به گزارش اصفهان زیبا؛ سی و هشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان از یازده مهرماه در اصفهان آغاز می‌شود. بعد از روزها انتظار، سرانجام فهرست فیلم‌های بلند داستانی این دوره از جشنواره با تأخیری سؤال‌برانگیز در روز گذشته منتشر شد. در ادامه نگاهی می‌اندازیم به سوابق کارگردانان این فیلم‌ها در هر دو بخش کودک و نوجوان تا ببینیم در عرصه تولیدات این طیف‌های سنی چه سوابقی داشته‌اند. شاید بشود حدس زد که آیا دود از کُنده بلند خواهد شد یا نیروهای تازه‌نفس فاتح میدان خواهند بود.
بخش نوجوان
الهام ابراهیمی
پویانمایی «بادبادک‌ها» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی الهام ابراهیمی از جدیدترین تولیدات مرکز انیمیشن سوره است. این اثر داستان گروهی از نوجوانان را روایت می‌کند که برای حفظ و نجات یک جزیره ایرانی در خلیج فارس در برابر تهدیدهای بیگانه دست به تلاش می‌زنند. درون‌مایه اصلی اثر بر اتحاد، همبستگی و دفاع از تمامیت ارضی استوار شده است.
الهام ابراهیمی از پرسابقه‌های عرصه پویانمایی در شاخه تهیه‌کنندگی است؛ اما او را این بار در قامت کارگردان می‌بینیم. ابراهیمی در سی‌ودومین جشنواره فیلم کودک و نوجوان در کسوت تهیه‌کننده پویانمایی «جوانمردان» حضور یافته و تهیه‌کنندگی پویانمایی «بازمانده» را نیز بر عهده داشته است. «بازمانده» درباره فرهان، نوزادی فلسطینی است که پدر و مادرش را متجاوزان صهیونیستی به قتل می‌رسانند. این پویانمایی در سال 1397 تندیس و دیپلم افتخار بهترین فیلم در نخستین جشنواره ملی پویانمایی تلویزیونی را کسب کرد.
ابراهیمی همچنین تهیه‌کنندگی مجموعه «قصه‌ها و پندها» را در مرکز پویانمایی صبا و فصل دوم مجموعه «ماجراهای کاوه» را بر عهده دارد که با رویکردی تربیتی در این مرکز در دست تولید است.
رهبر قنبری
فیلم سینمایی «پلک پریشان پروانه» به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی رهبر قنبری، در این دوره از جشنواره حضور دارد. قنبری که از فیلمسازان قدیمی سینمای اقلیمی و بومی ایران است، در این اثر روایتی درام و روان‌شناختی را در بستر حوادث جنگی و شرایط بحرانی موشک‌باران به تصویر می‌کشد.
ماجرای فیلم درباره یک استاد دانشگاه و همسرش است که با دغدغه فرزندآوری روبه‌رو هستند. در میانه این مشکلات، بر اثر حملات موشکی دشمن، منطقه‌ای تخریب می‌شود و گروهی از مردم برای کمک به صحنه می‌روند. آن‌ها در میان آوارها، کودکی را پیدا کرده و موقت به خانه می‌آورند تا شرایط بازگشتش فراهم شود. به گفته قنبری اگرچه اثر درباره کودکان و نوجوانان در بستر جنگ است، اشاره مستقیمی به جنگ خاصی ندارد و می‌تواند نماد هر جنگی در هر نقطه از جهان باشد.
رهبر قنبری در سال 1379 با نویسندگی و کارگردانی فیلم «پرنده باز کوچک» به جمع کارگردانان سینمای ایران پیوست و آثار زیادی را تا کنون کارگرداین کرده است. اما از مهم‌ترین دستاوردهایش می‌شود به پروانه زرین بخش بین‌الملل جشنواره فیلم کودک همدان برای فیلم «و کسی در راه است» در سال 1388 و جایزه بهترین فیلمنامه برای «روییدن در باد» بیست و ششمین دوره جشنواره فیلم کودک و نوجوان در سال 1392 اشاره کرد.
