خیلیها میگویند دیگر زندگی برایم مثل قبل نیست و لذت گذشته را نمیبرم و…اگر کسی به این اعتقاد رسیده باشد که نسبت به گذشته بهتر شده و هر روز برایش بهتر از دیروز است، نیاز به مبحث گامهای تابآوری ندارد و در غیر این صورت نیاز مبرمی برای اطلاع از نکات آن هست.طبیعتا انسان هرچه بزرگتر میشود، شادیاش بیشتر میشود؛ اما بسیاری از افراد با گذشت زمان، شادیشان کمتر میشود تا حدی که دچار افسردگی میشوند. حال باید دید چه کنیم تا در برابر ناملایمات و سختیهای زندگی بتوانیم تحمل کنیم و شخصیت محکمی داشته باشیم؟ اگر تحمل ناملایمات و سختیهای زندگی را داشته باشید، انسان تابآوری هستید و برعکس اگر در برابر ناملایمات و سختیهای زندگی نتوانید تحمل کنید، مسلما انسان تابآوری نیستید. سوالی که در اینجا مطرح میشود، این است که چگونه در برابر سختیها انسان را واکسینه کنیم؟… این سوالی است که سالهاست دانشمندان روی آن کار میکنند و راهکارهای متعددی را پیشنهاد میدهند.
سپرهایی در برابر سختیهای زندگی
ما چهار سرمایه داریم که در برابر سختیها و ناملایمات زندگی میتواند مثل سپر عمل کند:تابآوری: اول از همه تابآوری است. تابآوری یعنی به محض قرارگرفتن در معرض استرس یا شکست، بتوانید خود را کنترل کنید و سریع به حال اول برگردید؛ مثل درختی که در مقابل طوفان و برف ممکن است تکانی بخورد اما ریشهاش شکسته نمیشود.خوشبینی: دومین سپر در برابر سختیهای زندگی، خوشبینبودن است. افراد خوشبین 19 درصد از بقیه عمرشان طولانیتر است و معمولا افراد موفقی هستند.امید: سومین سپر در برابر ناملایمات زندگی، امید است. منظور نگاه رو به جلو است؛ به عبارتی میتوان گفت اگر در کاری موفق نشدید، به فرصتهای بعدی دل میبندید و به آن امیدوارید.بهخاطر بسپارید که امید، خوشبینی به آینده است و کلید مهمی از تابآوری.اعتمادبهنفس: چهارمین سپر در برابر سختیها، اعتمادبهنفس است، یعنی به خود اطمینان داشته باشید؛ مثلا علیرغم شکستها، به خود بگویید؛ از پس کارها برمیآیم، یعنی این اطمینان را دارم که در برابر سختیها بتوانم مقاوم باشم.
نمونههایی از افراد تابآور
نمونه یک فرد تابآور، نیسون ماندلاست که 27 سال زندان بود و طاقت آورد؛ آن هم با وجود رنج و شکنجههای بسیاری که بر او روانه شد.هزاران بلا سر او آوردند؛ اما هیچ نگفت و محکم بود؛ در عین حال که رشد هم کرد و مقاومتر شد، او حتی میگفت من در زندان چیزی جز زیبایی ندیدم! ادیسون نمونه دیگری از فرد تابآور است. بهطوریکه آزمایشگاهش سوخت؛ ولی با این حال خود را شکستخورده ندید و دوباره از نو آزمایشگاهی تأسیس کرد. جالب است بدانید زمانی که آزمایشگاه جلوی چشمانش سوخت، به فرزندش که بسیار ناراحت و دلخور شده بود، میگفت: به شعلهها نگاه کن و ببین چقدر زیباست، این صحنه را بهخاطر داشته باش که دیگر