به گزارش اصفهان زیبا؛ «آب» نهتنها عنصری حیاتی در زندگی روزمره بشر به شمار میرود، بلکه قادر است نقشی اثرگذار در آرایش و ساختار شهری ایفا کند و یکی از اجزای شهر مانند دیوارها و ساختمانها محسوب شود؛ چنانکه ساختار برخی از شهرهای مهم جهان تحت تأثیر رودخانههایی قرار گرفته که از میان یا کنار آنها جریان یافته و بر جنبههای مختلفی از شهر همچون جنبه اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و… اثرگذار بوده است.
از آنجایی که شهر اصفهان نیز نگین درخشان رودخانه زایندهرود را در سینه خود جای داده است و در زمره شهرهای آبی جهان به شمار میروند، در ادامه به مرور نقش و جایگاه عنصر آب در برخی از شهرهای مهم جهان همچون پاریس، ونیز، دبی و… میپردازیم.
عروس شهرهای جهان، پاریس
پاریس را با برخورداری از بافت قدیمی، جاذبههای گردشگری فراوان و گردشگران بیشمار، عروس شهرهای جهان میخوانند. از اواخر قرن بیستم لبههای شهری مانند لبههای رودخانهها در این شهر مورد توجه قرار گرفت و باعث تحولات زیادی در آن شد.
رودخانه «سن» یکی از همین لبههای ارزشمند است که برای شهر نقش هویتی ویژهای دارد و در اطراف آن بناهای ارزشمندی شکل گرفته است. یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری در پاریس، تماشای شهر از وسط رودخانه سن و از داخل قایقهایی است که در دل این رودخانه در حرکت هستند.
تجربهای که مناظر کم نظیر متعددی را به نگاه مشتاق گردشگران اهدا میکند. قدم زدن در کنار رودخانه سن و تماشای رویدادهای شهری مختلفی که در کنار آن شکل میگیرد نیز از دیگر جذابیتهای این شهر به شمار میرود.
ونیز، شهری بر روی یک جنگل پنهان!
شهر ونیز ارتباط زیادی با آب دارد و بسیاری از فعالیتها مانند عبورومرور روزمره مردم، گشتوگذار گردشگران، حملونقل و حتی کارناوالهای سالیانه بر روی آب و به وسیله قایقهای رنگین کوچک و بزرگ انجام میشوند.
در این میان، پلهای ونیز صرفا مسیری برای افراد پیاده نیستند، مثلا پل ریالتو نوعی مهندسی پنهان در پشت این شهر تاریخی است که علاوه بر فراهمکردن مسیر ارتباطی، مسیر انتقال کابلهای برق لولههای گاز و لولههای انتقال آب نیز هست.
از موارد عجیب درباره وینز این است که در زیر آبها، پلها و حتی ساختمانهای این شهر جنگلی از درختان باستانی وجود دارد و ساختمانهای شهر بر روی بیش از میلیونها درخت قرار گرفته که صدها سال قبل در قسمت میانی دریا کاشته شدهاند. این درختان که در قسمت خاک نرم دریا هستند، از غرقشدن شهر جلوگیری میکنند.
دبی، شهری در جوار جزیرههای نخلی
عنصر آب در ساختار شهر دبی نیز نقشی حیاتی ایفا میکند؛ چنانکه جزیرههای نخلی این شهر را میتوان از مصادیق بارز بهره مندی از ظرفیتهای آبی در ساخت و ساز شهر دانست.
برای ساخت این جزیرهها از مواد طبیعی مانند شن، ماسه و سنگهای موجود در طبیعت استفاده شد که البته این پروژه عظیم باعث از بین رفتن موجودات دریایی زیادی شد.
اصفهان، شهری بر هامون نهاده
اصفهان از بدو شکلگیری بر محور آب شکل گرفته و تا امروز نیز آب بر روند شهرسازی در این شهر تأثیر مستقیم داشته است. کنارهها و حواشی رودخانه زایندهرود بستری مناسب بر تخمین و ارزیابی وضعیت اجتماعی و اقتصادی اصفهان بوده و نه فقط از حیث تفریحی و گردشگری، بلکه از حیث اجتماعی، مکانی برای بروز و ظهور شادی و ناراحتی مردم، تشکیل گردهماییهای خودجوش و… بوده است.
