طبق دستهبندی مازلو هرم نیازهای انسان شامل: نیازهای فیزیولوژیکی یا نیازهای جسمانی، نیازهای امنیتی، نیازهای اجتماعی یا نیازهای تعلقپذیری و عشق، نیاز به تکریم و احترام واقعشدن و نیازهای خودشکوفایی است. براساس هرمی که معرفی شد، یکی از اساسیترین نیازهای انسان، نیاز به امنیت است. درباره کودک، حس امنیت عاطفی باید از ابتدای کودکی شکل بگیرد. مادر اولین کسی است که فرزند خود را میشناسد و با او ارتباط برقرار میکند. حتی پس از تولد، مادر اولین مراقب فرزند خود است. نحوه تعامل مادر با کودک در ماهها و سالهای اولیه تأثیر عمیقی بر کودک میگذارد که در سالهای بعد در موقعیت اجتماعی و عاطفی کودک منعکس خواهد شد.
دوران نوزادی؛ مهمترین دوران
نوزاد باید از سرچشمه عواطف سرشار و مهر و محبت مادر سیراب شود. این امر در رشد عاطفی کودک بسیار مؤثر است. هنگامی که مادر، طفل را در آغوش گرم و پُرمهر خود میفشارد و با هیجان عاطفی بینظیری که ویژه اوست، کودک خود را شیر میدهد، از لحاظ عاطفی او را سیراب و برای او ایجاد امنیت و آرامش میکند. (برخی از مادران بر اساس ملاحظات نادرست از شیردادن به فرزند خویش خودداری میکنند. این گونه مادران از آسیبهای بهداشتی و بهویژه روحی و عاطفی کار خود بیاطلاع هستند؛ وگرنه مادری که فرزند خود و سعادت و سلامت او را بیش از خود دوست میدارد، هرگز حاضر نمیشود چنان محرومیتی را به دلیل مسائل پیشپاافتادهای برای فرزند خود بهوجود آورد.) از این رو: نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میکنند، علاوه بر جنبههای بهداشتی از سلامت روانی و عاطفی بیشتری نیز برخوردارند.نوزادان در بدو تولد با مکیدن، بلعیدن و پاسخ به چهره و صدای مادر واکنش نشان میدهند و در سه تا چهار هفتگی با شنیدن صدای مادر لبخند میزنند. با ورود به دو ماهگی در برخورد با مادر خود بیش از دیگران آواسازی میکنند و در سه ماهگی لبخند اجتماعی میزنند.در چهار تا شش ماهگی کودک با صدای مادر آرام میگیرد و به سمت مادر میرود. در این زمان ترجیح دادن مادر در قیاس با افراد دیگر برای کودک اهمیت پیدا میکند. همچنین از هفت تا نه ماهگی رفتارهای دلبستگی بیشتر متمایز میشود و بر اثر جدایی یا مواجهشدن با دیگران دچار رنج و ناراحتی میشود. با پاگذاشتن به ۱۰ تا ۱۵ ماهگی پس از جدایی از مادر و رسیدن به او از خود واکنشهایی به عنوان اعتراض نشان میدهد. همچنین از ۱۶ ماهگی تا دو سالگی در نبود مادر با استفاده از پتو یا عروسک که شیء انتقالی نامیده میشود، استرس جدایی را کاهش میدهد. از ۲۵ ماهگی تا سه سالگی در صورت آشنایی با محیط و اطرافیان تا بازگشت مادر جدایی را تحمل میکند و اضطراب بیگانه در او کاهش پیدا میکند. پس میتوان مهمترین دوران در شکلگیری حس امنیت را دوران نوزادی دانست.طبق نظر روانشناس معروف اریکاریکسون، رشد شخصیت از بدو تولد آغاز شده و تا دوره بزرگسالی ادامه مییابد. میتوان دوران کودکی را از جهت اهمیت در رشد شخصیت از دیگر مراحل پراهمیتتر دانست. تجارب و خاطراتی که کودک در دوران کودکی میآموزد، ماندگارترین تجارب است و اثر آن از شخصیت او، هیچوقت از بین نمیرود.
سخن پایانی
مادرانی که در کنار فرزندان خود نیستند، آسیبهای زیادی به کودکان خود میزنند. این نبودن صرفا بهمنزله نبودن جسم مادر نیست؛ بلکه ممکن است مادری جسمش در کنار فرزند خود باشد، ولی روح او این حضور را نداشته باشد. چیزی که کودک به آن نیازمند است، جسم و روان مادر توأمان است.
