البته که این محبوبیت سبب شد تا ساختار، به حاشیه رانده شده و طی 4 فصل نخست، توجه چندانی به این اصل حرفهای نشود. از همینروی، صدای انتقادها از ابتدای فصل سوم این برنامه شنیده شد. آمارهای بهیکباره دچار ریزش و رضایتمندی مخاطبان این برنامه نیز دستخوش تغییرات نزولی شد. «دورهمی» به برنامه روتینی تبدیل شده بود که هر شب، با دعوت از یکی از سلبریتیهای درجه دو و سه و پرسیدن سؤالات تکراری، قصد سرگرمکردن مردم را داشت. حال آنکه این روند، از ابتدای فصل اول پدید آمد و تا پایان فصل چهارم، با یک روال ثابت تداوم یافت.
در اواسط این فصل بود که مدیری، خبر از تغییرات گسترده در ساختار برنامه داد؛ اتفاقی که بهوقوع نپیوست و «دورهمی» با میزان دلخوری بالایی به پایان رسید. چندهفته پس از اتمام فصل سوم و درحالیکه اخباری مبنی بر پایان همیشگی «دورهمی» به گوش میرسید، مدیری اعلام کرد که فصل چهارم با تغییرات گستردهای به روی آنتن بازخواهد گشت. چندماه پس از این ادعا، نهتنها تغییرات ولو حداقلی در ساختار این برنامه بهوجود نیامد بلکه همان روال قبلی دعوت از مهمان، اینبار با حضور چهرههای تکراری و کمترشناختهشده توسط مردم ادامه یافت. پخش این فصل همزمان شد با آمارهای ضعیفی که مردم به این برنامه حواله دادند؛ آماری که حاکی از کاهش شدید مخاطب و نارضایتی گسترده از این تکرار مکررات بود.
در اینجا بود که زیرکی همیشگی مدیری به کمکش آمد و سبب شد تا ساختار برنامه از حالت یک جنگ کسلکننده، به یک مسابقه رقابتی تغییر کرده تا از سقوطآزاد «دورهمی» جلوگیری شود؛ اتفاقی که حداقل تا به امروز توانسته در قواره یک تنفسمصنوعی «مهران مدیری» و برنامهاش را از لبه پرتگاه دور نگهداشته و این دو را به صدر جدول محبوبترینهای امسال تلویزیون برساند.
«دورهمی» چگونه مسابقهای است؟
مسابقه «دورهمی» ساختار سادهای بر مبنای سؤالات فرهنگی دارد. در مرحله نخست که «بخش دایره» نام دارد، هشت شرکتکننده به سؤالات دوگزینهای و چهارگزینهای پاسخ میدهند. سپس دو نفر که کمترین امتیازها را در این قسمت به دست آوردهاند، حذف و شش نفر دیگر به مرحله دوم که «ربات» نام گرفته، هدایت میشوند. مرحلهای که طی آن قدرت ذهنی برگزیدگان در بازوی رباتیک 360 درجهای سنجیده شده و آنها باید در این وضعیت سخت، ضمن حفظ تمرکز، به پرسشها پاسخ دهند.
متاسفانه آفت مسابقات این سالهای رسانهملی، به «دورهمی» هم راه پیدا کرده و شرکتکنندگان بر مبنای جزوهای که تیم سازنده از قبل در اختیار آنها قرار میدهند، در مسابقات حضور یافته و بنابراین هیچگاه اطلاعاتعمومی واقعی شرکتکنندگان محک زده نمیشود.
در بخش ساختار، بهجز ربات هوشمند، اتفاق دیگری بهوقوع نپیوسته و بازوی این ربات با گردش 360 درجهای، تنها غافلگیری برنامه است.
در بخش اجرا نیز شاهد غافلگیری چندانی نیستیم. مخاطب با همان «مهران مدیری» همیشگی مواجه است که تلاش میکند با تکیهکلامساختن از اظهارات مخاطبان (مانند تاریخ تولد آنها یا شهربازیرفتنشان)، یک شیرینی را به مسابقه تحمیل کرده و بدینترتیب، چاشنی کمدی را هم به مسابقه بیفزاید تا رضایتخاطر بیشتری از مخاطبان را به دست بیاورد.
درمجموع، با مسابقه پیچیدهای مواجه نیستیم. ساختار، همچنان مانند همان مدل قبلی طراحی شده و غافلگیری چندانی در انتظار شرکتکنندگان و مخاطبان نیست. متاسفانه آن انتظاری که از ابتدای «دورهمی» از «مهران مدیری» میرفت، اینبار هم در ریل درست خود محقق نشده است.
در چهار فصل نخست، این انتظار وجود داشت که بهواسطه جایگاه والای مدیری و محبوبیت او میان هنرمندان، چهرههایی که کمتر به تلویزیون میآمدند، روبهروی او بنشینند اما متاسفانه هیچگاه شاهد این مهم نبودیم که چهرهای در مقام غافلگیری روبهروی «مهران مدیری» بنشیند. در این فصل نیز حداقل انتظار این بود که ساختار مهیجی برای این مسابقه طراحی شود نه آیتمبندی مسابقات همیشگی که بدون هیچ غافلگیری خاصی، دههها از رسانهملی پخش شده و جذابیت چندانی برای مخاطبانش ندارد.
