فعالیتهای روزمره روال سابق را پیش گرفتهاند و شهر از قرنطینه بیرون آمده و واهمه ابتلا به کرونا کمتر شده است؛ ترس و وحشتی که البته برای خیلیها از همان ابتدای پیدا شدن سر و کله کرونا چندان معنا و مفهومی نداشت؛ «طالبانِ زیبایی»؛ همانهایی که ویروس موذی و کشنده و وضعیت بحرانی هم نتوانست پای آنها را از زیر تیغ جراحی رفتن و سرسپردن به آن ببُرد و برای قدری «زیباتر» یا «متفاوتتر» شدن منصرف کند. عدد و رقم دقیق و رسمی از تعداد آمارهای جراحی زیبایی در دوران شیوع کرونا وجود ندارد؛ اما گزارشها حاکی از افزایش این عملها در دوران پاندمی، نه تنها در ایران که در سرتاسر دنیاست.
پیدایش کرونا و افزایش عملهای زیبایی
نیمههای اسفند بود که بابک نیکومرام، روابط عمومی انجمن جراحان پلاستیک و زیبایی ایران در گفتوگو با رسانهها از افزایش میزان جراحیهای زیبایی بینی در دوران کرونا خبر داد. این جراحیها در روزهایی که درِ اتاق عملهای غیرضروری به روی افراد بسته و به خاطر وضعیت بحرانی کرونا بسیاری از جراحیها لغو شده بود، در کلینیکها و مراکز زیبایی زیرزمینی به ویژه افزایش یافت. شواهد نشان میدهد ایران یکی از کشورهایی است که عملهای جراحی زیبایی در آن بسیار پرطرفدار است. آمارهای موجود، حاکی از آن است که سالانه بیش از ۲۵ هزار عمل جراحی زیبایی در کشور به طور رسمی انجام میشود که حتی در برخی از آمارهای تأیید نشده، این تعداد گاهی تا سالانه 80 هزار عمل جراحی نیز میرسد؛ البته باید عملهای جراحی زیبایی را که در مراکز زیرزمینی و غیرمجاز انجام میشود، هم به این ارقام اضافه کرد. به گزارش میزان، انجمن بینالمللی جراحی پلاستیک زیبایی (ISAPS) سالانه گزارشی درباره تعداد پزشکان جراح پلاستیک و عملهای انجامشده در کشورهای مختلف ارائه میکند. طبق آمار سال ۲۰۱۹ این انجمن، آمریکا با ۶۹۰۰ جراح پلاستیک بیشترین تعداد جراحان این حوزه را در جهان دارد و ایران با ۳۶۱ جراح پلاستیک، در رتبه ۲۷ جهان بوده است. از نظر تعداد آمار هم با درنظرگرفتن روشهای زیبایی جراحی و غیرجراحی، آمریکا با حدود ۴ میلیون مورد در سال ۲۰۱۹ صدرنشین است که ۱,۳ مورد آن شامل جراحیها و ۲,۶ مورد آن شامل روشهای زیبایی غیرجراحی است. برزیل، ژاپن، مکزیک، ایتالیا، آلمان، ترکیه، فرانسه، هند و روسیه ۹ کشور دیگر این ردهبندی هستند و ایران در بین این ۱۰ کشور قرار ندارد. هرچند این موضوع میتواند خوشایند باشد؛ اما از سوی دیگر به استناد وجود جراحیهای غیررسمی، آمارهای نگرانکنندهای اعلام میشود، از جمله اینکه ایران در جراحی بینی، صدرنشین ردهبندی جهانی است. البته برخی هم رتبه دوم و سوم این جراحی را به ایران اختصاص میدهند. شیوع کرونا، باعث شد تا وزارت بهداشت، در دو بازهای که آمار مرگ و میرهای ناشی از کرونا سر به فلک کشید و بیمارستانها هم مملو از بیمار کرونایی شدند، عملهای جراحی زیبایی را لغو کند؛ یعنی اوایل بهار و تابستان 99. این عملها، خیلی زود دوباره از سر گرفته شدند. در دو ماه اول سال 1400 که کشور به طور کلی در وضعیت قرمز قرار گرفت، کلینیکهای زیبایی همچنان به کار خود ادامه دادند و ترس از ابتلا به کرونا و به خطر انداختن سلامتی نیز نتوانست باعث کاهش میزان جراحیهای زیبایی شود. خیلیها هم اتفاقا از فرصت دورکاری و تعطیلیها به خاطر بحرانی بودن وضعیت استفاده کردند و زیر تیغ جراحی رفتند. محمد علیپور، فوقتخصص جراحی پلاستیک و زیبایی، در ویبنار ماهانه بزرگان رینوپلاستی ایران این موضوع را تأیید کرده: «دورکاری بسیاری از کارمندان و غیرحضوری بودن دانشگاهها و همچنین داشتن وقت اضافه توسط بسیاری از افراد سبب شده که تمایل به انجام جراحیهای زیبایی در شرایط کرونا بیشتر شود.»