چنین صحنه زیبایی نخواهی دید و…ویژگیهای تابآوری اول از همه بهتر است بدانید که تابآوری، امید، خوشبینی و اعتمادبهنفس قابل اکتساب است؛ هرچند که افراد تابآور ذاتا چنین ویژگی دارند، حتی به آنها لقب پوستکلفت یا دلگنده میدهند! اما انسانهای تابآور 14 ویژگی دارند و به عبارتی باید دید ویژگیهای تابآوری چیست:معنا داشتن زندگی: در زندان آشویتس فردی تحقیق کرد که ببیند چه چیزی باعث تابآوری میشود و متوجه شد افرادی در این زندان مخوف، تابآور هستند که در زندگی دارای هدف و انگیزهاند. اغلب آنها رنج و سختیها را به امید دیدار همسر یا فرزند یا مادر تحمل میکردند و هر روز به عشق رسیدن به وصالشان، در برابر شکنجهها مقاوم بودند. اغلب آنها عکسی از مثلا نامزد یا فرزند یا مادرشان به همراه داشتند یا اینکه به فکر انجام کار مهمی بودند و هر روز روی آن تمرکز میکردند، با این اوصاف، آیا بهتر نیست همه ما در زندگی هدفگذاری کنیم و هدفی جدی را دنبال کنیم. مثلا بشینیم و به این فکر کنیم که پنج سال آینده میخواهیم کجا باشیم و چه کنیم؟
بهطورکلی داشتن هدف، انسان را محکم میکند و به اصطلاح از او یک شخصیت قوی میسازد.حال شما به این سؤال پاسخ دهید؛ چرا ما آفریده شدهایم؟ برای یافتن این پاسخ بهتر است سراغ بزرگان بروید و ببینید بزرگان چه کردهاند و در زندگی آنها تحقیق کنید.
به هرحال باید بدانید هدف از زندگی، این است که به دنیا آمدهایم تا چیزی به آن اضافه کنیم نه آنکه کم کنیم و برویم.
همچنین معنای زندگی این است که دردها را ببینیم (برای افراد افسرده ابتدا لازم است تا خود را درمان کنند و بعد به معنای زندگی پی ببرند).در کتاب ویل دورانت نوشته است: کسانی که نشستهاند تا ببینند معنای زندگی چیست، به جایی نمیرسند؛ این افراد باید عمل کنند، مثلا خدمتی برای کسی انجام دهند و بازخورد آن را ببیننند. در کل وارد میدان شوند تا هدف و معنای زندگی را دریابند.
خوشبینی: منظور از این ویژگی، این است که در هر پدیدهای جنبه مثبت را ببینید یا در دل اتفاق بد، توجهتان به اتفاقهای مثبت باشد.هر وقت اتفاق بدی در زندگی شما میافتد، فکر کنید ببینید چرا آن اتفاق افتاد؟ وقتی جستوجو میکنید ببینید اتفاق بد در زندگی شما چه بوده است تا تجربهای برای دفعات بعدی باشد. سؤال دیگری که از خود میکنید، آیا این اتفاق موقت است یا خیر؟ برای خوشبین بودن باید بگویید؛ این اتفاق موقت است و ببینید آیا قابل جبران است؟ توجه داشته باشید که خوشبینی، واکسن افسردگی است؛ پس خوشبین باشید.صبوری: صبر در زندگی خیلی نجاتبخش است. مثلا در ترافیک که دست شما نیست و مجبورید بایستید تا راه آرامآرام باز شود، چارهای جز صبر ندارید، در این مواقع برای انسانهای تابآور که صبور هستند، چندان مشکلی نیست و از فرصت استفاده میکنند و خودشان را سرگرم میکنند.
