ایده به معنی مرام، اندیشه، تصور، عقیده، نظر، آگاهی و… آمده است و لوژی بهصورت پسوند امروزه معمولا به معنی دانش و شناسایی بهکار میرود و معرف علم است؛ مانند سوسیولوژی (جامعهشناسی)، سایکولوژی (روانشناسی) و…شاید کوتاهترین تعریفی را که برای ایدئولوژی بتوان ارائه داد، آن است که بگوییم: ایدئولوژی نوعی خودآگاهی است.ایدئولوژی ازنظر ساختمان لغوی مترادف با دانش و شناخت عقیده یا بهطور خلاصه عقیدهشناسی است؛ اما امروزه ایدئولوژی معمولا کاربردهای دیگری دارد که در معنی زیر بیشتر بهکار میرود:الف) ایدئولوژی به معنای عام، مترادف مکتب است و مجموعهای از رهنمودهای مکتب را چه در بعد اندیشه و چه در بخش عمل دربرمیگیرد.ب) ایدئولوژی به معنای خاص، تنها بخشی از مکتب را که به رفتار انسان و دستورالعملها (بایدها و نبایدها) مربوط میشود، در برمیگیرد؛ در این صورت در برابر بخش دیگر یعنی جهانبینی (اندیشههای بنیادی) مکتب بهکار خواهد رفت.تعریف دیگر آن است که ایدئولوژی را سیستمی از ایدهها و قضاوتهای روشن و صریح و عموما سازمانیافتهای بدانیم که موقعیت یک گروه یا جامعه را توجیه و تفسیر و تشریح میکند. در این تعریف، ایدئولوژی نظامی است از باورها که قسمتی از آن بهصورت آگاهانه از سوی فرد انتخاب میشود و قسمتی از آن بهصورت ناخودآگاه در اجتماع بهوسیله فرد کسب میشود.این سیستم با الهام و تأثیرپذیری شدید از ارزشها، جهتیابی معین و مشخصی را برای کنشهای اجتماعی آن گروه یا جامعه پیشنهاد و ارائه میکند؛ بنابراین بر اساس تعریف فوق، ایدئولوژی در درون فرهنگ بهعنوان مجموعهای کاملا بههمپیوسته، هماهنگ و سازمانیافته از ادراکها و ارائهکننده نظرها محسوب میشود و به همین دلیل میتوان از آن بهعنوان یک سیستم نام برد؛ از طرف دیگر، با درنظرگرفتن طبیعت و جوهر آنکه تجلیبخش نظرات است، ایدئولوژی بهعنوان ابزار کنش تاریخی نیز محسوب میشود. بهعبارتدیگر، ایدئولوژی بهوسیله مبشران و کسانی که سعی دارند اثراتی بر جریان تاریخی جامعه خود بگذارند، ارائه میشود و اشاعه مییابد و بدین ترتیب موجب تغییرات یا تحولاتی در جامعه میشود.ایدئولوژی به افراد یک جامعه این امکان را میدهد که موقعیت خود را بهتر تعریف کرده و بهتر معنی و مفهوم آن را درک کنند؛ البته ایدئولوژی در حوزه الهیات و معارف اسلامی یک تئوری کلی درباره جهان هستی همراه با یک طرح جامع، هماهنگ و منسجم است که راه انسان را در زندگی مشخص میکند و هدف آن، سعادت و تکامل اوست. بهعبارتدیگر، مجموعهای از بایدها و نبایدها در زندگی و رفتار انسان است که مایه سعادت و کمال انسان در دنیا و آخرت میشود.در پایان طبق مطالب بالا میتوان گفت هر نظامی یا جامعهای برای روی کار آمدن نیازمند یک ایدئولوژی مشخص است که شامل ترسیم نقشهای جامع برای رسیدن به دستاوردهای مطلوب و اهداف خود است. دستیابی به ایدئولوژی صحیح و مطلوب هم کار راحتی نیست و نیازمند اندیشه متخصصان و فرهیختگان هر جامعه است؛ درنتیجه بدون وجود ایدئولوژی مشخص، هر آشوب یا اغتشاشی به نتیجهای نمیرسد و صرفا برای آن نظام یا مردم هزینهساز خواهد بود.
ایدئولوژی و نقش آن در زندگی
ایدئولوژی از نظر لغوی واژهای است مرکب از دو جزء «ایده» و «لوژی».
-
اصفهان زیبا
اصفهان زیبا