مهتاب، خانم 35 سالهای که در اواخر سال گذشته بینی خود را جراحی کرده هم در لابهلای حرفهایش به این موضوع اشاره میکند و به خبرنگار اصفهانزیبا میگوید چون مرخصی نداشته، قبل از عید عمل کرده تا از تعطیلات دو هفتهای بتواند برای استراحت و طیکردن دوره نقاهت استفاده کند. او دلیل جراحی بینی خود را عدم اعتماد به نفس میداند و میگوید چون چند ماه قبل از عملش به کرونا مبتلا شده، واهمهای برای انجام عمل زیبایی در این دوران نداشته است: «کلینیک زیبایی که در آن جراحی انجام دادم، صرفا به این کار تعلق داشت و به همین خاطر هم هیچ بیمار کرونایی در آن بستری نشده بود. اتفاقا خیلی هم شلوغ بود؛ برای مثال، روزی که من جراحی بینی کردم، همزمان چهار نفر دیگر هم برای عمل حضور داشتند.»
جراحی به شرط رعایت پروتکلهای بهداشتی
بر اســاس دســـتـور وزارت بـهـداشــــت، جراحیهای زیبایی در دوران کرونا باید براساس پروتکلهای بهداشتی انجام گیرد؛ مثلا اینکه پیش از انجام جراحی، غربالگری و آمادهسازی بیماران با کنترلهای بالینی درخصوص احتمال ابتلای آنها به کرونا صورت گیرد. بیماران یا نزدیکان آنها برای انجام جراحی زیبایی نباید در معرض ابتلا به کرونا و تشدید عوارض ناشی از آن قرار بگیرند و تمام مطبهای زیبایی باید به ماسکهای تنفسی و مایعات ضدعفونیکننده مجهز باشند؛ این درحالی است که مهتاب میگوید در کلینیک جراحی که عمل انجام داده، اصلا حرف و حدیثی در رابطه با کرونا یا لزوم انجام تست پیش از عمل به میان نیامده: «حرفی زده نشد، من هم چون قبلا یکبار به کرونا مبتلا شده بودم، این موضوع چندان برایم اهمیت نداشت. شاید اگر قبلا مبتلا نشده بودم، با وسواس بیشتری رفتار میکردم.»
زهره، دختر 22 سالهای که یک ماه پیش عمل بینی انجام داده، میگوید که قبل از انجام جراحی تست پیسیآر داده و کلینیک زیبایی را با دقت زیادی انتخاب کرده: «برای انجام جراحی بینی در این دوره تردید زیادی داشتم؛ اما چون قبلا چند بار تصمیم گرفته بودم و به دلایلی جراحی لغو شده بود، این بار مصمم شدم که هر طور شده جراحی را انجام دهم؛ چون به دلیل دورکاری شرایط بهتری دارم و میتوانم مراقبتهای بیشتری انجام دهم. البته ترس از کرونا باعث شد تا محتاطتر رفتار کنم و قبل از عمل تست انجام دهم. کادر درمان نیز میگفتند مرتب تست میدهند تا مبادا برای بیماران مشکلی پیش آید.»
تماس با یکی از کلینیکهای زیبایی شهر نیز نشان میدهد که کادر درمان با توجیه رعایت پروتکلهای بهداشتی، تمام عملهای جراحی را به روال قبل انجام میدهند و ترسی از ابتلای خود یا بیمارانشان به کرونا ندارند. زن جوانی که منشی کلینیک است میگوید که «تمام کادر کلینیک واکسینه شدهاند و مرکز به طور مرتب ضدعفونی میشود. بیماران هم قبل از جراحی حتما باید تست کرونا بدهند؛ به خاطر همین قول 100درصد میدهم که پس از جراحی مشکلی پیش نیاید!»
رعایت پروتکل بهداشتی در جراحی زیبایی سخت است
کرونا اما قاعده و قانون نمیشناسد و پشت در این بیمارستان و آن مرکز زیبایی نمیایستد؛ مثل موریانه از در و دیوارها بالا میرود و جان میگیرد. به گفته محسن مصلحی، قائم مقام و معاون پشتیبانی و رفاهی سازمان نظام پزشکی اصفهان، رعایت پروتکلهای بهداشتی در این دوران سخت است و به همین خاطر هم دو مرتبه انجام این جراحیها لغو شده است. او به «اصفهانزیبا» میگوید که انجام تست پیسیآر هم نمیتواند معیار خوبی برای اطلاع از صحت و سلامت بیمار یا کادر درمان باشد: «حتی اگر آزمایشها و تست پیسیآر منفی باشد، از کجا معلوم خواهد بود که افراد ناقل بیماری نباشند؛ مگر پزشک و بیمار میتوانند فاصله اجتماعی را در اتاق عمل رعایت کنند؟ خیلی از تستهای پیسیآر هم منفی کاذب هستند. اصلا این موارد توجیهناپذیر هستند. از سوی دیگر در این دوران، انجام این جراحیها درست نیست؛ زیرا همه انرژی کادر درمان باید معطوف به مقابله با پاندمی کرونا باشد. کادر درمان فعال در این کلینیکها باید تحت حمایتهای فرهنگی، روانی و اقتصادی قرار بگیرند؛ چرا که بالاخره آنها هم نمیتوانند کار خود را به طور کامل رها کنند. خیلی از آنها میگویند باید کرایه مرکز بدهند یا موادی که خریداری کردهاند، خراب شده و ضرر و زیان به آنها وارد کرده است.»
