به گزارش اصفهان زیبا؛ کودک و نوجوانِ امروز، علاوهبر شنیدن و خواندن قصههای فانتزی و تخیلی یا داستانهایی با درونمایه دینی و مذهبی یا قصههایی که فضایی آموزنده و تربیتی دارند، نیاز به پرورش روحیه ملی و عشق به وطن را نیز نباید در آنها نادیده گرفت.
این مهم را میشود ازطریق ایجاد فضاهای تربیتی و آموزشی در مدارس و خانوادهها و به شیوههای مختلف هنری همچون سرود و نمایش و فیلم و بازی در این طیفهای سنی تقویت کرد و پرورش داد. اما نقش داستان را نباید نادیده گرفت. به مناسبت 10 اردیبهشت، روز ملی خلیجفارس، تصمیم گرفتیم بخشی از کتابهای منتشرشده ویژه کودکان و نوجوانان را که خلیج همیشگی فارس را محور قرار داده، معرفی کنیم.
طی جستوجوهای انجامشده، اغلب کتابهای این موضوع در شاخههای علمی و تاریخی و جغرافیایی و اطلسها ارائه شدهاند که نمیشود اهمیتشان را انکار کرد. اما ازآنجاکه بچههای ما بیشتر به دنبال قصههای سرگرمکننده و آموزشهای غیرمستقیماند، تمرکز این جستوجو را بر کتابهایی با مضامین داستانی و ادبی گذاشتیم؛ اما نتیجه زیادی عاید نشد. خبر بدتر اینکه در فضای نشر اصفهان، طبق آمار وبگاه خانه کتاب و ادبیات، تعداد کتابهای منتشرشده با این موضوع بسیار محدود است و فقط یک کتاب داستانی را در آمار نشان داد. در این گزارش چند کتاب پرطرفدار را که با قلمی حرفهای و به شیوههای جذاب، کودکان و نوجوانان را سوار بر امواج خلیجفارس کردهاند، معرفی خواهیم کرد.
«قاف اقیانوس»
9 مهرماه 1401 بود که ناوگروه 86 نیروی دریایی ارتش کشورمان، متشکل از ناوشکن تمامایرانی دنا و ناوبندر مکران، تصمیم گرفت از خلیجفارسمان روانه دور دنیا شود و 56هزار کیلومتر مسیر دریایی را طی کند و 360 درجه به دور زمین بچرخد و برای اولین بار، پای ایران را به اقیانوس آرام وارد کند.
باز هم میشود از این افتخار ملی گفت و کیفش را برد؛ اما میخواهم بگویم کسی که توانست بیشتر از همه کیفش را ببرد و لذتش را به نوجوانان هم منتقل کند، محمدرضا شرفی خبوشان است با نوشتن رمان «قاف اقیانوس». آقای نویسنده با بستر قرار دادن این سفر باشکوه دریایی، ماجرای پسرک هرمزی را روایت میکند که بهخاطر نجات لاکپشت پوزهعقابی که در حال انقراض است، رهسپار دریا میشود و طی آن متوجه میشود که دریانوردی کاری است کارستان. امیرو تصمیم میگیرد چیزی را نجات دهد و میشود نماد سرباز وطن و جزیره هرمز هم همان وطن است.
نویسنده نوجوان را با این رمان با تاریخ خلیجفارس و جزیره هرمز آشنا میکند. تاریخ نه به معنای حضور دایناسورها و ورقههای زمین؛ به معنای تسلط یافتن بیگانگان در سالهای دور بر سرزمینهایمان. «قاف اقیانوس» شاید داغترین و جذابترین رمانی باشد که بتوان بوی خلیجفارس را به وسیله واژهها به مشام نوجوانان رساند و ملیتشان را به رُخشان کشید. «قاف اقیانوس» را نشر معارف منتشر کرده است.
«پریانههای لیاسندماریس»
کی از گونههای جذاب و پرطرفدار ادبیات در جهان، ادبیات فانتزی است. داستانی به دور از واقعیت و با بهرهگیری از عناصر خیالی و رویاگون. در ایران متأسفانه این گونه ادبی هنوز جایگاه خود را نیافته و آثار انگشتشماری خلق شده که همهشان هم قوی نیستند. اما تصور کنید یک رمان فانتزی ایرانی را که بر بستر خلیجفارسمان خلق شده است! چه قصه وسوسهانگیزی خواهد بود! طاهره ایبُد در «پریانههای لیاسندماریس» توانسته رمانی فانتزی را برای نوجوانان خلق کند که کل داستانش در خلیجفارس و اقلیم بندر سیراف بوشهر میگذرد. «پریانههای لیاسندماریس» حکایت زندگی خانوادهای جنوبی و خواهر و برادری به نام ادریس و لیاناست که خانوادگی در کار صید مرواریدند و همین صید مروارید از خلیجفارس، آغاز داستانی خیالی میشود و با قصهای ساده و روان و در عین حال پرکشمکش و پر از نمادهای ایرانی و جنوبی و افسانههای وطنی، دست نوجوان را میگیرد و به دل خلیجفارس پررمزوراز میبرد. این کتاب در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به انتشار رسیده است.
