تفکر دارای ابعادی است که تفکر انطباقی، تفکر سنجیده و آگاهانه، تفکر نقادانه و تفکر خلاقانه ازجمله آنها به شمار میآیند. آنچه در مهارتهای زندگی دارای اهمیت ویژه و بالایی است، توجه و برخورداری از تفکر نقادانه و خلاقانه است که به آن خواهیم پرداخت.هدف اصلی از تفکر نقادانه، دستیابی به نتایج قابل اتکا و تصمیمهای خردمندانه و آگاهانه است. این تصمیمها با به کارگیری هنر ظریف استدلالورزی قابل دریافت است.
تقویت هنر پرسشگری
این نکته مهم همواره وجود دارد که ما باید بتوانیم استدلالهای درست از نادرست را تشخیص دهیم.هرگاه دلایلی برای درستی یک باور ارائه کنیم، یک استدلال مطرح کردهایم. اما چگونه میتوانیم قابلیت و هنر استدلالورزیدن را در خود تقویت کنیم؟نخست، با پرسیدن پرسشهای درست و بجا و دوم، تمیزدادن باور از ادعا. با برخورداری از فهم و منطق چگونه پرسیدن، در کجا پرسیدن، در چه زمانی پرسیدن و از چه کسی پرسیدن، میتوان هنر پرسشگری را در فرد تقویت کرده و او را در رفتار دارای منطق و قاعده همراهی کرد.رفتارما بر اساس باورهایمان شکل میگیرد و باورهای ما ادعاهای ما را میسازند؛ اما گاهی باورها نیازمند آگاهی بیشتر و عمیقتر است. در این خصوص، باید کنجکاوانه از موضوعات، اطلاعات لازم را کسب و پس از دستیابی به یقین، آنها را بیان کرد. این رفتار نیز موردپسند و اقبال عمومی است؛ اما همیشه ادعاهایی که از یک باور عمیق و صحیح برخوردار نیستند، چالشها و مشکلات جدیتری را برای افراد بهوجود میآورند.استدلالها دارای ویژگیهای مشخصی هستند:همواره دارای منظور و هدفی مشخص هستند؛برای حل یک مسئله یا پاسخ به یک سؤال مطرح میشوند؛در خود مفروضاتی دارند؛بر مبنای اطلاعات و شواهد عینی شکل میگیرند؛با استفاده از مفاهیم و ایدهها بیان میشوند؛دارای استنتاج و تفسیر هستند؛در زندگی کاربردها و نتایج مشخصی دارند.در فرایند زندگی افراد از تجارب و دانش متفاوتی برخوردارند که اگر هدف اصلی یادگیری باشد، لازمه و پیشنیاز آن، تجزیهوتحلیل رویدادها و تجارب است و لازمه یک تجزیهوتحلیل درست از تمام ابعاد زندگی، برخورداری از تفکر نقادانه است تا به واسطه آن، درک و تحلیل جامع و کاملی از فضای زندگی فراهم شود.برخورداری از مهارت تفکر نقادانه موجب میشود افراد با دیدی دقیق و موشکافانه به مسائل و موضوعات بنگرند. در دیدگاه انتقادی توجه و تمرکز بر وجوه تیره و منفی است و نگاه حاکم از یک منطق پیروی میکند تا احساس. در این نوع تفکر، همواره باید برای بیان هر مسئله، دلایل محکمی را بیان کرد.در هنر برخورداری از نگاه نقادانه باید توجه داشت که دچار سوگیریها و تلههای رفتاری نشد. نخست آنکه، نگاه بدبینی و شکاکانه داشتن به هر موضوعی میتواند یک چالش و مشکل جدی ایجاد کند و دیگر آنکه، تمرکز بر نقاط منفی موجب ترس و نگرانی عمیق افراد در زمان تصمیمگیریهای مهم میشود و به این واسطه نوعی وسواس فکری و تردید در فرد پدیدار میشود. برخورداری آگاهانه از تفکر نقادانه یک هنر است که افراد میتوانند با پرسشگری و استدلالورزی به آن دست پیدا کنند.
