در بخشی از بیانیه رویداد «شهر امن از منظر زنان» آمده است:«تهران شهری است برای همه و توجه به نیازهای تکتک اعضایش اعم از زن و مرد، پیر و جوان، کودک و سالمند، شاغل و بیکار، متاهل یا مجرد بر عهده مدیریت شهری است. زنان به عنوان نیمی از جمعیت شهر باتوجهبه گروههای سنی یا تعدد نقشهایی که در خانواده و جامعه میپذیرند، گروه مهمی از شهروندانی هستند که نیاز به توجه ویژه در شهر دارند. احساس امنیت که یکی از بنیادیترین نیازهای انسان در جامعه است، همواره به عنوان یکی از بارزترین وجوه بالندگی یک اجتماع و بسترساز رشد و توسعه و ثبات جامعه است. بدیهی است که بدون برخورداری از امنیت نمیتوان انتظار کارآیی از ساختار شهری به مثابه سیستمی از اجزا و عناصر برای زندگی همراه با رفاه و کرامت انسانی را داشت. در این بین گروههای مغفولی از شهروندان مانند زنان و کودکان بیش از سایرین از عدم امنیت در شهر صدمه میخورند. از این رو، طرح ارتقای احساس امنیت زنان در شهر از طریق شناسایی و بهسازی فضاهای بی دفاع شهری به عنوان یکی از مهمترین پروژههای شهری در دستور کار اداره کل امور بانوان، قرار گرفته است. این طرح قصد دارد با بررسی و تحلیل قابلیتها و مشکلات حضور زنان و خانوادهها، از دیدگاه آنان به ارائه راهکارهای طراحی شهری و اجتماعی جهت افزایش حضور و نیز کیفیت زندگی زنان در عرصههای شهری بپردازد.»
امکان بزرگ برای بیان مشکلات زنان در شهر
منصوره دهقانی از حضور فعال کارتونیستهای اهل اصفهان در این فراخوان خبر میدهد:«از 35 کارتونیست حاضر در این برنامه 12 نفر از اصفهان هستند و این به دلیل بالابودن تعداد کارتونیستهای خانم در اصفهان و همچنین فعالیت مداوم در مطبوعات و به دستآوردن جوایز متعدد در جشنوارههاست.» او از ضرورت انجام طرحهایی به این شکل که از منظر زنان به مسائل اجتماعی میپردازد هم میگوید: «به عنوان یک کارتونیست خانم بسیار خوشحال شدم که برای اولین بار به این موضوع پرداخته شد. آن هم از طرف نهادی مانند شهرداری و این خبر بسیار امیدوارکننده ای است که پرداخت به موضوع شهر امن از دیدگاه زنان کارتونیست شکل بگیرد. زنان کارتونیست به عنوان قشری از جامعه نگاه ریزبینانهای به مسائل دارند و میتوانند به عنوان نماینده زنان مسائل زیستن در شهر را مطرح کنند.» دهقانی از جزئیات مواجهه با موضوع شهر امن و البته محدودبودن کارتونیستها برای پرداختی از موضوعات صحبت میکند: «انتخاب فیلد ورک شاپ به خوبی اتفاق افتاده بود و کارتونیستها از طریق این مدیوم هم به مسئولان هشدارهایی را درباره مسائل شهر امن ارائه دادند و هم از طرف دیگر با نگاهی آرمانی که آگاهیدهنده است به مسائل اجتماعی ورود کردند.با این حال، محدودبودن کارتون در پرداخت به بسیاری از موضوعات اجتماعی با رویکردی نقادانه در همه جای کشور وجود دارد، اما کارتونیستها به تجربه آموخته اند که از موضوعات به نفع منافع جمعی و آگاهی دهندگی استفاده کنند و تا جای ممکن از نقاط تاریک و قابل بحث انتقاد کنند. با تمام این تفاسیر اما باید از این چنین طرحهایی حمایت کنیم، چراکه امکانی است که باعث مطرح شدن بسیاری از مسائل میشود و میتواند ایدههای تازهای را درباره مشکلات اجتماعی به خصوص درباره قشر آسیبپذیر در گستره فضای شهری مطرح کند.»
پرداخت استعاری برای بیان ناامنی در شهر
مهناز یزدانی دیگر کارتونیست اهل اصفهان حاضر در این رویداد است.او درباره کلیت این طرح و پیشینه آن میگوید: «این طرح در امتداد ورکشاپهایی بود که مرکز ارتباطات و امور بینالملل شهرداری در یک سال گذشته آغاز کرده بود.یکی از کارتونیستهای مطرح کشور آقای جمال رحمتی پیشنهادهایی را به این مرکز ارائه داده بودند و در این پیشنهادها، این مسئله مطرح شده بود که از پتانسیل کارتونیست حرفهای در جهت برنامههای شهرداری برای بهبود کیفیت زندگی در شهر تهران استفاده شود. در این ورکشاپها موضوعاتی مانند امنیت شهر برای زنان، کودکان زبالهگرد، درختکاری و… مطرح میشد و بر اساس آن، کارتونیستها آثاری را خلق میکردند.در این برنامه آخر که محور بحث ماست، آقای رحمتی اختیار را به خانم فیروزه مظفری یکی از کارتونیستهای باسابقه و حرفهای کشور سپردند تا گروه کارتونیستهای خانم را برای این رویداد تشکیل دهند و در نهایت، با توجه به محدودیــــــت بودجه 35کارتونیست انتخاب شدند.» یزدانی ادامه میدهد: «سرفصلهای موضوعی مشخصی برای این برنامه در اختیار ما گذاشته شد و کارتونیستها یک یا چند ایده را براساس سرفصلها ارائه میدادند. این سرفصلها براساس برنامهای است که شهرداری در آینده قرار است برای آن برنامه ریزی کند و از این طریق ابتدا از طریق مدیومهای هنری به فرهنگسازی میپردازد و بعد از آن اقدامات اجرایی را هم انجام میدهد. البته چنین طرحهایی باید از خیلی قبلتر و در زمان طراحی شهری لحاظ شود. با این حال بازهم اتفاق خوبی است که به این سویههای تاریک زیستن در شهر میپردازند و میخواهند مبنای کار اجرایی قرار دهند.»
