همانگونه که در علوم و فیزیک خواندهایم، در حالت عادی هوای گرم به سمت بالا و هوای سرد به دلیل سنگینی به سمت پایین حرکت میکند. به این پدیده اینورژن یا وارونگی هوا میگویند.از دید طب اسلامی سنتی، حرارت هرجا بیاید، سبکی با خود به همراه دارد. در واقع دود یا همان آلودگی هوا هنگامی که هوا گرم باشدبه سمت بالا میرود؛ ولی زمانی که نتواند به سمت بالا حرکت کند، غلیظ میشود و در سطح پایین باقی میماند.در فصول سرد به علت سردی هوا و کوتاهبودن طول روز و نیز تابش کمتر خورشید، جو بالایی زمین از گرمای کمتری برخوردار بوده و سردتر از همیشه است؛ به همین دلیل باعث سنگینترشدنش نسبت به سایر فصول میشود. از طرفی، هوای آلوده که گرم و سبک است، وقتی به سمت بالا حرکت میکند، در برخورد با لایه هوای سرد به دلیل سنگینتربودن، نمیتواند از سطح زمین خارج شود. در اینجاهوای سرد مانند یک سد و پتو روی آن را میگیرد؛در نتیجه این آلودگی غلیظ میشود و در سطح باقی میماند.اما در فصول گرم سال چون لایههای بالایی زمین گرمتر هستند، هوای آلودهای که از سطح زمین به سمت بالا حرکت میکند، از هوای سطح جو سبکتر است و میتواند از آن عبور کند و از سطح زمین دور شود. به همین دلیل در زمستان هوای آلوده بیشتر جلوهگری میکند.
علت اصلی
علت اصلی آلودگی هوا در زمستان، سردی هواست و چه زیبا یکی دیگر از هزاران نکته کاربردی و کلیدی سبک زندگی اسلامی که سالها پیش از طریق وحی به دست ما رسیده، اینجا مشخص میشود؛ آنجا که پیامبر اسلام(ص) میفرمایند: ریشه هر بیماری سردی است (طبالنبی، ص ۱۹).همه خوب میدانیم که بیماری در فصول سرد بیشتر میشود؛ حتی آلودگی هوا نیز به علت سردی و غلظت اتفاق میافتد؛ بنابراین میتوان نتیجه گرفت که سرد کردن بدن هم با خوردن مایعات و سردیها میتواند همین غلظت را در بدن بهوجود آوردو باعث بیماری شود.بههرحال، آلودهشدن هوا در فصول سرد سال اجتنابناپذیر است؛اما میتوان با راهکارهای ساده از میزان آن کاست، بدن را در مقابله با آلودگیها مقاوم کرد یا به سادگی مسمومیت بعد از آلودگی را درمان کرد.
راهکارهای پیشگیری
ماء الفاطر: یکی از مناسبترین راهکارها برای پیشگیری از بیماریهای ناشی از قرارگرفتن در مجاورت آلودگی هوا، استفاده از ماءالفاطر یا آب جوشیده ولرم است.زمانی که شخص در معرض آلودگی قرار میگیرد، اگر بلافاصله ریهها گرم شوند، قطعا دفع خلط خواهند داشت و فضولات ناشی از آلودگی را دفع خواهند کرد؛ اما اگر ریهها با خوردن آب سرد، سرد شوند این آلودگی غلیظ میشود و در ریه باقی میماند و به مرور بیماریهای فراوانی بهوجود میآورد.استفاده از دود اسپند.استفاده از عنبرنسارا: عنبرنسارا باعث گرمشدن ریه و تقویت عضلات ریه و درنتیجه دیرتر درگیرشدن ریهها در زمان آلودگی هوا میشود.استفاده از سبزیهایی مانند خرفه، نعناع و برگ چغندر: این سبزیها باعث تقویت ریه میشوند. قسمت جالب و شنیدنی درباره این سبزیها اینجاست که سبزیهای زمستانی که در زمستان قابلیت رویش دارند، همه برای تقویت ریه مفید هستند؛ گویی فلسفه ماندگاری آنها در فصول سرد همین است.
