به گزارش اصفهان زیبا؛ بانک مرکزی برای حذف تدریجی چکهای رمزدار از شبکه بانکی برنامه جدیدی اجرا میکند. بر اساس این برنامه، صدور چک رمزدار از هفتم مهرماه ۱۴۰۵ ممنوع میشود. همچنین، تبادل این چکها از ابتدای دیماه متوقف خواهد شد. همزمان، چکهای تضمینشده متصل به سامانه صیاد باید از مهرماه بهصورت آنی پرداخت شوند.
بانک مرکزی این تغییر را با هدف ساماندهی و شفافسازی ابزارهای پرداخت انجام میدهد. بر اساس بخشنامه اول شهریورماه ۱۴۰۵، بانکها از هفتم مهرماه موظف هستند وجه چک تضمینشده را هنگام مراجعه ذینفع پرداخت کنند. بنابراین، بانکها نمیتوانند پرداخت وجه را به فرآیند تسویه بینبانکی موکول کنند.
چک رمزدار از چه زمانی حذف میشود
از ابتدای روز هفتم مهرماه ۱۴۰۵، صدور چک رمزدار ممنوع خواهد بود. با این حال، چکهای رمزدار موجود در مرحله نخست همچنان قابل تبادل هستند. سپس از ابتدای دیماه ۱۴۰۵، تبادل این چکها نیز بهطور کامل متوقف میشود.
بانک مرکزی تأکید کرده است مهلت تعیینشده برای اجرای این تغییرات قابل تمدید مجدد نیست. در نتیجه، هفتم مهرماه آغاز توقف صدور چک رمزدار و یکم دیماه زمان توقف کامل تبادل آن خواهد بود.
چرا چک تضمینشده جایگزین چک رمزدار میشود
چک رمزدار سالها در معاملات با مبالغ بالا استفاده شده است. معاملات ملکی، مزایدهها و برخی مبادلات تجاری از جمله موارد استفاده از این ابزار هستند. تفاوت مهم چک رمزدار با چک عادی، تضمین پرداخت آن از سوی بانک است. بنابراین، دریافتکننده با ریسک برگشت چک به دلیل نبود موجودی روبهرو نیست.
با این حال، ساختار سنتی چک رمزدار به فرآیندهای بینبانکی و سامانههای تسویه وابسته است. به همین دلیل، بانک مرکزی به دنبال جایگزینی آن با ابزاری شفافتر و قابل رهگیری است.
چک تضمینشده از نظر ماهیت پرداخت شباهت زیادی به چک رمزدار دارد. از سوی دیگر، صدور چک تضمینشده در سالهای اخیر به سامانه صیاد متصل شده است. این اتصال امکان ثبت و رهگیری اطلاعات چک را افزایش میدهد.
بر اساس برنامه جدید، اطلاعات صدور چک تضمینشده در سامانه صیاد ثبت میشود. همچنین، ذینفع میتواند از مسیرهای مختلف نسبت به استعلام آن اقدام کند. درگاههای بانکی، خودپردازها، پیامک و اپلیکیشنهای موبایلی از جمله این مسیرها هستند.
پرداخت آنی چک تضمینشده از مهرماه
یکی از مهمترین تغییرات از مهرماه، سرعت پرداخت چک تضمینشده است. در واقع، پرداخت آنی این چکها از هفتم مهرماه به یک الزام برای بانکها تبدیل میشود.
به این ترتیب، دارنده چک تضمینشده نباید برای دریافت وجه منتظر تسویه بینبانکی بماند. بانک نیز نمیتواند پرداخت را به دلیل صدور چک از بانک دیگر به چرخه تسویه موکول کند.
بانک مرکزی همچنین اعلام کرده است چک تضمینشده در شعب بانکها و بدون محدودیت جغرافیایی قابل پذیرش و پرداخت است. بنابراین، این ابزار میتواند جایگزین چک رمزدار در معاملات نیازمند پرداخت تضمینشده شود.
چک رمزدار همچنان سهم مهمی از ارزش معاملات دارد
اگرچه چک رمزدار از نظر تعداد سهم کمتری نسبت به چکهای عادی دارد، ارزش ریالی آن قابل توجه است. برای نمونه، در تیرماه ۱۴۰۳ حدود ۲۸۲ هزار فقره چک رمزدار به ارزش بیش از ۱۵۶۶ هزار میلیارد ریال در کشور وصول شد.
این تعداد حدود ۳.۵ درصد از کل چکهای وصولشده را تشکیل میداد. اما، سهم چکهای رمزدار از نظر ارزش به ۲۲.۴ درصد کل ارزش چکهای وصولی رسید.
آمار اردیبهشتماه ۱۴۰۴ نیز نشان میدهد بیش از ۱۸۴ هزار فقره چک رمزدار به ارزش حدود ۱۶۱۲ هزار میلیارد ریال وصول شده است. همچنین، در همان ماه بیش از ۹ میلیون فقره چک در کشور وصول شد که حدود ۲۰۰ هزار فقره آن رمزدار بود.
این آمار نشان میدهد چک رمزدار از نظر تعداد سهم کوچکی از بازار چک دارد. با وجود این، استفاده از آن در معاملات بزرگ باعث شده است حذف این ابزار به یک جایگزین مطمئن و سریع نیاز داشته باشد.
در واقع، سیاست جدید بانک مرکزی بخشی از روند دیجیتالی شدن نظام پرداخت و افزایش شفافیت معاملات است. در مدل جدید، اطلاعات چک تضمینشده در سامانه صیاد ثبت میشود. همچنین، امکان استعلام و رهگیری آن وجود دارد و بانک مقصد میتواند اعتبار و اصالت چک را بررسی کند.
البته این تحول به معنای حذف فوری تمام چکهای کاغذی نیست. چک تضمینشده همچنان میتواند بهصورت فیزیکی صادر شود. با این حال، فرآیند صدور، ثبت، استعلام و پرداخت آن بیش از گذشته به زیرساختهای الکترونیکی متکی خواهد بود.
در نهایت، هفتم مهرماه ۱۴۰۵ آغاز مرحله جدید حذف چک رمزدار است. از این تاریخ، صدور چک رمزدار متوقف و پرداخت چک تضمینشده آنی میشود. سپس در یکم دیماه ۱۴۰۵، تبادل چکهای رمزدار نیز متوقف خواهد شد. به این ترتیب، چک تضمینشده عملاً به ابزار جایگزین این نوع چک در شبکه بانکی تبدیل میشود.