او معتقد است که ادعای افزایش آمارهای جراحی زیبایی در دوران کرونا چندان منطقی به نظر نمیرسد: «در یک سال گذشته تمام فرایندها در کشور چه در حوزه درمان و چه غیردرمان تحتالشعاع کرونا قرار گرفته است، به هر حال بسیاری از فعالیتها کاهش یافته و خیلی از کلینیکهای معتبر که آمار جراحی در آنها بالا بود، برای مدتی تعطیل و نیمهتعطیل شدند؛ بنابراین منطقی نیست که آمار این جراحیها بالا رفته باشد. ممکن است میزان عملهای زیبایی در مراکز فاقد صلاحیت و غیرمجاز که به صورت زیرزمینی کار میکنند، بیشتر شده باشد؛ اما میتوان گفت عملهای جراحی زیبایی در این دوران به آن میزانی که باید کاهش پیدا میکردند، کاهش نیافته است! دلیل این موضوع هم این است که در دوران پاندمی اگر سیاستگذاران نتوانند بحران را به خوبی مدیریت کنند و آرامش نسبی را در جامعه به وجود آورند، مردم در وضعیتی قرار میگیرند که میتوان آنها را به دو دسته تقسیم کرد؛ دسته اول آدمهای مضطرب و نگران و دسته دوم افراد سادهانگار و بیخیال. حال از بین این افراد بیخیال، کسانی هستند که به رعایت پروتکلهای بهداشتی پایبند نیستند و سعی میکنند سبک زندگیشان را هم با توجه به شرایط تغییر دهند؛ مثل همانهایی که از فرصت دورکاری یا اوقات فراغت در این موقعیت استفاده کردند و به عملهای جراحی زیبایی روی آوردند. همچنین به دلیل تناقضات و عدم همصدایی، اعتماد این افراد به مسئولان از بین رفته و باعث میشود که مشارکتی با آنها نداشته باشند و اتفاقا خلاف میل آنها رفتار کنند.»
وسوسه خوشآبورنگ فضای مجازی
عملهای جراحی زیبایی روز به روز بیشتر میشوند و میل افرادی که به این اقدام تن میدهند هم البته بیشتر میشود؛ افرادی که شاید پر بیراه نباشد اگر بگوییم خیلیهایشان تحت تأثیر تبلیغات اغواکننده و خوشآبورنگ فضای مجازی وسوسه میشوند و حاضرند در هر شرایطی به این کار تن دهند؛ صفحات اینستاگرامی که تنها راه «جذاب» شدن و مورد پسند قرار گرفتن در جامعه را همین عملها میدانند و تبلیغاتی که به گفته محمدرضا شیخی، جامعهشناس، در دوران کرونا تأثیر بیشتری بر افراد دارند، چون «زمانی که آدمها تنهاتر میشوند، مراجعهشان به فضای مجازی بیشتر میشود و خواهناخواه در معرض انبوه پیامهای تبلیغاتی قرار میگیرند. دنیای فرامدرن غولهای تبلیغاتی سعی میکنند هویت افراد را از آنها بگیرند و سبک زندگی جدید و یکسانی را به همه انتقال دهند.»
او در گفتوگو با «اصفهانزیبا» میگوید: «افراد به منظور دستیابی به سطوح بالاتر در جامعه، سعی میکنند خودشان را با آنچه رسانهها آنها را به انجام آن ترغیب میکنند، همصدا کنند و به همین خاطر هم به عملهای زیبایی روی میآورند تا شبیه ستارههای سینمایی یا اینفلوئنسرها شوند. در قرنطینه انسانها فرصت زیادی برای فکر کردن به خودشان دارند و بیشتر جلوی آینه قرار میگیرند و ظاهر و اندامشان را برانداز میکنند. این باعث میشود تا ضعفهای آنها نمود بیشتری پیدا کند. انسان منزوی و تنها سعی میکند برای گریز از این تنهایی مشکلات و ضعفهای ظاهری خود را برطرف کند.»
