دوران حکومت صفویه یکی از دورههای مهم تاریخی ایران محسوب میشود که درباره اصفهان به دلیل پایتختیاش در این دوران، این اهمیت دوصدچندان است. در مطلب پیش رو با نگاهی به یک مقاله بلند علمی به قلم دکتر بهمن زینلی، استاد دانشگاه اصفهان، قصد داریم از رهگذر مطالب مندرج در سفرنامههای خارجی، روایتهایی از نظام آموزشی مدارس دینی دوره صفویه در اصفهان را برایتان بازگو کنیم. هنوز برخی از این مدارس در سطح شهر اصفهان وجود دارند و فعالاند؛ گرچه ورود به بیشتر این بناهای مهم تاریخی و میراث فرهنگی اصفهان برای همه امکانپذیر نیست و طی سدههای اخیر تغییرات فراوانی در کالبد بناها داده شده؛ اما از رهگذر اسناد مکتوب میتوان سفر مجازی به این کانونهای مهم تاریخی را تجربه کرد.
«شما میدانید که دوره ساسانیان چه چیز است؟ میدانید که در بینِ ادوارِ تاریخیِ ایران، عهدِ ساسانی یکی از بزرگترینها بوده است؟ نهفقط که دولتِ ایران آن وقت قوی و توانا بود، از برای اینکه یک تمدنِ بسیار عالی داشت که با تمدنِ روم رقابت میکرد و آثار و نفوذِ آن تمدن هنوز میماند. برای تحصیل کردنِ آن دوره بسیار منابع داریم که عبارت از روایاتِ مشرقی و مغربی و خرابهها و صورتهایی از دیواربرجسته و مسکوکات و کارهای صنعتیِ مختلف است و اگر آن منابع را با انتقاد تفحص میکنیم، برای آن خواهد بود که به واسطه آن یک خاتمکاریِ ظریفی را انجام داده باشیم و دوره ساسانیان دوباره پیشِ چشمِ ما زنده باشد.» این روایت آرتور کریستنسن، ایرانشناس مهم دانمارکی، است که حوالی 92 سال پیش طی یک سخنرانی به زبان فارسی در مدرسه آمریکاییان (ظاهرا کالجِ البرز) انجام داد. در متن پیش رو با نــگاهــی به نــظــر کریستنسن و ایرانشناسان دیگر، سعی میکنیم سفری به ایرانِ ساسانی داشته باشیم، دورهای از تاریخ ایران بزرگ که حالا در موزهها و البته بناهای تاریخی و ثبت جهانی شده ایران هنوز جاری و زنده است.