راهکارهای درمانی
اولین راهکاری که پزشکی امروز برای مقابله با آلودگی و مقاومسازی بدن در برابر عوارض آن پیشنهاد میکند، ماسکزدن است. اما چگونه میتوان مدتزمان زیادی از روز را دائم دیاکسیدکربن که از تنفس قبلی وارد ماسک شده و به علت ضخامت آن خارج نشده و با هوای خارج از ماسک در گردش نیست، تنفس کرد؟درواقع برای مقابله با سم و آلودگی موجود در هوای اطراف، مقدار فراوانی از آنها وارد ریه افراد میشود و به راحتی ریهها را ضعیف میکند. علاوه بر این، ریه باید به عنوان فیلتر بدن و عضو کمککننده برای خنککردن قلب و بهبود گردش خون همیشه هوای خنک استنشاق کند و این امر با ماسکزدن غیرممکن میشود!استفاده از تنفس مصنوعی: چون آلودگی هوا اول ریه را درگیر میکند، اگر ریهها تقویت شود، احتمال بیماری خیلی ضعیفتر خواهد شد. تنفس مصنوعی یا همان حبس نفس باعث بیشترشدن فعالیت ریهها و ایجاد حرارت در آنها و تخلیه فضولات میشود.بادکردن بادکنک یا دمیدن در کوزه: این کار با تقویت عضلات ریه، باعث بالارفتن حرارت در ریهها و تخلیه فضولات و سموم ناشی از آلودگیها میشود.یکی از بهترین راهکارها که موجب کاهش آلودگی هوا و مقاومسازی بدن در برابر آلودگیها میشود، استفاده از کرسی است. کرسی ضمن اینکه مصرف گاز و آلودگی هوا را از راه دودکشها کم میکند، باعث میشود اکسیژن بهتری به بدن برسد؛ چراکه معمولا تمام بدن بهجز سر، زیر کرسی است. در این حالت تنفس از هوای سرد باعث خنکماندن ریهها و درنتیجه قلب و بهبود خونرسانی و اکسیژنرسانی به سرتاسر بدن میشود.یکی دیگر از محاسن استفاده از کرسی، بالا نبودن دمای خانه است. همین که هوای منزل با هوای بیرون تفاوت چندانی ندارد، سبب میشود با ناگهانی وارد نشدن در هوای خیلی سردتر یا گرمتر از هوای استفاده شده در بدن، تعارض و بیماری به وجود نیاید؛ زیرا زمانی که بدن بهطور ناگهانی از محیط سرد وارد گرما میشود (یا بالعکس) به علت عدم تعادل در طبیعت و دمای درون و برون، بدن دچار بیماری و مشکلات شدیدی از جمله یرقان و… خواهد شد.انجام حجامت: انجام حجامت علاوه بر اینکه باعث تقویت سیستم ایمنی بدن در مقابله با بیماریها میشود، با دفع خون کثیف و فضولات از راه خون در درمان مسمومیت بعد از آلودگی هوا مؤثر است.استفاده از نمک: نمک یکی از ضدسمهای قوی و در دسترس است که میتواند در دفع سموم و آلودگیهای بدن بسیار مفید باشد؛ البته منظور از نمک، نمک طبیعی است، نه نمکی که روی آن تغییراتی انجام شده است (مانند نمکهای موجود در بازار که به آنها ید اضافه میشود و برای بدن مضر است).کندر: استفاده از کندر هم بهصورت جویدنی و هم دم کرده آن که بهترین درمان برای پایین بودن سطح اکسیژن بدن است، میتواند کمککننده مؤثری برای درمان بیماریهای حادث شده از آلودگی هوا باشد.سویق سیب: سیب از مؤثرترین و بهترین درمانها درزمینه رفع مسمومیت است. در احادیث آمده است: برای مسمومیت، دارویی سودمندتر از سویق سیب نیست.خوردن شیر: یکی دیگر از راهکارهای دفع سموم از بدن نوشیدن شیر است (شیر گاوی که از مراتع و علفزارها تغذیه کرده باشد، نه غذاهای صنعتی و…). ضمنا شیر جوشاندهشده بهخاطر جداشدن چربی آن، برای بدن مضر است.عسل: عسل از جمله خوراکیهای سمزدای طب اسلامی سنتی محسوب میشود که بهرهجستن از آن در درمان مسمومیتهای ناشی از قرارگرفتن در معرض آلودگیها بسیار مفید است.استفاده از شلغم؛مصرف شکر نیشکر؛مصرف انار؛مصرف پیاز (پیاز هر منطقهای که در آن هستیم)؛مصرف شیر و نشاسته؛مصرف بادام.
