به گزارش اصفهان زیبا؛ محله ولدان یکی از محلههای منطقه۲ شهرداری و یکی از محلههای قدیمی اصفهان است. تمایز اصلی آن نسبت به محلههای اطراف، حفظ آثار تاریخی و رسمورسوم محلی است. اگر با مردم محله صحبت کنید، شگفتزده میشوید. انگار به دل تاریخ قدم گذاشتهاید، در ولدان میتوانید بسیاری از آدابورسوم کهن فراموششده را پیش چشمان خود ببینید. برای اثبات این صحبتها سراغ آقای جعفری رفتیم که کارشناسارشد فرهنگ و زبان ایران باستان و عضو گروه مردمنهاد محله ولدان است.
ولدان یا وردان به معنای گل سرخ
آقای جعفری در ارتباط با وجهتسمیه محله ولدان میگوید: «در کتاب فرهنگ جامع آبادیهای کهن اصفهان، نوشته دکتر محمد مهریار اسم محله ولدان با نام وردان ذکر شده است. این نام از یک لغت پهلوی به معنای گل سرخ گرفته شده است. زمانی که نام آن از زبان پهلوی به زبان فارسی تغییر یافت، به ولدان تبدیل شد.»
حمام ولدان و پیشینه تاریخی آن
او به بناهای تاریخی زیادی که در محله ولدان قرار دارد، اشاره میکند و میگوید: «یکی از این بناهای تاریخی حمام ولدان است که تاریخ آن به سال یکهزارو ۶۵ هجریقمری نوشته شده است. ما میدانیم که در سال یکهزارو۳۸ شاهعباس صفوی وفات کرده است؛ اما چیزی که درباره پیشینه تاریخی آن سینهبهسینه از مردم محلی به ما رسیده، در تاریخی که برای مردم محله چشمانداز داشته، این حمام وجود داشته است.» او سپس به حمله افغانها به اصفهان اشاره میکند و ادامه میدهد: «زمانی که افغانها اصفهان را تصرف میکنند، آب را رها میسازند، محلههای زیادی را آب میگیرد؛ اما جایی که آب آن را احاطه نمیکند، همین حمام است.»
امامزاده بیبیفاطمه و تخریب آن در دهه 70
از دیگر آثار تاریخی محله ولدان، امامزاده بیبیفاطمه است. او درباره این امامزاده میگوید: «تحقیقهای زیادی در خصوص آن انجام شده است؛ اما سندی در رابطه با آن نداریم؛ ضمن اینکه این بنا در ۱۳۷۵ تخریب شد؛ اما عکسهایی که از آن وجود دارد، نشان میدهد ظاهرا یک بنای چهارطاقی بوده است.»
مادی ولدان و تفاوت آن با کی
او به مادیهای محله ولدان اشاره میکند و میگوید: «چیزی که در محله ولدان وجود دارد یک شاهکار مهندسی سیالات است. در این مکان برخلاف مادیها که آبهای نشئتگرفته از رودخانه زایندهرود برای آبیاری زمینها بوده است، کی وجود دارد که آب را از سطح به ارتفاع میآورد. نمونه کی در قهاب که شمالشرق اصفهان و اطراف حصه کنونی است، قرار دارد و در بلوک ماربین تنها کی باقیمانده در محله ولدان قرار گرفته است.»
از دیگر آثار تاریخی ولدان میتوان به آسیابی اشاره کرد که در مسیر قنات قرار داشته است. او در این رابطه میگوید: «در حال حاضر سازه آن تخریبشده، اما دیوارهای آن باقیمانده است.»
زمینهای کشاورزی و خشکشدن آنها
او از بیآبی بسیاری از زمینهای محله ولدان میگوید و ادامه میدهد: «در گذشته ۹۵درصد مردم ساکن در اینجا کشاورز بودند؛ اما بعدها به خاطر بیآبی بسیاری از زمینها تخریب شدند و دیگر اثری از زمینهای کشاورزی نیست.»
از آداب عروسی تا مراسم تعزیهخوانی
برای شناخت بیشتر آدابورسوم مردم محله ولدان سراغ عبدالرسول ابراهیمی، مسئول گروه جهادی محله ولدان رفتیم. او از آدابورسوم مردم ولدان در مراسم عروسی و همچنین برگزاری مراسم تعزیهخوانی در ماه محرم میگوید.
