به گزارش اصفهان زیبا؛ تولید فرش دستبافت به معنای پاسداشت میراث فرهنگی و استمرار هویت ایرانی است. هر فرش، سندی بصری از تاریخ، فرهنگ و ذوق هنری ایرانیان است که به نسلهای آینده منتقل میشود. بنابراین، هدف نهایی تولید فرش دستبافت را میتوان حفظ پیوند میان گذشته و حال، معرفی فرهنگ ایرانی به جهان و تداوم یک هنر اصیل در بستر زندگی معاصر دانست. در این میان، جایگاه اصفهان و مکاتب هنری آن در این رشته هنری دستنیافتنی است. طرحهای ناب اصفهانی از محبوبترین نگارههای فرش جهان محسوب شده و هرکدام دارای جزئیاتی عجین شده با طرح و نقش هنرمندان این شهر هستند.
فرش دستبافت، زبانی گویا و زنده در انتقال اصالت و زیبایی است؛ زیبایی که در دل سالها تمدن دیرینه نهفته است که هر در هر گوشهای از آن، تاروپودی از اصالت موج میزند.
چهبسا باید بوسید دستان هنرمندی را با دفتین گرههای فرش، تاروپودی را به هم پیوند زدند که اصالت و زیبایی آن ناگسستنی است. امید است که در حفظ و شناساندن فرش دستباف، گوشهای از اصالت و هویت خود به جهانیان بکوشیم.
طراحی فرش، در دوگانه اصالت و نیاز روز
سعید جلالی، دبیر انجمن طراحان و نقاشان فرش دستبافت اصفهان مطرح میکند: «طراحی فرش دستبافت در روزگار معاصر در وضعیت بینابینی میان حفظ اصالت و پاسخگویی به نیازهای جهان امروز قرارگرفته است؛ درحالیکه ما از یکسو شاهد ظهور نگاههای نو، گرایش به سادهسازی نقوش، کاهش تراکم بصری و استفاده از رنگهایی متناسب با فضاهای مدرن هستیم که نشاندهنده آگاهی طراحان نسبت به تحولات سلیقه مخاطب داخلی و خارجی است که این روند به فرش دستبافت امکان حضور فعالتری در معماری و دکوراسیون معاصر داده است.»
او ادامه میدهد: «بااینحال در برخی موارد، این حرکت به سمت نوگرایی بدون اتکا به مبانی نظری و ریشههای تاریخی طراحی فرش انجام میشود و همین امر میتواند به تضعیف هویت بصری فرش ایرانی منجر شود. طراحی زمانی ارزشمند و ماندگار خواهد بود که نوآوری بر پایه شناخت عمیق از نقوش سنتی، ساختارهای کلاسیک و مفاهیم نمادین شکل گیرد. در مجموع میتوان گفت طراحی فرش دستبافت امروز از نظر تنوع و خلاقیت در سطح قابل قبولی قرار دارد، اما حفظ تعادل میان نوآوری و اصالت همچنان مهمترین چالش این حوزه است.»
رسالت انجمن طراحان پاسداشت بزرگان هنر فرش اصفهان
جلالی خاطرنشان میکند: «از زمان تأسیس انجمن در سال ۱۳۸۶، مکان فعالیت انجمن بهصورت اجارهای و در قالب یک دفتر در اختیار قرارگرفته است. در این راستا، هیئتمدیرههای دورههای گذشته تلاشهای بسیاری را در جهت تأمین مکانی دائمی برای انجمن از سوی نهادهای دولتی مرتبط انجام دادهاند، اما متأسفانه هیچیک از ارگانها در این زمینه همکاری مطلوبی نداشتهاند. امسال، هیئتمدیره فعلی انجمن در تاریخ ۴ بهمن 1404، دیداری با استاندار اصفهان در خصوص این موضوع داشت و خوشبختانه، با توجه به روحیه هنری و هنردوستی او، استاندار قول مساعدت و همکاری در این زمینه را به انجمن دادند؛ امید است که در سال جاری، انجمن قادر به تأمین مکانی مناسب و در شأن منزلت خود باشد.»
دبیر انجمن طراحان و نقاشان فرش دستبافت اصفهان بیان میکند: «خوشبختانه هیئتمدیره انجمن چه در این دوره و چه در دورههای گذشته همیشه گسترده و قابل تعامل بوده است و با توجه به اینکه انجمن با افتخار میزبان گنجینهای از مفاخر و هنرمندان طراح و نقاش بیبدیل فرش دستبافت است، بزرگترین رسالت ما حمایت، تکریم و پاسداشت از این بزرگواران است و در کنار آن با استفاده از هنر و تجارب این عزیزان، درزمینه آموزشوپرورش نوظهوران، فارغالتحصیلان و دانشجویان نیز فعالیت میکنیم. از دیگر فعالیتهای این انجمن میتوان به برگزاری کلاسهای آموزشی، برگزاری تورهای مسافرتی، سیاحتی و هنری و تجلیل از پیشکسوتان و جوانان فعال انجمن و… اشاره کرد.»
