دیابت بیماری مزمن و متابولیکی است که با افزایش سطح قندخون مشخص میشود. در این بیماری یا انسولین ساخته شده توسط بدن کافی نیست یا بدن نمیتواند از انسولین ساختهشده بهدرستی استفاده کند؛ ضمنادر این بیماری بدن نمیتواند قند را از خون به سلولها برساند. به همین دلیل، سطح قندخون افزایش مییابد. با بالاتررفتن قندخون، علائم دیابت آشکارتر میشود.
دیابت در 30 سال گذشته بهطور فزایندهای شایع شده است و در حال حاضر بیش از 400 میلیون نفر در جهان با دیابت زندگی میکنند. از سوی دیگر خیلی از افراد نمیدانند که دیابت دارند.
این افراد باید بدانند علائم بالینی دیابت شامل عدم تحمل قند و بالارفتن قند خون، اختلال در سوخت و ساز چربیها و پروتئینها در بدن، پر ادراری، پرنوشی، پرخوری، کاهش وزن با وجود اشتهای زیاد، خستگی و تاری دید است.
دیابت و خطر کرونا
مطالعات نشان دادهاند که در بیماری همهگیر کووید 19 افراد مبتلا به دیابت نسبت به افراد سالم در معرض خطر ابتلای شدیدتر به بیماری کووید و همچنین مرگ ناشی از آن هستند و یک گروه آسیبپذیر در نظر گرفته میشوند.
دو نوع اصلی دیابت، نوع یک و نوع دو است که نوع دو بسیار شایعتر است.
به نظر میرسد نوع یک نیز نسبت به نوع دو، خطر ابتلای شدیدتر را به بیماری کووید و مرگ دارد. به هر حال خطر همهگیری و اقدامات مهار آن برای افراد مبتلا به دیابت چالش بزرگی است.
محور اصلی در درمان، فعالیت بدنی و رژیم غذایی سالم است و افراد مبتلا به دیابت باید درباره چگونگی مدیریت فعالیت بدنی و رژیم غذایی سالم در چارچوب محدودیتهای ناشی از کرونا عمل کنند.
همچنین توصیه میشود همه اقدامات لازم مانند شستن دستها، پوشیدن ماسک، تهویه محیطهای سرپوشیده، معاشرت با افراد با رعایت فاصله فیزیکی ایمن و واکسیناسیون برای مهار کووید در افراد مبتلا به دیابت، انجام شود.
مدیریت دیابت نیازمند کسب دانش و مهارت در زمینههایی مثل علائم قند خون بالا و پایین، اندازهگیری قند خون، نکتههای تغذیهای، نحوه مصرف داروهای خوراکی و نحوه تزریق انسولین از افراد متخصص مانند پزشک و داروساز است.
هنگامی که افراد دیابتی به عفونت ویروسی مبتلا میشوند، به دلیل نوسانهای سطح قند خون و وجود عوارض دیابت، درمان دشوارتر میشود؛ همچنین سیستم ایمنی بدن ضعیفتر و مبارزه با ویروس دشوارتر و احتمالا منجر به دوره نقاهت طولانیتری میشود. بنابراین بیماران مبتلا به دیابت، باید بهطور مداوم مراقبتهای لازم را انجام دهند و بیماری خود را کنترل کنند تا دچار عفونت نشوند. بیماریهای واگیردار در افراد مبتلا به دیابت باعث افزایش التهاب میشود که علت این عارضه، بالابودن قند خون است.
اگر در فردی علائمی شبیه آنفولانزا مثل تب، سرفه یا تنگی نفس بروز پیدا کند، لازم است با پزشک مشورت صورت گیرد تا از ایجاد عوارض شدیدتر جلوگیری شود.
سرما، دیابت و لرز کرونا
با توجه به همزمانی بیماری کرونا و آنفولانزا در فصل سرما، رعایت تمام اصول ایمنی برای مبارزه با بیماریهای عفونی سیستم تنفسی در بیماران مبتلا به دیابت، اهمیت دوچندان پیدا میکند.
افراد مبتلا به دیابت هنگامی که به عفونت ویروسی مبتلا هستند، با افزایش خطر ابتلا به کتواسیدوز دیابتی مواجه میشوند که معمولا توسط افراد مبتلا به دیابت نوع یک بیشتر تجربه میشود.
این عارضه میتواند مدیریت مصرف مایعات و سطوح الکترولیتهای لازم بدن را چالشبرانگیز کند. سپسیس و شوک سپتیک برخی از عوارض جدیتری هستند که بعضی از افراد مبتلا به کووید19 تجربه کردهاند.
ازجمله علائم کتواسیدوز دیابتی؛ تنفس سخت، نفس با بوی کتون، تهوع و استفراغ، دهیدراسیون و درد شکم یا کاهش سطح هوشیاری است. بنابراین لازم است افراد مبتلا به دیابت علائم کتواسیدوز دیابتی را از پزشک خود بیاموزند و در صورت بروز علائم حتما با پزشک تماس بگیرند.
اگر یکی از اعضای خانواده به بیماری کرونا مبتلا شد، در صورت امکان یک اتاق جداگانه به او اختصاص دهید و در اتاق را بسته نگه دارید؛ فقط یک عضو خانواده از او مراقبت کند. در نظر داشته باشید که برای اعضای خانواده بالای 65 سال یا دارای شرایط بیماری زمینهای، مراقبتهای ویژه بیشتری برای پیشگیری از ابتلا به کرونا لازم است.
مهمترین عامل زمینهای مرگ در بیماران دیابتی، خودمراقبتینداشتن است. خودمراقبتی و خودپایشی شامل فعالیت فیزیکی منظم، انجام آزمایش قند خون با استفاده از دستگاههای کنترل قند خانگی، پیگیری رژیم غذایی، مصرف به موقع داروها و مراقبت عمومی از پاها است.
چند نکته
مصرف برخی داروها میتواند باعث تغییراتی در قند خون افراد مبتلا به دیابت شود. از جمله داروهایی که برای بیماران مبتلا به کووید تجویز میشود، کورتونها هستند که موجب بالا رفتن قند خون میشوند.
افراد مبتلا به دیابت باید در خصوص مصرف داروهای خود با پزشک مشورت کنند و توصیههای او را با دقت انجام دهند. بهتر است مقدار و تعداد دفعات مصرف داروها جایی ثبت شود و هرگز بیش از اندازه توصیه شده دارو استفاده نشود.
نکتههایی هم باید به صورت دورهای کنترل شود؛ از جمله: ارزیابی داروها، ارزیابی پاها، بررسی نتایج اندازهگیری روزانه قند خون، کنترل فشار خون، اندازهگیری وزن و دور کمر، بررسی وضعیت «تغذیه، فعالیت بدنی و دخــانیــات»، انــدازهگیــری HbA1c، مراجعه به چشمپزشک، متخصص غدد، متخصص مغز و اعصاب و تغذیه، اندازهگیری کراتینین و پروتئین ادرار و چربی خون.