دعوتگرفتن یکی از جذابترین قسمتهای مراسم عروسی
یکی از جذابترین قسمتهای مراسم عروسی دعوتگرفتن بود. این مراسم قبل از برگزاری عروسی بود که بهصورت حضوری انجام یا روی کاغذ نوشته میشد. افرادی که برای دعوتگرفتن انتخاب میشدند، آدمهای خاصی بودند؛ مانند حمامیها یا سلمانیها. این افراد هم دعوت میگرفتند و هم جهاز میآوردند و در کنار آن، مراسم خنچهبرون داشتند که وسایل سبک عروس را حمل میکردند.
دعوتگرفتن خانمها و هدیه قند و شکر
نکته جالب در بخش دعوتگرفتن، دعوتگرفتن خانمها بود. برای این کار از خانمهای باتجربه کمک میگرفتند. آنها برای دعوتگرفتن به خانهها میرفتند و بعد از این کار، زمانی که قصد رفتن داشتند، از طرف صاحبخانه به آنها قند یا شکر بهعنوان هدیه تقدیم میشد.
جشن حنابندان در حمام ولدان
یک روز مانده به عروسی مراسم حنابندان مردانه برگزار میشد. برای حنابندان داماد را به حمام میبردند؛ از آنطرف هم خانواده عروس که خنچه داماد را با انواع و اقسام میوههای فصل تزیین کرده بودند و حنا به حمام میبردند. در حمام دلاکها داماد را میشستند و همانجا مراسم حنابندان را انجام میدادند؛ ضمن اینکه افرادی که همراه داماد بودند، میوههای داخل خنچه را در سینیهای مخصوص میگذاشتند و به مهمانها تعارف میکردند. بعد از پایان حمام به داماد، لباس میپوشاندند و او را به خانه میرساندند.
حمام عروس یک شب قبل از جشن عروسی
عروس را یک شب قبل از جشن عروسی به حمام میبردند و با تشریفات خاصی جشن میگرفتند. پس از پایان حمام دو نفر از محارم عروس روبهروی او یک آینه میگرفتند و عروس را با لباس محلی بدرقه میکردند.
روز عروسی و تقدیم قباله و مهریه به خانواده عروس
زمانی که میخواستند عروس را بیاورند، یکی از بزرگان فامیل صورتمهریه و قباله را همراه با یک دستمال سفید گلدوزیشده و یک کلهقند در سینی میگذاشت و به خانه عروس میرفت و خانواده عروس بنا بر توانایی به او پولی میداد.جالبترین بخش این برنامه، قراردادن مقداری اسکناس از جانب خانواده داماد در زیر قباله ازدواج بود. دوباره قباله را برای خانواده عروس میخواندند تا چیزی کموکسر نباشد. بعد از پایان کار یکی از بزرگترهای خانواده عروس آن اسکناسها را دوباره به داماد بازمیگرداند.
ولدان و مراسم تعزیهخوانی
ماه محرم که میشد، تعزیهخوانی داشتیم. محله ولدان قطب تعزیه اصفهان است که قدمت آن به دوران قاجار برمیگردد. در اینجا تعزیهخوانهای معروفی داشتیم که به شهرهای مختلف و حتی شهرهای اطراف اصفهان سفر میکردند و تعزیه میخواندند. در برخی از شهرها به تعزیهخوانها غذا میدادند که این رسم بعدها در خود شهرها اجرا شد؛حتی در زمان تعزیهخواندن پیشکسوتان به محل برگزاری تعزیه میآمدند و بعد از پایان برنامه هدیهای از طرف آنها به تعزیهخوانها اهدا میشد.
کودکان و اجرای مراسم علیاصغر
در تعزیه رسم بود که بچههای زیر یک سال را بهصورت علیاصغر درمیآوردند و آنها را نظرکرده امام حسین (ع) و شهدای کربلا میکردند و درنهایت هدیهای به تعزیهخوانها میدادند؛ هنوز هم تعزیهخوانی در محله ولدان جریان دارد؛ اما متأسفانه شیوه سنتی و قدیمی خود را ازدستداده است.
پختن نان یک هفته قبل از برگزاری مراسم
نکته مهم برای مراسم مختلف، چه برای جشنها و چه برای دهه محرم، پختن نان یک هفته قبل از برگزاری مراسم بود. زنان محل در کنار هم جمع میشدند و نان میپختند، برنج پاک میکردند و قند میشکستند.
