در روزهای منتهی به ایام محرم، عزاداران حسینــی بهطور سنتــی خـود را آمــاده برپایی مراسم مختلف میکنند و در دهروز اول این ماه که به عاشورای حسینی ختم میشود، با بهراهافتادن هیئتها و دستههای عزاداری، سراسر کشور رنگوبوی محرم به خود میگیرد؛ اتفاقی که ریشه در فرهنگ 1300ساله این مــردم دارد و هــرسالــه شیــعیــان براساس آموزههای دینی و خودجوش، خود فرهنگ عاشورا را پاس میدارند و برای غنیترشدن مراسم هیئتها و عزاداریشان، هزینههای بسیاری میکنند. این شور دینی و فرهنگی، هرسال موردتوجه رسانههای سراسر جهان قرار گرفته و یک حرکت عظیم و تأثیرگذار در آیین ما مسلمانان بهشمار میرود. با این تفاسیر اما در کمال تعجب، دست رسانه ملی ایران که یکی از پربینندهترین و مهمترین مرجع مخاطبان داخلی و خارجی در این ایام است، خالی بوده و طبق معمول از رقابت با دیگر حریفان قدرتمندش بازمیماند.این اواخر رسانه ملی، چه در حوزه سریالسازی و چه برنامههای ترکیبی، عملکرد بسیـار ضعیفی داشته و نفسهای خلاقیت و نوآوری سازندگان در ساخت سریال و برنامههای مناسبتی محرم، سخت به شماره افتاده؛ این در حالی است که در گذشتهای نهچندان دور مخاطبان وسیع تلویزیون، شاهد آثار قوی و باکیفیتی نظیر «شب دهم»، «معصومیت ازدسترفته»، «پردهنشین» و «وفا» بودند که بسیاری از این آثار برای همیشه جای خود را در دل و ذهن مخاطب باز کرده است؛ اما درچندسال اخیر با نزدیکشدن به ایام محرم، تلویزیون بهطرز عجیبی دستبهدامان سریال «مختارنامه» داوود میرباقری میشود و این اثر پربیننده را در قالب بازپخش کامل سریال یا پخش گزیده یا حتی مینیسریال از شبکههای سراسری،مهمان خانه مردم میکند. این اثر فاخر دارای ظرفیتهای بسیاری برای تجزیهوتحلیل است و میتوان ســاعـــتهـــا در خصــوص تـــکتـــک سکانسهای فکرشده و تأثیرگذار آن بحث و گفتوگو کرد؛ اما این اقدام اشتباه مدیران تصمیمگیرنده نهتنها باعث جذب مخاطب به این سریال نشده، بلکه نتیجه وارونه آن را میتوان در ساخت لطیفههای مختلف درخصوص پخش مکرر سریال و انتقاد شدید سازندگان آن به این اقدام غلط شاهد بود.اگــرچه همچنــان ویــژه بـرنـامــههــایی مختلف چون ارتباط مستقیم با کربلای معلا در ایام محرم موردتوجه مخاطبان است، با توجه به ظرفیتهای تلویزیون و سیاستهای تدوینشده در آن توقع بیشتری از رسانه ملی میرود. در چندسال اخیر، تلویزیون فقیرتر از قبل شده و در حالی دست به ساخت آثار ویژه محرمی زده که در کندوکاو معنا و مفاهیم ارزشی و دینی، کفگیرش به ته دیگ خورده و بهغیراز چند فرمول دمدستی و بیخطر که هیچ انگیزهای در مخاطب ایجاد نمیکند، آثاری ساخته است که هیچکدام در حافظه تلویزیون جایی ندارد؛ این درحالی است که این نقد را صرفا نمیتوان معطوف به ایام مـحــرم و عــزاداری دانســـت؛ چـــرا کــــه مخاطبان تلویزیون در اعیاد مختلف مذهبی نیز انتظار بسیار بیشتری از رسانه ملی خود دارند؛ چون در این ایام نیز گاهی نبود خلاقیت و دستهای خالی رسانــه آنقـدر خـودنمــایی میکنــد که مخاطب صرفا از دیدن دسته بزرگ گل مقابل گویندههای خبر متوجه مناسبت مبارک آن روز میشود. جز این، مخاطب مجبور است ویژهبرنامههای تکراری که صرفا به یک استودیوی ساده، دومجری و چند هنرمند بازیگر بسنده کند؛ کسانی که یا قرار است از یکدیگر تعریف کنند یا درخصوص سختی کارشان در بازیگری و اجرا صحبت کنند. با اینکه تجربه بارها نشان داده است که هرگاه تلویزیون در ساخت برنامههای مختلف جسور بوده، نتیجه مطلوبی گرفته و هرگاه با تنگنظری به ساخت آثار اهتمام ورزیده، بــاعث کــاهش کیــفیــت آثار شــده؛ امــا همچنان عملکرد بهشدت محتاطانه مدیران تصمیمگیرنده در ساخت آثار مختلف مناسبتی، آسیب بسیار زیادی به این رسانه پرمخاطب وارد کرده است.امسال نیز با نزدیکشدن به ایام محرم و برنامههای مناسبتی، قطعا مخاطب منتظر هنرنمایی این جعبه جادویی در این روزهای مهم و آیینی است؛ اما اینکه آیا امسال رسانه ملی ما را با سنتشکنیهای خود شگفتزده میکند یا باز مجبور به تحمل کلیشهها هستیــم، تنهــا بــهدســت صبــور زمــان مشخــص مــیشـــود.
مخاطبان تلویزیون؛ چشمانتظار هنرنمایی جعبه جادویی
دهه اول و دوم از ماه محرم در فرهنگ دینی و آیینی کشورمان، دهههای عزاداری بر مصایبی است که بر امام حسین(ع) و اهلبیت(ع) گذشته است.
-
شیما اسماعیلی
خبرنگار گروه هنر و ادبیات
