به گزارش اصفهان زیبا؛ وقتی بازدید از یک شهر قدیمی مثل همدان هدف تور خبرنگاری خبرنگاران اصفهان قرار گرفت، بررسی ساختار شهری همدان شد دغدغهام. بهمحض ورود به شهر تلاش کردم در این بازدید شهر همدان را با دید یک خبرنگار شهری ببینم. دیدن قابلیتهای شهرهای دیگر و مقایسه این قابلیتها با کلانشهر اصفهان خودش میتواند به شناخت بهتر مشکلات شهر و پیدا کردن راهی تجربهشده برای حل مشکلات شهر اصفهان بینجامد. همدان و اصفهان به لحاظ تاریخی بسیار نزدیک به هم هستند و این قرابت در اداره دو شهر تاریخی میتواند کمککننده باشد. هرچند که یدک کشیدن کلانشهری و صنعتی بودن برای اصفهان کمی راه را دشوار میکند.
معماری خاص شهر همدان
شهر همدان یک شهر قدیمی است. وقتی وارد این شهر با بافت قدیمیاش میشوی بهخوبی میتوانی قدمت آن را لمس کنی. شهری که مهندسی خاص آن ترتیب منظمی را به شهر داده است. حرکت آرام و روان ترافیک، شاید اولین ثمره این مهندسی بوده است. این مهندسی در گذشته تاریخی شهر همدان و بنای هگمتانه هم قابلرؤیت است؛ معماری خاصی که نظم مشخصی در معابر شهر حاکم کرده است. در گذشته تاریخی این شهر هم گذشتگان به یک نظم شهری رسیده بودند که متأسفانه امروزه در طراحی شهرها کمتر به آن توجه شده و این معماریها بیشتر بر کتیبهها حک شده است. شاید اگر این نظم و معماری در شکلگیری شهرها حاکم بود، امروز با مشکلات کمتری مواجه بودیم.
قصه همدان و بنای خاص شهریاش از جایی شروع شد که یک طراح به نام کارل فریش طراح شهری، طرح گرد و شعاعی را برای همدان اجرایی کرد. همدان جغرافی شهری منحصربهفرد و مدوری دارد که در دنیا بینظیر است. نقشه از یک میدان مرکزی شروع و از این میدان مرکزی شش خیابان اصلی طراحی میشود که به میدانهای اصلی شهر با یک خیابان مستقیم وصل میشود. این خیابانها تا انتهای شهر همدان ادامه دارند و این اتصال همزمان مثل رینگ بهصورت مدون ادامه دارد و خیابانها را به هم وصل میکند. تنها در یک خیابان که به بنای تاریخی هگمتانه متصل میشود، این اتصال متوقف میشود.
زیبایی این نقشه وقتی است که قسمتهای مختلف تاریخی را به همدیگر وصل میکند؛ اما به قسمت تاریخی شهر آسیبی نمیزند. میدان اصلی شهر همدان به میدان امام خمینی معروف است و این اولین نقطه اشتراک همدان با اصفهان است. دورتادور میدان بناهای تاریخی با 12 گنبد است که بنای تاریخی هر دوره را نشان میدهد. بر سر هر خیابان مشرف به میدان، دو گنبد است که جمعا 12 گنبد دیده میشود. همدان در نگهداشت بناهای تاریخی طرحی را پیادهسازی کرده است که سالها پیش در اصفهان اجرا شد.
مدیران شهری این شهر تصمیم گرفتهاند پیادهراهسازی اطراف ابنیه تاریخی را اجرا کنند. میدان امام همدان سه سالی است که پیادهراه شده و دو خیابان منتهی به میدان اصلی هم سنگفرش شده و پیادهراه است. طرحی شبیه به چهارباغ اصفهان در همدان اجرا شده و تلاش کرده است ترافیک و تردد وسایل نقلیه را محدود کند. شهرداری همدان تصمیم دارد تمامی خیابانهای منتهی به میدان اصلی را سنگفرش کند. اصفهان سردمدار پیادهراهسازی ابنیه تاریخی است و اجرای طرح مشابه اصفهان در همدان قابلتوجه است.
موزهای تاریخی در دل طرحهای شهری
نکته دیگری که در شهر همدان و اصفهان اشتراک دارد، رسیدن به بقایای تاریخی حین حفاری است. در میدان امام همدان سه سال پیش وقتی در حین عملیات پیادهراهسازی به گوردخمه هایی تاریخی برخورد میکنند و تصمیم میگیرند بنای کشفشده را به همان صورت و با عنوان موزهای روباز برای مردم به نمایش بگذارند. این اقدام مدیریت شهری در میدان اصلی شهر بر قابلیت گردشگری میدان افزوده بود. این طرح بهخوبی در شهر اصفهان در حین پروژههای شهری هم قابلاجراست و میتواند متناسب با ساختار شهر عملیاتی شود.