او میافزاید: «باید اشارهکنم که خوشبختانه روزبهروز انجمن روبهپیشرفت و نوآوری است و میتوانم بهجرئت بگویم که این انجمن یکی از درخشندهترین انجمنهای طراح و نقاش فرش دستبافت کشور است و یک نوید هم باید به هنرمندان این رشته بدهم که استاندار اصفهان با حمایت مالی و اجرایی پیشنویس پیشنهاد انجمن که در قالب یک (بینال ملی طراحی فرش اصفهان با عنوان پیوند هویتنوآوری و بازار است) موافقت کردند و این برنامه انشاالله در آینده اجرا خواهد شد.»
نسل جدید بازار کار ندارد
جلالی در خصوص بزرگترین چالشی که هنرمندان فعال در حیطه فرش دستبافت با آن روبرو هستند، اضافه میکند: «بزرگترین معضل هنرمندان که در حیطه فرش دستبافت فعالیت میکنند متأسفانه عدم بازار کار خصوصا برای نسل جدید و فارغالتحصیلان این رشته است که با رکود اقتصادی که در زمینه فرش دستبافت در کشور جاری است، تولیدکنندگان این محصول که آنها نیز معضلات بیشماری در زمینه تولید دارند کمتر برای سفارش طرح جدید و بهکارگیری هنر این هنرمندان به آنها سفارش میدهند و هنرمندان این عرصه بیشتر جذب شرکتهای تولید فرش ماشینی میشوند و جای تأسف دارد که نمیتوان از هنر این عزیزان در فرش دستبافت که دربردارنده هویت ملی ما است، بهره برد؛ چهبسا در بین این نوظهوران هنرمند میتوان عزیزانی را دید که قدرت قلم بسیار خوبی دارند و خلاقیت و نوآوریشان نیز ستودنی است.»
قیمت بالا؛ بلای جان رونق فرش
او ادامه میدهد: «در تمامی دورهها، فرش دستبافت همواره جایگاه ویژهای در نظر عموم مردم داشته است. یک فرش دستبافت میتواند احساسهای متفاوتی را به مخاطب منتقل کند؛ از احساس طراح و نقاش گرفته تا حسی که از بافندهای که با دقت و عشق، گره به گره و خفت به خفت آن را خلق کرده است، به بیننده انتقال مییابد. فرشهای دستبافت نهتنها از سوی عموم مردم مورد علاقه بوده و هست، بلکه این محصولات به دلیل زیبایی و ارزشهای فرهنگیشان جایگاه ویژهای در دنیای هنر دارند. بااینحال، متأسفانه به دلیل قیمت بالای این آثار، بسیاری از اقشار مختلف جامعه قادر به خرید و استفاده از آنها نیستند. اما قطعا، اگر شرایط اقتصادی مردم فراهم بود، بسیاری از افراد تمایل داشتند که حتی در قالب یکتخته فرش دستباف، چه بهعنوان وسیلهای برای استفاده روزمره و چه برای تزئین فضاهای داخلی منزل، از آن بهرهمند شوند.»
فرش دستبافت ایران؛ بازتاب زیست مردم
او اضافه میکند: «فرش دستبافت ایرانی یکی از اثرگذارترین و ماندگارترین رسانههای فرهنگی ایران در سطح جهانی محسوب میشود. این هنر، فراتر از یک کالای تزیینی، حامل مفاهیم عمیق فرهنگی، تاریخی و زیباشناختی است که ریشه در تمدن چند هزارساله ایران دارد. هر نقش، رنگ و ترکیببندی در فرش ایرانی، بازتابی از باورها، اقلیم، جهانبینی و شیوه زیست مردم این سرزمین است. ویژگی منحصربهفرد فرش دستبافت در این است که بدون نیاز به زبان گفتاری، قادر به انتقال پیام فرهنگی است. حضور فرش ایرانی در موزهها، مجموعههای هنری و خانههای سراسر جهان، نقش مهمی در شکلدهی تصویری اصیل و فرهنگی از ایران ایفا کرده و آن را به سفیری خاموش اما تأثیرگذار بدل ساخته است. ازاینرو، حفظ کیفیت، اصالت و هویت طراحی فرش دستباف، مستقیماً باقدرت فرهنگی ایران در عرصه بینالمللی پیوند خورده است.»
هنر طراحی فرش؛ پدیدهای که باید بماند….
دبیر انجمن طراحان و نقاشان فرش دستبافت اصفهان در خصوص هدف از تولید فرش دستبافت خاطرنشان میکند: «هدف از تولید فرش دستبافت را نمیتوان صرفا در چارچوب یک محصول مصرفی یا اقتصادی تعریف کرد. فرش دستبافت تلفیقی از هنر، هویت و معیشت است و نقش آن در جامعه چندلایه و عمیق است. از یکسو، این هنرصنعت، بستری برای اشتغال پایدار، بهویژه در مناطق روستایی و کمتر برخوردار را فراهم میکند و از سوی دیگر، به حفظ و انتقال دانش سنتی و مهارتهای بومی کمک میکند. در سطحی فراتر، تولید فرش دستبافت به معنای پاسداشت میراث فرهنگی و استمرار هویت ایرانی است. هر فرش، سندی بصری از تاریخ، فرهنگ و ذوق هنری ایرانیان است که به نسلهای آینده منتقل میشود. بنابراین، هدف نهایی تولید فرش دستبافت را میتوان حفظ پیوند میان گذشته و حال، معرفی فرهنگ ایرانی به جهان و تداوم یک هنر اصیل در بستر زندگی معاصر دانست.»