قنبری در سال 1400 در گفت‌وگو با خبرگزاری پانا گفته بود سینمای کودک مرده محسوب می‌شود و چیزی از آن باقی نمانده است. حال، باید دید آقای قنبری می‌تواند با فیلم «پلک پریشان پروانه» سینمای کودک را احیا کند یا خیر.
سیدمیثم سجادی
پویانمایی «ورکانا» به کارگردانی سیدمیثم سجادی و تهیه‌کنندگی سیدمحمدعلی داودی مازندرانی، نخستین پویانمایی بلند ایرانی است که با بهره‌گیری مستقیم از ابزارها و الگوریتم‌های هوش مصنوعی تولید شده است. «ورکانا» علاوه‌بر ابعاد داستانی، آزمونی تکنولوژیک برای سنجش توانمندی‌های هوش مصنوعی در رندرینگ، فضاسازی دیجیتال و کاهش هزینه‌های تولید سینمایی به شمار می‌رود.
اغلب تجربه‌های میثم سجادی در حوزه تولید نماهنگ‌هایی برای کودکان و نوجوانان بوده است. باید دید او در قامت کارگردان یک پویانمایی بلند چقدر موفق خواهد بود.
مهدی شفیعی
فیلم سینمایی «دو تفنگدار» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی مهدی شفیعی، از آثار داستانی راه‌یافته به بخش مسابقه نوجوان است. این اثر با بهره‌گیری از عناصر سینمای حادثه‌ای و ماجراجویانه، داستان رفاقت دو نوجوان و مواجهه آنان با چالش‌های اجتماعی و اخلاقی را روایت می‌کند. رشد شخصیتی و مسئولیت‌پذیری در دوران بلوغ، تمرکز اصلی این روایت بوده است.
در سوابق شفیعی تهیه‌کنندگی سریال تلویزیونی «زندگی از نو» دیده می‌شود و تجربه‌ای در عرصه کودک و نوجوان ندارد.
محمد اسفندیاری
فیلم سینمایی «کوچ» نخستین ساخته بلند داستانی محمد اسفندیاری به تهیه‌کنندگی و نویسندگی مشترک مهدی مطهر است که در بخش نوجوان حضور دارد. این اثر در گونه پرتره‌سازی تاریخی-زندگی‌نامه‌ای جای می‌گیرد و به بخش کمترشناخته‌شده‌ای از دوران کودکی و نوجوانی شهید قاسم سلیمانی در روستای قنات‌ملک تا ایام پیش از انقلاب اسلامی می‌پردازد. «کوچ» پیش از این در جشنواره ۴۴ فیلم فجر هم نمایش داده شده بود.
اسفندیاری کارگردان جوان متولد 1369 است که سوابقش بیشتر در زمینه تولیدات کوتاه داستانی و مستند بوده و «کوچ» اولین اثر بلند او محسوب می‌شود.
علی سراهنگ
فیلم سینمایی «نور» به کارگردانی علی سراهنگ و تهیه‌کنندگی کامران مجیدی، برای گروه سنی نوجوان ساخته شده است. سراهنگ که تجربه ساخت آثار درام و مسئله‌محور را در کارنامه دارد، در «نور» به سراغ بحران‌های هویتی، اخلاقی و تصمیم‌گیری‌های کلیدی نوجوانان در آستانه ورود به دنیای بزرگسالی رفته است و فیلم، فضایی رئالیستی دارد.
نزدیک‌ترین تجربه سراهنگ در عرصه کودکان و نوجوانان، دستیار کارگردانی فیلم «خاله سوسکه» به کارگردانی نادره ترکمانی است و سایر آثار او در حوزه بزرگسالان تولید شده است.
فریدون نجفی
فیلم سینمایی «عروس چشمه» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی فریدون نجفی، اثری اقلیمی و رازآلود در بخش نوجوان است. این فیلم در لوکیشن‌های کوهستانی سپیدان و نورآباد ممسنی استان فارس فیلمبرداری شده و به مسئله خشکسالی پرداخته است. اثر علاوه‌بر دغدغه‌های زیست‌محیطی، بر بلوغ و انتخاب‌های نمادین شخصیت نوجوان تمرکز دارد.
