما معلمی با 20 یا 30 سال سابقه، کارکرد بهتری از معلمی با 5 سال سابقه ندارد، چون ابزار لازم برای ارزیابی صحیح کارکرد و کارایی معلمان نداشتند، به سمت شواهد عینی و قابل ارزیابی به این شکل رفتند؟»
عضو گروه پژوهش اقتصاد پژوهشگاه مطالعات آموزشوپرورش ادامهداد: «هماکنون دو مسئله رتبهبندی را تهدید میکند؛ میزان جبران خدمات یک معلم خوب نسبت به معلم متوسط و ضعیف باید مدنظر و تفاوت میان آنها معنادار باشد. همچنین نظام ارزیابی صحیح، بسیار قوی و مطمئن در آموزشوپرورش ایجاد شود که این اتفاقات در رتبهبندی سال 94 رخ نداد.» وی گفت: «سال 94 ابتدا رتبهبندی را تصویب کردند؛ درحالیکه نظام صلاحیت و ارزیابی نیاز است و هدف رتبهبندی افزایش حقوق معلمان نیست؛ در بحث ملاکهای رتبهبندی که متمرکز به سابقه کار و تحصیلات است باید به این پرسش پاسخ داد کدام یافته علمی تأیید کرده که مثلا معلمی با 24 سال سابقه، کارایی بالاتری را نسبت به یک معلم دیگر با سابقه کمتر دارد؟»
به گفته او، سابقه کار بیشتر منجر به افزایش کارایی و کیفیت نمیشود. محمدی متذکر شد: «مدرک تحصیلی بالاتر هم لزوما منجر به افزایش کارایی و بهبود کیفیت تدریس نمیشود؛ از سوی دیگر، ملاک دورههای ضمنخدمت هیچ ربطی به دانشافزایی معلمان ندارد، آیا ساعات ضمن خدمت منجربه افزایش کارایی معلمان شده است؟»
عضو گروه پژوهش اقتصاد پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش گفت: «به نظر میرسد رتبهبندی مصوب دولت نیز در مسیر قبل حرکت میکند و فقط عناوین جدیدتر و زیباتر شده است. البته باید توجه داشت که ابتدا باید نظام تعیین صلاحیتها را به شیوه دقیق اجرا کنیم. باتوجهبه تجربه سایر کشورها و در ازای آنچه تعریف کردیم، معلمی را حرفه تخصصی و شغل تماموقت بشناسیم و برای آن هزینه کنیم.»
