به گزارش اصفهان زیبا؛ مغز انسان از قدرتی شگفتانگیز برخوردار است. اگر درباره آن تحقیق کنید، با حقایق جالب و حیرتانگیزی روبهرو خواهید شد. اما نباید فراموش کرد که مغز نیز مانند سایر اندامهای بدن برای کارکرد مطلوب نیازمند سوختوساز مناسب است، بهویژه برای سالمندان و دانشآموزان این موضوع اهمیت بیشتری دارد.
در همین راستا، نظر دکتر رضا امانی، متخصص علوم تغذیه و استاد گروه تغذیه بالینی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان را جویا شدیم تا بدانیم کدام مواد غذایی به بهبود کارکرد مغز کمک میکنند.
ارتباط تغذیه با کارکرد مغز، پشتوانه علمی محکمی دارد. در مغز انسان، ناقلهای شیمیایی عصبی وجود دارند که به آنها نوروترانسمیتر یا نوروهورمون گفته میشود. جالب است بدانیم پیشسازهای این مواد از طریق الگوی غذایی تأمین میشوند؛ یعنی ویتامینها، املاح و سایر مواد اولیه مورد نیاز برای ساخت این ناقلها از تغذیه تأمین میشوند.
از سوی دیگر، بخش مهمی از غشای سلولهای عصبی از اسیدهای چرب تشکیل شده است که نوع آنها تحت تأثیر چربی مصرفی انسان قرار دارد. بنابراین، ارتباطات میان سلولهای عصبی یا نورونها، مستقیم یا غیرمستقیم، تحت تأثیر الگوی غذایی فرد شکل میگیرد.برای بهرهبرداری بهتر از این رابطه، رعایت چند نکته ضروری است.
نقش تغییرات رژیم غذایی در کارکرد سیستم عصبی نسبی بوده و به شرایط خاص وابسته است. برای نمونه، کمبود برخی مواد مغذی مانند ویتامینها و املاح میتواند این ارتباط را تحت تأثیر قرار دهد. برخی مواد غذایی اثرات مثبت و برخی دیگر اثرات منفی بر کارکرد مغز دارند. در ادامه به چند مورد مهم اشاره میکنیم:
روی عنصر روی یکی از فلزات ارزشمند با نقشهای گسترده در بدن است. این عنصر در ارتباطات عصبی و ساخت آنزیمهای ضروری نقش مؤثری دارد. نیاز به مصرف روی در زمان کمبود آن افزایش مییابد، اما در افرادی که سطح مناسبی از این عنصر را دارند، مصرف مکملها ممکن است تأثیر بارزی نداشته باشد. لازم به ذکر است که کمبود روی در پیدایش تغییرات خلقی نظیر افسردگی و کاهش توان سیستم ایمنی و تولید مثل بدن نقش دارد. منابع غنی روی شامل صدف، گوشتها، آجیل و مغزها هستند.
آهن
آهن برای کارکرد مغز بسیار حیاتی است و نقشهای کلیدی ایفا میکند. با این حال، مازاد آن میتواند اثرات نامطلوبی به همراه داشته باشد؛ مانند بیماری تالاسمی که آسیبهای بافتی مغز را تشدید میکند. آهن نیز در بهبود کارکرد سیستم ایمنی و وضعیت خلقی ما نقش کلیدی دارد. منابع خوب آهن شامل گوشت قرمز، آلو خشک و خرما، حبوباتی مانند عدس، سبزیهایی چون اسفناج و لبو هستند، اما جذب گوارشی آن در منابع حیوانی چند برابر بیش از منابع گیاهی است.
چربی، کربوهیدرات و پروتئین
درشتمغذیهایی مانند چربی، کربوهیدرات و پروتئین تأثیر مستقیمی بر کارکرد مغز دارند. مصرف بیشتر چربیها و کربوهیدراتها با حس خوابآلودگی، خستگی و آرامش همراه است، در حالی که منابع پروتئینی موجب افزایش هوشیاری و برانگیختگی ذهنی میشوند. اسیدهای چرب امگا ۳ در بهبود کارکرد انسولین، غشاهای سلولی و بهبود خلق نقش بارزی دارند.
ویتامین ث
اسیداسکوربیک یا ویتامین ث، نقش مؤثری در بهبود خلق و یادگیری دارد. منابع غنی این ویتامین شامل میوهها و سبزیهای تازه و خام، بهویژه خانواده توت، مرکبات، انواع فلفل و جعفری هستند. مصرف این مواد با ارتقای کارکرد مغز به ویژه بهبود حالات شبه افسردگی همراه است.
آنتیاکسیدانها
با توجه به اینکه حدود ۶۰ درصد وزن خشک مغز را چربی تشکیل میدهد، این بافت در برابر عوامل مخرب و اکسیداتیو بسیار آسیبپذیر است. برای محافظت از مغز، مصرف روزانه منابع آنتیاکسیدان ضروری است. این مواد در میوهها و سبزیها، بهویژه انواع تیره رنگ، یافت میشوند. کاروتنوئیدها، فلاونوئیدها و ویتامینهای ث و ای از جمله آنتیاکسیدانهای مهم هستند که مصرف روزانه آنها در بهبود کارکرد مغز مؤثر است. در برابر، برخی از عوامل موجود در الگوی غذایی میتوانند اثرات منفی بر کارکرد مغز داشته باشند. برای نمونه، سموم خوراکی و فلزات سنگینی مانند جیوه و سرب با بیماریهایی چون آلزایمر، پارکینسون و ام اس مرتبط هستند و در تشدید اختلالات رفتاری مانند بیشفعالی کودکان نیز نقش دارند.
منیزیم
عنصر منیزیم یکی از مواد معدنی کلیدی در تنظیم فعالیتهای عصبی و کارکرد مغز است. این ماده در انتقال پیامهای عصبی، تنظیم خلق و پیشگیری از اختلالات عصبی نقش دارد. کمبود منیزیم میتواند با علائمی مانند اضطراب، افسردگی، اختلال خواب و کاهش تمرکز همراه باشد. منابع غذایی غنی از منیزیم شامل سبزیهای برگدار سبز مانند اسفناج، مغزها و دانهها(مانند بادام، تخمه کدو و کنجد)، حبوبات، غلات کامل و شکلات تلخ هستند.
نکته پایانی
برای بهرهگیری بهتر از مواد مغذی و ارتقای کارایی مغز، داشتن یک الگوی غذایی متنوع و سرشار از میوهها و سبزیها ضروری است. همچنین نوشیدن آب و مایعات کافی در طول روز را نباید فراموش کرد. مصرف متعادل چای و قهوه نیز میتواند در افزایش کارایی مغز بهویژه توان تمرکز مؤثر باشد.