نام فریدون نجفی با فیلم‌هایی با مضمون محیط‌زیست گره خورده است؛ از فیلم‌های طیف سنی بزرگسال همچون «خاتی» گرفته تا فیلم‌های دنیای کودکان و نوجوانان. نجفی سال گذشته با فیلم «موی گرگ» در جشنواره فیلم کودک حضور یافته بود که آن هم نگاهی متفاوت به ارتباط نوجوانان با محیط‌زیست داشت.
فیلم «بچه‌گرگ‌های دره سیب» به کارگردانی نجفی در سی و سومین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان موفق به دریافت پروانه زرین و جایزه بهترین فیلم، فیلمنامه، بازیگری و جایزه ویژه هیئت داروان بخش بین‌الملل شد.
«عروس چشمه» اگر موفق به کسب جایزه‌ای نشود، باز هم در انتقال دغدغه‌های زیست‌محیطی به نوجوانان با توفیق مواجه خواهد شد.
بخش کودک
امیراطهر سهیلی
فیلم «کاکالوتی» به نویسندگی و کارگردانی امیراطهر سهیلی و تهیه‌کنندگی حمیدرضا سهیلی، از تولیدات سینمایی استان خراسان رضوی در شهر مشهد است که در بخش کودک رقابت می‌کند. این فیلم با رویکردی تربیتی و اجتماعی، به موضوعات خانوادگی و سیاست‌های «جوانی جمعیت» می‌پردازد.
سهیلی با تأکید بر هویت زیست‌بوم خراسانی، داستان بچه‌هایی را روایت می‌کند که در بستر ماجراهای شهری با چالش‌های اخلاقی، روابط خواهر و برادری و درک مفاهیم جدید در خانواده روبه‌رو می‌شوند. «کاکالوتی» روایتگر داستان دختری به نام ستاره است که می‌خواهد برادرش متولد نشود. او به جهان قبل از تولد می‌رود تا مانع از رسیدن برادرش به قله تولد شود؛ ولی مسیر طولانی و سخت و پرچالشی پیش رو دارد.
سهیلی در گفت‌وگو با شهرآرانیوز با بیان این مطلب که در جریان ساخت کاکالوتی مطالعات مرتبط در حوزه روان‌شناسی کودک داشته است، در خصوص محتوای فیلمش گفته است که «کاکالوتی» اقتباسی به‌شدت وفادار از شاهنامه و عطار است و ردپای آن‌ها کاملاً در فیلم مشخص است.
در سوابق سهیلی آثاری با مضمون کودک و نوجوان دیده نمی‌شود و ظاهراً «کاکالوتی» اولین تجربه او در این عرصه به شمار می‌رود. کارگردانی مستندهایی همچون «روایت فرهت» و «تولد سرد» و فیلم سینمایی «طرقه»، فیلم سینمایی «زنانی که با گرگ‌ها دویده‌اند» از سوابق اوست.
آرش معیریان
فیلم لایواکشن و موزیکال «شوتینگا» به کارگردانی آرش معیریان و تهیه‌کنندگی امیر رحیم‌زاده قطب‌الدینی، از تولیدات بنیاد سینمایی فارابی در بخش کودک است. نقطه عطف تجاری این فیلم، بازگشت «عموهای فیتیله‌ای» شامل علی فروتن، محمد مسلمی و حمید گلی به عرصه سینما پس از ۱۴ سال دوری است.
«شوتینگا» روایتی فانتزی از یک سفر پر فراز و نشیب را به تصویر می‌کشد که با عنصر موسیقی، حرکات نمایشی و طنز آمیخته شده است. معیریان که تجربه‌ای طولانی در سینمای مفرح و بدنه داشته، چندمین بار است که ساختار موزیکال را برای جذب مخاطب خردسال و کودک به کار گرفته است.