از سوی دیگر، خانهسازی در حاشیه رودخانه زایندهرود در چند دهه اخیر سرعت گرفته است. چنانکه تا قبل از آن، حواشی رودخانه زمینهای کشاورزی بوده و کاربری مسکونی نداشته است؛ اما امروز گرانقیمتترین زمینهای اصفهان زمینهایی هستند که در حاشیه رودخانه قرار دارند و این موضوع جای بررسی دارد که آیا این مسئله به بافت اصفهان و رودخانه ضربه زده است یا نه.
در سالهای اخیر خشکشدن زایندهرود از جنبههای مختلف ضربات بزرگی بر اصفهان زده و علاوه بر تأثیرات روانی و اقتصادی عواقب دیگری هم داشته است که بحرانهای محیطزیستی از جمله آنهاست.
در این میان، حضور رودخانه زایندهرود باعث شده تا در طول تاریخ پلهای متعددی در دورههای مختلف حکمرانی در اصفهان بر روی رودخانه ساخته و خود به یکی از جاذبههای شهر اصفهان تبدیل شود.
پلهای خواجو، سیوسه پل، جویی، مارنان و شهرستان از جمله پلهای تاریخی شاخصی است که ردی از هنر و اندیشه والای معماران ایرانی را در خود پنهان کرده و پلهایی مانند پل فلزی، آذر و بزرگمهر نیز یادگاریهایی از دوران معاصر به شمار میروند.
شهرهایی در مدار آب
اما شهرهای دیگری هم در جهان هستند که عبور رودخانه از کنار یا میان آنها نقشی اساسی و اثرگذار در جنبههای مختلف شهر ایفا کرده است. مثلا شهر کابینی در کنار رودخانهای به همین نام قرار دارد و گردشگران میتوانند طبیعت بکر و زیبا و لحظاتی سرشار از آرامش را در این شهر سپری کنند.
رودخانه زانسکار در شهر چادار نیز که در اغلب ماههای سال یخ میزند، مقصدی جذاب برای یخنوردان است. شهر پاپیکوندالو که در راجاموندری و در ایالت آندرا پرادش قرار دارد هم یکی از زیباترین شهرهای کنار رودخانه هندوستان محسوب میشود و غواصی عمیق در دل طبیعت و در بین کوهها، یکی از ویژگیهای جذاب این شهر دوستداشتنی است.
در پایان این مطلب خالی از لطف نیست اگر اشارهای کنیم به شهرهای شمالی و جنوبی کشور خودمان که در جوار دریا شکل گرفتهاند و تمامی ابعاد حیاتی این شهرها به آب وابسته است. ابعادی همچون ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، غذایی، گردشگری و… که یک به یک ظرفیت آن را دارند تا فصول مجزایی از تحقیق و پژوهش را به خود اختصاص دهند.
در واقع آب، کالبد، حیات و روح این شهرها را چنان به خود وابسته ساخته که دیگر نمیتوان از شهرهایی مانند رشت، ساری، رامسر، بوشهر و بنادر عباس و انزلی سخن گفت و هویت آنها را منفک از عنصر آب در نظر گرفت؛ چنانکه همانقدر که هویت شهرهایی مانند کاشان، یزد یا کرمان بر مدار خشکی و دوری از آب و مؤلفههای وابسته به آن شکل گرفتهاند، شهرهایی که در حاشیه دریاها زیست میکنند نیز آمیخته با عنصر آب هستند.
در پایان میتوان به طرح این پرسش پرداخت که توسعه دهندگان و متولیان شهرهایی که در جوار آب شکل گرفتهاند چقدر به این مؤلفه توجه داشته و به هویت شهر حول محور آن توجه کرده اند؟ آیا آنچه طی دهههای اخیر به کالبد و هویت اصفهان اضافه شده در راستای شهری است که بر مدار زایندهرود شکل گرفته و اگر چنین بوده است، چرا امروز با رودخانه ای مواجهیم که از فرط خشکی جان به لبش آمده و تنها نام رودخانه را با خود به دنبال دارد…؟
