کرونا کسبوکار مطبوعات را نیز از سکه انداخت و آنها را بیشتر از هر زمان دیگری در تنگنا قرار داد. بحران اقتصادی و عدم انتشار مطبوعات در فروردین، باعث شد تا بسیاری از مدیران مسئول برای حل مشکلات خود اقدام به تعدیل نیرو کنند؛ اقدامی که البته چندان مؤثر واقع نشد و آنها نتوانستند از این بحران سر سلامت بیرون آورند. شاهرخ حیدری، معاون امور شهرستان و نمایندگان روزنامه ایران و کارشناس اقتصاد رسانه در گفتوگویی از راهکارهای درآمدزایی مطبوعات و حل مشکلات اقتصادی در عصر کرونا سخن میگوید. حدود سه ماهی است که کرونا در کشور شیوع پیدا کرده، در این دوران مطبوعات نیز مانند بسیاری از کسبوکارها دچار ضرر و زیانهای زیادی شدهاند. با این اوصاف مطبوعات چگونه میتوانند در این شرایط درآمدزایی و مشکلات اقتصادی خود را تا حدودی ساماندهی کنند؟ این مقوله گریبانگیر تمام دنیاست و فقط مختص ایران نمیشود. بههرحال انسانها میتوانند هر تهدیدی را به فرصت تبدیل کنند. درست است که این اتفاق افتاده و بر فروش مطبوعات تأثیر میگذارد، اما صاحبان رسانه باید از این مسئله استفاده کنند.
صاحبان رسانه چطور میتوانند این تهدید را به فرصت تبدیل کنند؟
یکی از این روشها، دور کار کردن نیروهاست؛ همانطور که توییتر اعلام کرده که حتی پس از خاتمه یافتن کرونا نیازی نیست پرسنل در ساختمان اصلی حضور پیدا کنند.
یعنی دورکاری باعث کاهش هزینهها میشود؟
بله وقتی نیروها و پرسنل بهصورت دور کار درآیند، بسیاری از هزینههای مؤسسات کم میشود؛ هزینههایی مثل اینترنت، آب، برق و… . از طرف دیگر این تصمیم برای خود پرسنل نیز مقرونبهصرفه است؛ چراکه هزینههای رفتوآمد آنها را کاهش میدهد و برای تولید محتوای بهتر و مطلوبتر، فرصت بیشتری در منزل دارند. نکته اصلی، اما برای رسانههای مکتوب این است که اکنون با کاهش تیراژ، خواننده و مخاطب و همچنین تکفروشی و درآمدهای حاصل از آگهی روبهرو هستند.
اقتصاد تکمحصولی سالهاست که به تنها راه درآمدزایی بسیاری از مطبوعات تبدیلشده است. در شرایط فعلی رسانهها چگونه میتوانند درآمدزایی کنند و صرفاً به فروش تکمحصولی وابسته نباشند؟
در این شرایط یکی از مهمترین اقداماتی که رسانهها باید انجام دهند، تقویت بخش آنلاین و تولید محتوای بیشتر در این بستر است؛ بهگونهای که بتوانند آگهی بگیرند. علاوهبراین صاحبان صنایع نیز باید به یاری مطبوعات بیایند و با کمک به آنها بخشی از آگهیهای خود را به فضای وب اختصاص دهند تا مطبوعات اینگونه سرپا باقی بمانند.
برخی از مطبوعات که معتقدند به فضای آنلاین روی آوردهاند، صرفاً به انتشار نسخه الکترونیکی خود در فضای وب بسنده میکنند. آیا این اقدام بهتنهایی میتواند مؤثر باشد؟
خیر. انتشار نسخه الکترونیکی در سایت، کاری اولیه و پیشپاافتاده است. وب فضای گستردهای است و ظرفیتهای متعددی دارد. برای مثال، مطبوعات باید بخش چندرسانهای خود را تقویت کنند و به همراه انتشار خبر، گزارش تصویری نیز داشته باشند. همچنین با ایجاد فضاهای مناسب خواننده را جذب کنند؛ اعم از فیلم، صوت و… .
در ابتدای صحبتهای خود اشاره کردید اکنون کرونا برای مطبوعات جهان مشکلساز شده است. کشورهای دیگر چه راهحلی را برای رفع مشکلات خود اتخاذ کردند؟ مثلاً در ایران در ابتدای سال، بسیاری از رسانهها به دلیل مشکلات اقتصادی، دست به تعدیل نیروی گسترده زدند یا تعداد صفحات خود را کاهش دادند.
بالاخره تعدیل نیرو، در دسترسترین اقدام برای حل مشکلات اقتصادی است که صاحبان رسانه نیز از آن استفاده میکنند؛ البته بخشی از آن نیز گریزناپذیر است؛ چون زمانی که مطبوعات با کاهش درآمد مواجه هستند، تعدیلنیرو اقدامی طبیعی به نظر میرسد؛ اما رسانههایی میتوانند در این عرصه باقی بمانند که بلافاصله خودشان را با این شرایط وفق دهند و به سمتوسوی فضای مجازی حرکت کنند. از طرف دیگر دولت نیز به رسانهها قول یاری داده است.
دولت چگونه میتواند به مطبوعات کمک کند؟ آیا در این وضعیت اصلاً میتوان از آن انتظار کمک به مطبوعات را داشت؟
شرایط دولت واقعاً در این اوضاعواحوال بسیار سخت است؛ چراکه کرونا باعث شد بسیاری از مشاغل دچار ضرر و زیان شوند و حالا نزدیک به سه ماه است که صادراتی رخ نداده و بسیاری از مؤسسات و کارخانهها هنوز فعالیت خود را سر نگرفتهاند و از سوی دیگر نیز تحریمهای گستردهای علیه ایران وجود دارد. البته اگرچه معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد وعده کمک به رسانهها را داده است، اما اگر کلاهمان را قاضی کنیم، خواهیم دید که در این وضعیت دولت اقدام خاصی نمیتواند انجام دهد؛ بنابراین رسانهها اگر میخواهند به حیات خود ادامه دهند، باید چشم امید از دولت بردارند و خودشان با بهکارگیری راهکارهای مختلف به بقای خود ادامه دهند. همچنین مطبوعات از صاحبان رسانه توقع دارند که بخشی از آگهیهای خود را بهجای اینکه به رسانه ملی بدهند به مطبوعات بدهند.
با توجه به توضیحاتی که درباره درآمدزایی مطبوعات در عصر کرونا ذکر کردید، عملکرد رسانهها در این سه ماه را چگونه ارزیابی میکنید؟
همینکه مطبوعات توانستهاند منتشر شوند، بسیار ارزشمند است؛ چراکه بسیاری از مشاغل در این برهه حساس از بین رفتند و نتوانستند به فعالیت خود ادامه دهند.