مجموعه «خلیجفارس خانه ماست»
کودکان اما شاید بیش از نوجوانان در خصوص آشنایی با ابعاد و زوایای خلیجفارس نادیده گرفته شده باشند. شاید آثاری با این موضوع برای این مخاطب در کشور تولید شده باشد، اما غنای هنری و داستانی و پرهیز از شعار و مستقیمگویی در آنها کمتر دیده میشود.
نشر رود آبی با توجه به همین کمبود، تصمیم گرفت مجموعه هشتجلدی «خلیجفارس خانه ماست» را برای مخاطب کودک منتشر کند. این مجموعه محتوایش را در سه موضوع دستهبندی کرده است. موضوع اول به سراغ تاریخ خلیجفارس رفته و برای مثال، در جلد «قلعه غولهای نارنجی» به ماجرای یورش پرتغالیها به جزایر ایران اشاره میکند. دسته دوم محتوایی علمی دارد و در جلد «نقشه گنج»، استاد محمدرضا سحاب، مدیر مؤسسه جغرافیایی سحاب که معتبرترین نقشهها و اطلسهای مرتبط با خلیجفارس را در سطح جهان تولید و منتشر کرده و نیز ذخیرهها و سرمایههای طبیعی خلیجفارس برای کودک معرفی شده است.
دسته سوم نیز قهرمانان ملی خلیجفارس را برای کودکان معرفی کرده؛ همچون کتاب «هیولای تاریکی» درباره شهید نادر مهدوی، «آن مرد دریایی» درباره شهید محمد ناظری، فرمانده یگان ویژه جنگهای نامنظم نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، «خاطرههای فراموشنشدنی» درباره شهید بیژن کرد و «از خلیجفارس تا خلیجفارس» که درباره سفر ناوگروه 86 نیروی دریایی ارتش به دور دنیاست. در این مجموعه یک کتاب شعر با نام جالب «مثل توی قصهها» هم دیده میشود. و اما شاید جالبترین جلد «ف مثل فارسی» باشد که فارسی صحبت کردن ناخدای کشتی جنگی آمریکایی در خلیجفارس را برای کودک روایت کرده. این مجموعه سعی کرده تماماً کودکانه تولید شود و کودکان ایران را سوار بر موجهای خلیجفارس کند.
«خلیج فارس
(آشنایی با ایران از دریچه دریا)»
این میان اما یک ناشر اصفهانی کودکان را رها نکرده و با موضوع خلیجفارس دست به تولید اثری با عنوان کتاب «خلیج فارس (آشنایی با ایران از دریچه دریا)» نوشته زده است. سوفیا دختری خارجی است که در سفری از خلیجفارس بازدید میکند و با کنجکاویهایش، از ناخدای کشتی اطلاعات تاریخی و فرهنگی و اقتصادی بسیاری از آن به دست میآورد. همین اطلاعات او را شیفته خلیجفارس میکند؛ تاجاییکه مطالعاتش را تکمیل کرده و دوازده سال بعد، در بزرگسالی به ایران مهاجرت میکند و استاد یکی از دانشگاههای هرمزگان میشود. تصاویر رنگی حاکی از ماجراجوییهای سوفیا به جذابیت این کتاب که نشر فکرونه به قلم ثمین سلیمانی آن را منتشر کرده، افزوده است. این کتاب کودکان بالای هفت سال را با خلیج همیشگی فارس آشنا میکند. البته ای کاش نام جذابتری برای کتاب
انتخاب میشد.
«هرکس گم شود میآید اینجا»
نام حمید اباذری با کتابهایی برای کودکان و نوجوانان که ریشه در جغرافیا و محیطزیست و طبیعت ایران دارند، گره خورده است. کتاب «خلیجفارس» از مجموعه «کی؟ چی؟ کجا؟» مجموعهای از رازهای خلیجفارس را در قالب و ادبیات علمی برای نوجوان آشکار میکند.
اما کتابهای او صرفاً علمی نیست و با ادبیات و داستان نیز پیوند یافتهاند. کتاب دیگر اباذری با عنوان جذاب «هرکس گم شود میآید اینجا» که جلد دوم مجموعه «از ایرانزمین» است، این بار از قدرت ادبیات بهره برده و اطلاعات درست و عمیق و دقیق را درباره خلیجفارس به کودکان منتقل کرده است.
در معرفی این کتاب آمده است: «خواننده وارد سفری خیالانگیز در دل خلیج فارس میشود؛ سفری که در آن دریا فقط یک پسزمینه نیست، بلکه موجودی زنده و آشناست که تاریخ، اسطوره، طبیعت و فرهنگ جنوب ایران را در خود نگه داشته.» این کتاب را انتشارات مهرک (واحد کودک و نوجوان انتشارات سوره مهر) منتشر کرده است.