دید معنوی داشتن: افراد تابآور معمولا دید معنوی در زندگی دارند و همین خصلت آنها مزایای زیادی برایشان دارد. مثل علما که در زندگی دید معنوی دارند و همین دید معنویشان باعث تابآوری در برابر سختیهای زندگی شده است.حمایت اجتماعی: انسانهایی که تابآور هستند، دارای حمایت اجتماعی هستند، یعنی ارتباط اجتماعی خوبی داشته، با دیگران معاشرت بیشتری دارند و از حمایت بقیه برخوردارند. اگر از حمایت اجتماعی برخوردار شوید، میتوانید احساساتتان را بروز دهید و به اصطلاح برونریزی کنید. فکر میکنید چرا عمر خانمها بیشتر از آقایان است؟ دلیلش این است که خانمها معمولا حرفشان را میزنند و مثل خیلی از آقایان درونریزی نمیکنند. حرفزدن و درددلکردن شما را سبک میکند؛ ضمن اینکه خیلی از مواقع کارگشاست و میتواند مشکل شما را حل کند.اعتمادبهنفس: افراد تابآور، عزتنفس دارند و برای خود ارزش قائلند. عزتنفس میتواند برای انسانها کمک مهمی در برابر ناملایمات زندگی باشد؛ برای نمونه اسکناسی را بردارید و زیر پا له کنید، آیا از ارزش آن کم میشود؟ مسلما خیر.این را بدانید هر فردی حداقل از یک استعداد و توانایی برخوردار است که دیگران ندارند، در این صورت شما باید آن استعداد و توانایی را کشف کنید و به عمل بگیرید تا اعتمادبهنفستان بالا رود، با هر کار مثبتی، خودتان را هم تشویق کنید و آفرین بگویید تا نتیجه آن را ببینید.داشتن تمرین تابآوری: برای تابآور بودن، خودتان را محک بزنید و بدین منظور در موقعیتهای مختلف صبر خود را امتحان کنید و هر بار سعی کنید در موارد بجا صبور باشید.سرسختی: از دیگر ویژگیهای انسانهای تابآور، سرسختی است. برخی از افراد در برابر سختیها خم میشوند؛ اما نمیشکنند. اینها متعهد و مسئولیتپذیرند. بهخاطرِ داشتن تعهد خودبهخود انسان سرسخت میشود. مثل تعهد در برابر همسر، فرزند و…مثلا یوتن زمان طاعون که همه قرنطینه شدند، از فرصت استفاده کرد و در آن زمان با فراغ بال شروع به تفحص و بررسی کرد تا به نتیجه رسید. یعنی زمان بحران که تهدیدی محسوب میشود، این دانشمند آن را به فرصت تبدیل کرد.کنترل استرس: افراد تابآور، استرس را بهراحتی کنترل و بهعبارتی آن را مدیریت میکنند، آنها توانایی مقابله با استرس را بلدند و به آسانی از آن میگذرند.شما هم باید مهارت مقابله با استرس را بدانید، مثلا با دو راه میتوان با استرس مقابله کرد؛ یکی از طریق شیوه حل مسئله است، یعنی راههای حل مشکل را بنویسید و برترین را انتخاب کنید. دومین راه، هیجانمداری است، به این راهکار زمانی نیاز است که مثلا دچار بیماری لاعلاجی شدهاید، در این زمان باید هیجانمدار شوید، یعنی چون از دست شما کاری ساخته نیست، خودتان را به نحوی سرگرم کنید.هوش هیجانی: منظور از هوش هیجانی، درک خود و دیگران در موقعیتهای مختلف است؛ یعنی احساساتتان را بتوانید کنترل کنید، اگر غمگین شدید، آن را بپذیرید و بدانید که برای مقابله با آن چه کنید.پذیرش زندگی: یعنی درک کنید و ببینید کجا هستید. یکی از بزرگان میگوید از 30 تلاش، در یکی موفق میشوی؛ منظور اینکه که تا 30 دفعه تلاش هنوز جا دارد. جالب است بدانید سیلور استالونه 91 شرکت رفت تا او را برای استخدام پذیرفتند و در این مسیر اصلا ناامید نشد.کنترل: انسانهای تابآور وقتی اتفاقی برایشان میافتد، با خودشان میگویند، سهم من در این اتفاق چقدر بوده است؟ و با این طرح سؤال به نوعی خودکنترلی دارند.همدلی: انسانهای تابآور دارای خصلت همدلی هستند، در واقع هر کسی در همدلی پیشقدم است و دیگران را بیشتر درک میکند، تابآوری بیشتری دارد. بنابراین سعی کنید همدل و همراه باشید.داشتن الگو و نماد مثبت: در مواقع بحرانی، از افراد تابآور الگو بگیرید و یا یک جملهای را به عنوان نماد جلوی خود قرار دهید تا در موقع بروز مشکل، قوی و تابآور شوید.