نام آرش معیریان مخاطبان سینما را به یاد فیلم‌های کمدی و تجاری می‌اندازد؛ فیلم‌هایی گیشه‌ای همچون «خالتور»، «زن‌ها فرشته‌اند» و «کما». او در سال 1390 اولین فیلمش برای نوجوانان را با عنوان «فیتیله و ماه‌پیشونی» تولید کرد. سپس در سال 1403 با فیلم بلند «بامبولک» اولین حضورش را در جشنواره فیلم کودک و نوجوان اصفهان تجربه کرد. او امسال دوباره با عموهای فیتیله‌ای با فیلم بلند «شوتینگا» در بخش کودک حضور یافته است.
منوچهر هادی
فیلم کمدی «من جاسوزنی نیستم» به کارگردانی منوچهر هادی و تهیه‌کنندگی علی خواجه جوزم، در بخش کودک حضور دارد. منوچهر هادی که چهره‌ای شناخته‌شده در سینمای تجاری و سریال‌سازی است، در این اثر فرمولی کمدی-اجتماعی را برای کودکان به کار گرفته است. از نکات توجه‌برانگیز این پروژه، حضور بهنوش بختیاری در نقش یک راننده نیسان و بازی یکتا ناصر است. فیلم موقعیت‌های طنزآمیز و سوءتفاهم‌های کودکانه را در بستر زندگی روزمره شهری روایت می‌کند.
«من جاسوزنی نیستم» اثری رئال ـ عروسکی با فضایی فانتزی و متفاوت است که داستان دختربچه‌ای به نام «سارا» را روایت می‌کند. او در کنار عروسک محبوبش، «دکمه» و اعضای خانواده تلاش می‌کند کارگاه خیاطی پدربزرگ را دوباره راه بیندازد و به احیای خانواده سنتی کمک کند؛ روایتی که بر امید، خانواده و نگاه روشن کودکان تمرکز دارد.
منوچهر هادی نام‌آشناترین کارگردان این دوره از جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان است. او که با تولیدات سینمایی و تلویزیونی بسیاری به شهرت رسیده و چند سالی است وارد شبکه نمایش خانگی نیز شده است، تا کنون کاری در عرصه کودکان تولید نکرده و تمام آثارش با محوریت بزرگسالان و در ژانرهای درام و اجتماعی و کمدی تولید شده است. باید دید فیلم کمدی «من جاسوزنی نیستم» که بازیگران مشهوری را نیز در فهرستش می‌بینیم، چقدر می‌تواند مناسب رده سنی کودکان باشد.
رسول آذرگون
پویانمایی بلند «نابغه و دیو سنگی» به کارگردانی رسول آذرگون و تهیه‌کنندگی سلمان امیری، با خلق فضایی فانتزی و افسانه‌ای، قصه نبرد هوش و خلاقیت یک کودک خردسال در برابر موجودی سنگی و قدرتمند را روایت می‌کند. این روایت می‌خواهد بر ارزش دانش، تفکر نقادانه و خودباوری در مواجهه با چالش‌های به‌ظاهر شکست‌ناپذیر تاکید کند.
«نابغه و دیو سنگی» که داستانی ماجراجویانه را روایت می‌کند، درباره پسربچه‌ای خلاق، ماجراجو و مخترع به نام «نابغه» است که همیشه با اختراع‌های عجیبش باعث دردسر در روستا می‌شود تا اینکه تصمیم تازه‌ای می‌گیرد.
در سوابق آذرگون حدود بیست پویانمایی کوتاه و بلند دیده می‌شود و این نشان‌دهنده شناخت او از فضای پویانمایی و نیازهای کودکان است. از تولیدات او سریال انیمیشن «خواب‌دزد»، جدیدترین محصول مرکز انیمیشن سوره بوده که ویژه مخاطب نونهال آماده نمایش شده است.
عماد رحمانی و مهرداد محرابی
پویانمایی سینمایی «نگهبانان خورشید» به کارگردانی مشترک عماد رحمانی و مهرداد محرابی و تهیه‌کنندگی مهدی جعفری جوزانی، اثر حاضر در بخش کودک است. این فیلم با بهره‌گیری از بن‌مایه‌های اساطیری و فضاسازی‌های حماسی-تخیلی، داستان دو کودک را بازگو می‌کند که مسئولیت حفاظت از سرچشمه نور و خورشید را در برابر تاریکی بر عهده دارند.