تردد آرام بیترافیک در شهر مدون همدان
تردد آرام در شهر همدان و احساس نشدن ترافیک سنگین چیزی است که فقدان آن امروز در شهرهای بزرگ بهویژه اصفهان احساس میشود. ترافیک سنگین در همدان تقریبا خیلی کم دیده میشود. وجود رینگهای ترافیکی تعبیهشده در معماری شهر همدان و طراحی دایرهای و اتصال خیابانها بهصورت شعاعیشکل، بسیار به روان شدن ترافیک کمک کرده است. این مدل طراحی شهر شاید چندان در شهر اصفهان قابلیت اجرا نداشته باشد، اما میتواند برای طراحی شهرکهای مجاور اصفهان مدنظر قرار بگیرد.
رینگهای ترافیکی نقش مؤثری در کاهش ترافیک دارند و اجراشدن چهار رینگ در اصفهان هم از این تفکر برمیخیزد. این مسئله، تردد حملونقل عمومی را نیز در شهر راحت کرده است و بنا به گفته سعید افقی، عضو هیئتمدیره خانه مطبوعات استان همدان هنوز اتوبوس و تاکسیبار حملونقل عمومی شهر همدان را به دوش میکشد. او در گفتوگو با خبرنگار «اصفهانزیبا» در خصوص شهر همدان ادامه میدهد: «بهتازگی در شهر همدان خطی تحتعنوان بیآرتی در شهر راهاندازی شده است. از یک سمت شهر به سمت دیگری تردد دارد. البته با توجه به رشد همدان صحبتهایی برای استفاده از مونوریل شده اما هنوز به اجرا نرسیده است.»
او در خصوص وضعیت ترافیک همدان هم میگوید: «ترافیک سنگین در شهر همدان بیشتر در رینگ اصلی شهر است، آنهم در برخی ساعات. بیشتر ترافیک به برخی گرههای ترافیکی داخل شهر برمیگردد که با اصلاح هندسی خیابانها قابلحل است. البته برای کاهش ترافیک طرح زوج و فرد در بعضی ساعات خاص ترافیکی در برخی خیابانها اجرا میشود.»
این فعال رسانهای معتقد است به دلیل بافت شهری همدان که هنوز به سبک قدیم باقی مانده و خیلی تعریض انجامنشده، در بعضی خیابانها تردد در برخی ساعات خاص با مشکل مواجه میشود. اما بافت همدان بهگونهای است که رینگ برای آن تعریف شده و مسیرها به هم نزدیک و کوتاه است و مثل اصفهان یا سایر کلانشهرها ترافیک سنگینی در شهر همدان نیست.
شهر همدان در یک محیط سبز واقع شده و به لحاظ جغرافیایی وضعیت مناسبی دارد. افقی اما در خصوص فضای سبز و پراکندگی آن گفت: «فضای سبز شهر نسبت به بافتها نامتوازن است. البته شهرداری تلاش کرده تا فضای سبز را در بعضی از بافتهای قدیمی محلی جبران کند و در بعضی بافتها خیلی این اتفاق نیفتاده است. تراکم فضای سبز در کل وضعیت بدی ندارد اما جای کار زیادی دارد..»
ورود اتباع به همدان ممنوع است
مهمترین مسئلهای که در شهر همدان قابلتوجه است حفظ شدن ساختار جمعیتی شهر است. ساختار جمعیتی شهر همدان به دلیل صنعتی نبودن و البته ممنوعالورود بودن اتباع و به دلیل همین یکدستی ساختار جمعیتی حفظ شده است. این فعال رسانهای درخصوص ورود اتباع به همدان میگوید: «نمیشود گفت اتباع در شهر نیست، اما اگر هم هست بهصورت قاچاقی در واحدهای دورافتاده مشغول به کار هستند.
اما در سطح شهر قابلدیدن نیستند و پنهانی زندگی میکنند.» با آنکه ساختار جمعیتی همدان کمتر دستخوش تغییر شده، اما بنا به گفته افقی یکی از چالشهای آن حاشیهنشینی و تخلفسازی است. البته دلیل این حاشیهنشینی مهاجرت عنوان نشد، بلکه گرانی زمین، خانه و کمبود زمین برای ساختوساز مطرح شده و پایین بودن درآمد مردم شهر و فصلی بودن شغلها نیز مزید بر علت شده است. این مسئله باعث منتقل کردن مردم بومی از محلههای شهری به حاشیهها و گسترش آن شده است. مسئلهای که بهخوبی هم در شهر اصفهان دیده میشود و شدت بیشتری به دلیل حضور پررنگ اتباع و مهاجران از سایر استانها دارد.
باید گفت در کنار تردد آرام و البته معابر آرام تر در ساعات شب و آرامش زودهنگام شهر در شب که یکی از خصلتهای شهر همدان است، به تمیزی آن هم باید اشاره کرد.
معابر و خیابانها نظم شهری و رفتوروب منظمی را به تصویر میکشید که در اصفهان در سالهای اخیر کمتر دیده میشود. زبالهها در شهر همدان همچنان هر شب حمل میشود و رها شدن زباله در معابر تقریبا خیلی کم به چشم میآید. این تصاویر برای گردشگران بهخوبی قابللمس است و تصویر بصری مطلوبی از شهر میداد.
الگوهای شهری در شهر همدان را شاید نشود در کلانشهر اصفهان استفاده کرد؛ اما میتوان با نیمنگاهی به آن در مقیاسی بزرگتر برای طراحی شهری و برطرف کردن برخی مشکلات توجه کرد.
