توسعه شهری بخشی از سیاستهای توسعه ملی برای دستیابی به رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی است و به همین دلیل، باید سیاستهای لازم برای بهبود کیفیت زندگی شهری، رفاه اجتماعی، رضایت شهروندان و … در راستای رسیدن به وضعیتی پایدار در شهرها اجرا شوند. فرهنگ و هنر با اثرات مخارج کوتاهمدت و اثرات رشد بلندمدت بر توسعه شهری تأثیر میگذارد. درواقع فعالیتهای فرهنگی و هنری در یک منطقه بهصورت غیرمستقیم و ازطریق خلاقیت در بخش هنر که به سایر فعالیتهای اقتصادی هم گسترش مییابد، به توسعه صنعتی نوآورانه منجر میشود. امروز انجام فعالیتهای فرهنگی مانند ساخت موزهها، سالنهای کنسرت، مراکز هنری، گالریها و… بهمنزله بخشی از استراتژیهای توسعه شهری و احیای آنها محسوب میشود. شهرها در سراسر جهان در حال ساخت و برندسازی زندگی فرهنگی شهری بهعنوان راهی به سوی توسعه اقتصادهای محلی و بازسازی مراکز شهری هستند. برای اینکه یک شهر بهدرستی از هر یک از ویژگیهای فرهنگ استفاده و تصمیمهای درستی اتخاذ کند، به برنامهریزی دقیق شهری نیاز دارد تا از توسعه فرهنگی به توسعه شهر برسد.برنامهریزی فرهنگی فرایند توجه به پیامدهای اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، آموزشی، زیستمحیطی، سیاسی و نمادین منابع فرهنگی شهر است. یک برنامه فرهنگی دید کلی از ظرفیتهای فرهنگی شهر ایجاد و نیازهای شهر و جامعه را ارزیابی میکند. در نهایت با تکیه بر فرهنگ میتوان شهری شاخص برای گردشگران و کسبوکارها با توسعه متوازن اقتصادی ایجاد کرد.
زیستپذیری فرهنگی
برای کمک به دولت در رسیدن به درکی درست از نقش فرهنگ، معیارهای بسیاری وجود دارد و یکی از جامعترین آنها معیار زیستپذیری فرهنگی بوده که بهمنزله جزء جداییناپذیر جامعهای سالم و پایدار درنتیجه عدالت اجتماعی، مسئولیتپذیری محیطی و زیستپذیری اقتصادی است. زیستپذیری فرهنگی بیانکننده ایجاد، انتشار، تأیید و حمایت از هنر و فرهنگ است و با استفاده از سه شاخص وجود فرصتهای مشارکت فرهنگی، مشارکت فرهنگی و حمایت از فرهنگ سنجیده میشود. امروزه استفاده از منابع فرهنگی، یکی از روشهای توسعه شهری و درنهایت توسعه ملی و اقتصادی یک کشور محسوب میشود.
اصفهان و زیرساخت فرهنگش
طبق پژوهشی که در اصفهان انجام شده، شاخص فرصت مشارکت فرهنگی این شهر در طی چهار سال پژوهش با افتوخیز روبهرو بوده است؛ اما بهطور کلی روند نزولی داشته و در سال1395 به کمترین مقدار رسیده است. منفیبودن و کاهش این شاخص نشان از ضعف در وجود فرصتهای مشارکت فرهنگی و نبود بستر و زیرساختهای لازم برای خلق تعاملات فرهنگی، متناسب با رشد جمعیت در این کلانشهر را داشته است. علت افت این شاخص، کاهش در سه زیرشاخص سالنهای غیرهنری با برنامهریزی فرهنگی و هنری، خروجی رسانههای چاپ و نشر متمرکز بر هنر و هنرستان هنرهای زیباست.علت کاهش در زیرشاخص سالنهای غیرهنری با برنامهریزی فرهنگی و هنری، کاهش در تمام مؤلفههای آن اعم از مساحت پارکها، کانونهای پرورش فکری کودکان و نوجوانان، کتابخانهها، بناهای تاریخی براساس آمار موجود در سالنامههای آماری و تعداد مساجد فعال است؛ بهطوریکه تمام آنها در سال1395 رشد منفی چشمگیری داشتند. این امر نشاندهنده این موضوع است که تعداد هر یک از مؤلفههای ذکرشده متناسب با رشد جمعیت اصفهان افزایش نداشته و باعث افت این زیرشاخص شده است. برای جلوگیری از روند نزولی این زیرشاخص باید به فکر ساخت کانون، کتابخانه و مساجد جدید و همچنین افزایش مساحت پارکها بود و در صورت امکان، بناهای تاریخی ناشناخته کلانشهر، شناسایی و در راستای ثبت آنها اقدامات لازم انجام شود. درنهایت، ثابتماندن تعداد هنرستانهای هنرهای زیبا در اصفهان با وجود رشد جمعیت طی دوره مورد مطالعه، باعث شده این شاخص کمترین مقدار را داشته باشد و به افت شاخص فرصت مشارکت فرهنگی در شهر اصفهان منجر شود.شاخص مشارکت فرهنگی در دوره پژوهش سیر صعودی داشته است. این موضوع نشاندهنده علاقه افراد، هنرمندان و تمام فعالان این حوزه به شرکت در فعالیتها و مشارکتهای فرهنگی و هنری باوجود رشد نامتناسب شاخص فرصت مشارکت فرهنگی به همراه شاخص مشارکت فرهنگی و نبود بستر مناسب در زمینه ایجاد مشارکت فرهنگی است.شاخص حمایت از فرهنگ در بین سه شاخص اصلی در رتبه اول واقع شده و توانسته بیشترین رشد را در دوره چهارساله تجربه کند که نشان از توجه هرچه بیشتر مسئولان به بخش فرهنگ و هنر دارد.