این پویانمایی پیش از این در فجر ۴۴ نمایش داده شده بود. در این پویانمایی برای اولین بار در تاریخ انیمیشن ایران از اسکن انسانی و سیستم صدای دالبی سه‌بعدی استفاده شده است.
عماد رحمانی و مهرداد محرابی کارگردانی مشترک انیمیشن‌های «افسانه سپهر» و «شمشیر و اندوه» را نیز بر عهده داشته‌اند که هر دو در جشنواره‌های فیلم کودک و نوجوان به اکران گذاشته شده است.
ساسان قجر
فیلم سینمایی «گرگی خان» به کارگردانی ساسان قجر و تهیه‌کنندگی مقصود جباری، با نگاهی به دنیای ذهنی کودکان و رفتارهای درون‌گروهی آنان، روایتی داستانی از تقابل خیر و شر در مقیاس کودکانه ارائه می‌دهد.
نام ساسان قجر بیشتر در میان تولیدات نمایشی و تئاتر دیده می‌شود و آثار نمایشی بسیاری را کارگردانی کرده است. او همچنین سال گذشته به‌عنوان دبیر نخستین جشنواره فیلم‌های کمدی سینمای ایران معرفی شده است. بااین‌حال، در میان آثار او تولیدی با محوریت کودکان یا نوجوانان دیده نمی‌شود و «گرگی خان» اولین اثر اوست.
سیدجواد هاشمی
فیلم سینمایی «یکی میاد دنبالم» به کارگردانی سیدجواد هاشمی و تهیه‌کنندگی محمدرضا منصوری، از آثار راه‌یافته به بخش مسابقه کودک است. سیدجواد هاشمی که از فعال‌ترین فیلمسازان سینمای کودک در دهه اخیر با ساخت آثار فانتزی نظیر «آهوی پیشونی سفید» ، «شهر گربه‌ها» و «تورنا2» است، در این فیلم نیز فرمول آشنای خود شامل تعلیق کودکانه، عناصر موزیکال و پیام‌های اخلاقی و تربیتی را دنبال کرده است.
هاشمی در سال 98 در گفت‌وگو با خبرگزاری پانا گفته بود دیگر در هیچ جشنواره‌ای با عنوان «کودک» شرکت نخواهد کرد. بااین‌حال، او در سی و چهارمین دوره این جشنواره در سال 1400 با فیلم «شهر گربه‌ها» حضور یافت.
احمد درویشعلی‌پور
فیلم سینمایی «عموی بچه‌ها» به کارگردانی احمد درویشعلی‌پور و تهیه‌کنندگی علی قائم‌مقامی، حاصل همکاری با بنیاد سینمایی فارابی است که به دلیل ماهیت خانوادگی‌اش در هر دو بخش کودک و نوجوان نمایش داده می‌شود. داستان فیلم بر اساس برشی از زندگی واقعی داریوش فرضیایی نگاشته شده است. این اثر که خود داریوش فرضیایی نقش اصلی را ایفا می‌کند، کوشیده است تا لحن کمدی، فانتزی و ابعاد واقعی زندگی یک چهره رسانه‌ای را ترکیب کند.
احمد درویشعلی‌پور با تولیدات کودکان و نوجوانان بیگانه نیست و کارگردانی فیلم تلویزیونی «بچه نشو»، کارگردانی برنامه تلویزیونی «محله گل و بلبل»، «بالش‌ها» و «عمو پورنگ» از سوابق او در صداوسیماست. اکنون نیز سریال «اکسیر» از این کارگردان به روی آنتن است. دو سریال «لالایی» و «آرزوهای چپکی» نیز حاصل همکاری او با شبکه نمایش خانگی است. درویشعلی‌پور اغلب تولیداتش را با بازی داریوش فرضیایی کار کرده است.