او درباره طرح خودش و نحوه مواجهه با سرفصلهای پیشنهادی در اثرش میگوید: «من بر روی پلهای عابر پیاده کار کردم که بنرهای تبلیغاتی مانع از دیدهشدن محیط آن میشوند و ممکن است باعث آسیب گروههای آسیبپذیر مثل زنان یا بچهها شود.البته این کار در خودش تناقضی دارد.به این صورت که شهرداری متولی این ورکشاپ بود و از طرف دیگر، مجری تابلوهای تبلیغاتی پلهای عابرپیاده؛ برای همین هم پرداخت مستقیم به این موضوع کمی سخت میشد؛ بنابراین من با یک پرداخت استعاری سراغ این موضوع رفتم و به جای بنرها دستهای بزرگی را برای پل عابر پیاده گذاشتم که همه چیز را پوشانده و مادری به همراه فرزندانش باید به دل این تاریکی بروند.»
سیاسیشدن مسائل اجتماعی دست کارتونستها را برای انتقاد بسته است
ناهید زمانی از دشواری کار در این پروژه صحبت میکند: «وقتی به عنوان رویداد نگاه کنیم، یعنی شهر امن از منظر زنان، متوجه سختبودن کارکردن در این زمینه میشویم. چراکه هم امنیت یک مسئله حساس و امنیتی است و هم تمامی مسائل مربوط به زنان حساسیتبرانگیز است.در واقع در این فراخوان هم میگفتند حرف بزنید و هم در لایه زیرین میگفتند حرف نزنید. موضوعاتی که نباید به آنها میپرداختیم بسیار بیشتر از موضوعاتی بود که امکان پرداخت وجود داشت.هم از منظر سوژه و هم نوع پرداخت با دشوارهایی مواجه بودیم، چراکه به طور مداوم باید مراقب میبودیم که به زعم دوستان سیاه نمایی نشود.»
او رجوع به تجربههای تلخ شخصی در زمینه عدم امنیت در شهر را راهی برای پرداختی نزدیکتر به واقعیتها عنوان میکند: «از آنجایی که متاسفانه همه ما تجربه مواجهه با این ناامنی در شهر را از سر گذرانده بودیم، به مثابه یک تجربه شخصی با قضیه روبهرو شدیم و این تا حدودی سختی کار را کم میکرد. من برای پرداخت اثری در موضوعات ارائهشده سراغ یکی از مشکلات خانمها در شهر یعنی موتورسواران مزاحم رفتم و سعی کردم آن آسیب روحی شهروندان را تصویر کنم. اتفاق چندثانیهای مزاحمت بسیار عمیقتر از آنچه تصور میشود بر روح و جان فرد تاثیر میگذارد و درون فرد این آسیب روحی ماندگار میشود.»
زمانی معتقد است اصفهان هم با توجه به مشکلاتی که در زمینه ناامنی شهری بهخصوص در سالهای اخیر با آن درگیر است، به چنین طرحهایی برای فرهنگسازی نیاز دارد: «این فراخوانها و ورکشاپها میتواند و باید در اصفهان برگزار شود؛ چون هم کارتونیستهای زبدهای در اصفهان حضور دارند و هم اینکه اصفهان بعد از اتفاقات و مشکلات اجتماعی چند سال قبل و ازبینرفتن امنیت زنان در برههای چندهفتهای، نیاز به چنین فرهنگسازیهایی دارد. اما متاسفانه به شیوه ای نادرست مسائل اجتماعی سیاسی میشود و دست همه برای پرداختن به آنها بسته میشود.»
او میافزاید: «این سیاسیشدن مسائل اجتماعی آنقدر زیاد شده است که در حوزه کاریکاتور مطبوعاتی امکان کار بر روی سوژههایی مانند خشونت علیه زنان، تبعیضهای اجتماعی در محیط کار و… به هیچ عنوان وجود ندارد و این متاسفانه یک اپیدمی در کل مطبوعات کشور است و همه در قانونی نانوشته درباره مسائل اجتماعی که نیاز به حرفزدن و فرهنگسازی در آن وجود دارد، محافظهکارانه برخورد میکنند و همه کارهای انتقادی را رد میکنند. نتیجه میشود تعدادی کار خنثی و بدون تاثیر که به هیچ عنوان کارکرد درستی از منظر انتقادی ندارد و صرفا برای صفحه پرکردن است. در اصل کارتون مطبوعاتی کارکرد خودش را از دست داده است و ما در روزنامهها در حال تصویرسازی خبری هستیم.»
