انتخابات انجمن بلدی

این آگهی کوچک که در میانه صفحه دوم روزنامه درج شده، برای ترغیب شهروندان به شرکت در انتخابات انجمن بلدی بوده است. در صفحه اول همان شماره، سرمقاله با تیتر «انجمن بلدی» نظرم را جلب کرد:
«انجمن بلدی هشیار باشید!
در عمر کوتاه مشروطیت ایران، روز پنجشنبه آتیه یکی از سعیدترین ایام سعیده این مملکت به شمار می‌رود چرا که با اعطای حق انتخاب اعضای انجمن بلدی، زمام یک قسمت از امور اجتماعی شما در دست اختیار خود شما گذارده شده. حالا دیگر موقعی است که من و شما از تفویض یکچنین اختیاری حسن استفاده نموده و در انتخاب کسانی که باید فردا یک قسمت از مقدرات ما را تعیین نمایند چشم و عقل و بصیرت خود را باز کنیم و برای خدمت به آبادی و رونق و شکوه صوری و معنوی موطن و مولد مقدس خودمان یعنی شهر اصفهان، چنین فرصت مهمی را از دست نداده، کسانی را نامزد و انتخاب نماییم که از هر جهت در خور این مقام باشند.» بنابر آنچه در منابع تاریخی آمده، انجمن‌های بلدی اول بار، با تصویب قانون بلدی در مجلس شورای ملی به تاریخ 20 ربیع الثانی 1325 ق (11 خرداد 1286 شمسی) و توشیح محمدعلیشاه در دوره مشروطه اول، شروع به پاگرفتن کرد. درشهرهای اصفهان، تهران، رشت، انزلی، تبریز و مشهد اولین انجمن‌های بلدی ایجاد شد و به دنبالش نخستین تجربه ایرانیان برای مشارکت در امور شهری را موجب شد. در این میان، انجمن بلدی اصفهان پس از تأسیس، قدرت و مشروعیت فراوانی داشت و با وجود کارشکنی‌های حاکمیت وقت اصفهان، چراکه فعالیت‌های انجمن به پاره‌ای از اختیارات که سالیان دراز تحت سیطره حاکم قرار داشت دست یافته بود، به یکی از انجمن‌های خوش سابقه و مورد مثال در کل کشور بدل شد.
اگرچه دیری نپایید و پس از حدود یک سال، در اواسط اردیبهشت 1287 شمسی، اولین انجمن بلدی اصفهان همچون همتایان خود در دیگر شهرها، با بی مهری حاکمیت روبه رو شد و مقاومت این انجمن در برابر سنگ‌اندازی‌های مستبدان و برخی از اصناف همچون تجار به پایان رسید و همه اعضای آن دسته‌جمعی استعفا دادند. اما بنابر اطلاعات روزنامه اخگر، پس از گذشت بیست سال از این اولین تجربه، دوباره زمینه برگزاری انتخابات و تشکیل انجمن بلدی، به سال 1309 خورشیدی، فراهم آمد: «از وقتی که انجمن بلدی اصفهان تشکیل نشده، شاید تا کنون بیست سال باشد. بیست سال مدت کمی نیست و اگر ما در مسائل اجتماعی و بلدی خودمان بی علاقه نبودیم قطعا شهر زیبای اصفهان به این حال و روز باقی نمی‌ماند. خیابان‌ها با مناظر کثیف و پر از گرد و خاک، دیوارها همه فروریخته یا شکسته، مساجد و مفاخر تاریخی به حالت انهدام و کوچه‌ها همه تنگ و پر پیچ و خم. هنوز در شهر اصفهان آب‌پاشی خیابان‌ها را با مشک می‌کنند و نتوانسته‌اند که با خرید دو عدد اتومبیل آب‌پاش به این وضع ناهنجار خاتمه بدهند… .» درسرمقاله شماره بعدی ادامه می‌دهد: «اکنون با وضع قانون جدید انجمن‌های بلدی، عنان مقدرات بلاد ما به دست ما داده شده و همانطوری که افراد ملل زنده و بیدار دنیا در فکر اصلاح امور خویش می‌باشند، شما هم برای آبادی موطن‌های مقدس خود کار کنید، زحمت بکشید، فکر کنید، پول بدهید و بالنتیجه رخت خود را این غرقاب نکبت و فلاکت بیرون کشید.»
روزنامه اخگر در چند سرمقاله به آگاهی خوانندگان در امر انتخابات و اهمیت برگزیدن افراد شایسته پرداخته و در روز قبل از انتخابات نیز، اسامی همه 61 نفر نامزدهای آن را، منتشر کرده است. اکنون بخش‌هایی از «اعلان انتخابات بلدی» را که ضمن انتشار در اخگر، در سطح شهر نیز پخش شده بوده با هم می‌خوانیم: «روز پنجشنبه 29 خرداد، از پنج قبل از ظهر تا ظهر و از سه بعدازظهر تا 8، هیئت نظار انجمن بلدی درعمارت تیموری برای اخذ آرا تشکیل خواهد شد و روز شنبه استخراج آرا و نتیجه به وسیله حکومت به وزارت داخله برای انتخاب 9 نفر اعضای انجمن از بین حائزین اکثریت راپورت خواهد شد. شرایط انتخاب‌کنندگان: 1. تبعه ایران باشند.2. سن آن‌ها کمتر از 20سال نباشد.3. محکوم به جنحه و جنایت نباشند. شرایط انتخاب‌شوندگان: 1.  تبعه دولت ایران باشند. 2. سواد فارسی داشته باشند.3. سن آن‌ها کمتر از 30 و بیشتر از 60 نباشد. 4. در ادارات دولتی استخدام نباشند. 5.  محکوم به جنحه و جنایت نباشند. اخطارات لازمه: 1. اخذ آرا مخفی است و باید رأی‌دهندگان آرای خود را روی کاغذ سفید بی‌نشان قبلا نوشته و ورقه هویت خود را همراه داشته، در موقع دادن رأی ارائه دهند و اگر ورقه هویت ارائه ندهند رأی آن‌ها اخذ نخواهد شد.2. به موجب تبصره ماده 4 نظامنامه انجمن بلدی، عده انتخاب‌شوندگان باید پنج برابر عده‌ای باشد که انجمن بلدی از آن مرکب می‌شود، بنابراین باید هر یک از انتخاب‌کنندگان 45 نفر منحصرا از تجار یا اصناف یا ملاکین، انتخاب نمایند تا بعد از میان این عده، 9 نفر برای انجمن انتخاب گردند.»
نکته جالب توجه در اینجا، بند 2 اخطارات لازمه است که نوعی نظارت یا فیلترینگ بر منتخبان نهایی را نشان می‌دهد؛ چرا که طبق مفاد این بند، در نهایت از میان 45 نفر منتخب مردم، 9 نفرشان وارد انجمن می‌شوند که البته، از چگونگی انتخاب آن 9 نفر نیز، سخنی به میان  نیامده است.