چقدر از مسابقه «دورهمی» کپیبرداری است؟
درست چند ساعت پیش از پخش نخستین قسمت «دورهمی» و زمانی که از تیزر این مسابقه رونمایی شد، بحثهایی در مورد کپیبرداری به گوش رسید. هنوز دقایقی از قسمت نخست این مسابقه نگذشته بود که مدیری اعتراف کرد مسابقهاش، یک کپیبرداری صددرصدی از یک مسابقه جهانی است. مدیری البته از موضع بستن دهان منتقدان، این اظهارات را مطرح کرد چرا که میدانست پس از پخش قسمت اول این مسابقه، فضای مجازی پر میشود از ادعای کپی بودن این مسابقه. اتفاقی که پس از پخش نخستین قسمتهای فصل اول «دورهمی» مطرح شد و تیم سازنده آن برنامه را در شرایط ایزولهای قرار داد. حالا اما مدیری بهاصطلاح دستپیش را گرفت تا مچ تیم سازنده توسط مردم در فضای مجازی گرفته نشود. البته که لحن طنازانه مدیری این باور را به مخاطب حقنه کرد که شاید این مجری از بابت تکلف و خویشتنداری، اذعان به این کپیبرداری صددرصدی کرده است اما بررسیها نشان میدهد که اتفاقا مسابقه «دورهمی»، صددرصد، ولو در جزئیات، یک کپیبرداری آشکار و موبهمو از یک مسابقه ترک است.
بازوی هوشمند، نخستین بار در سال 2019 و در مسابقه «سامورایی ذهنی» رونمایی شد. مسابقهای که اگرچه در داخل ترکیه با استقبال قابلتوجهی همراه بود اما نتوانست در سطح بینالمللی موفقیتهایی در زمینه فروش کپیرایت یا گرتهبرداریهای جهانی به دست آورد. ابتکار «دورهمی» در این بود که برخلاف رقبای تلویزیونیاش، بهجای کپیبرداری موبهمو از مسابقات مطرح آمریکایی و اروپایی، به سراغ مسابقهای جدید و معاصر در ترکیه رفت تا پس از گرتهبرداری فیلمسازان ما از سریالهای ترک، حالا این فرایند به مسابقات آنها نیز کشیده شود. شدت کپیبرداری بهاندازهای است که حتی در میلههای جایگاه مجری نیز از همان شکل و رنگ استفاده شده است. نحوه جایگذاری مونیتورها، شکل ایستادن مجری و دیگر جزئیات، بر مبنای همان چیزی است که در مسابقه ترک دیده میشود. مسابقهای که با همان ساختار، تاکنون دو فصل موفق را در ترکیه پشتسر گذاشته و مخاطبان بسیاری را نیز به خود اختصاص داده است. تنها وجهتمایز نسخه ایرانی بازوی هوشمند، سؤالات فرهنگی است؛ چراکه در نمونه اصل این مسابقه، تمامی سؤالات در حوزه اطلاعات عمومی مطرح میشوند. البته که جایزه این مسابقه (که گفته میشود 50 میلیون تومان است)، با جذب اسپانسر محقق گشته تا این مهم نیز به دیگر وجه تمایز میان این دو مسابقه تبدیل شود.
چرا دیگر انتظاری از مدیری و «دورهمی»اش نمیرود؟
طبیعتا وقتی ساختار مسابقه در همان قسمت ابتدایی لو میرود، بخشی از جذابیت برنامه نزد مخاطب نابود میشود. پخش قسمتهای بعدی این مسابقه نیز نشان میدهد که متاسفانه سیاست «تکرار»، خیلیزود دامن برنامه جدید «مهران مدیری» را نیز گرفته است. شخصیتی که از همان نخستین برنامههای محبوبش (جنگ 77)، بر همین پایه پیش رفت و چون در آن زمان، تلویزیون ستارهای در دنیای کمدی نداشت و بهدلیل نبود برنامههای رقیب، توانست جایگاه خود را محکم کند. در ادامه و مخصوصا پس از «شبهای برره» اما دیگر این اصل «تأکید بر تکرار یک روند ثابت» جواب نداد تا عمده برنامههای مدیری، علیرغم پرتماشاگر بودن، رضایت چندانی را به همراه نداشته باشند. اینطور بود که حاشیه بر متن غلبه کرد و مخاطبان، بیشتر بهدلیل خاطرات خوشی که از شخص مدیری داشتند، برنامههایش را دنبال میکردند تا بهخاطر ساختار و محتوای برنامههای او. درمورد مسابقه «دورهمی» نیز گویا چرخ روی همان ریلهای تکرار قرار دارد. کمبودن بخشهای مسابقه و نبود هیچ طراحی فانتزی که مخاطبش را پس از یکمدت خسته نکند، سبب شده تا همینجا که تنها چند قسمت از این مسابقه به روی آنتن رفته، استقبال چندانی از آن صورت نگیرد. البته که سندرم «تکرار» تنها مختص این مسابقه نیست و دیگر مسابقات رسانهملی را نیز تحتالشعاع خود قرار داده، بهخصوص مسابقه «بمب» که فضاسازیهای بسیاری را به خود اختصاص داد، اما آن مسابقه کپیشده نیز نتوانست مخاطب چندانی را با خود همراه کند و خیلی زود برای مخاطبان تلویزیون عادی شد.
این خیلی خطرناک است که «مهران مدیری» طی سالیان اخیر، دست به هر کاری زده، با کماقبالی مخاطب همراه شده است. او این روزها، «دراکولا» را در شبکه نمایش خانگی و پلتفرمهای اینترنتی دارد و «دورهمی» را هم در تلویزیون. سریال و مسابقهای که هیچیک از آنها نتوانستند به «جریانسازی» برسند و متاسفانه درنتیجه علاقهمندی مدیری به پرکاری ساخته شدهاند. برنامههایی که همچنان همان میزان مخاطب، بهدلایلی چون نبود خوراک مناسب و کافی در تلویزیون و شبکه نمایش خانگی و البته محبوبیت سالیان قبل مدیری به آنها متوسل شدهاند. وگرنه اگر بخواهیم بر مبنای اصول استاندارد و سریالسازی، به یک الگوریتم در حوزه مخاطبمداری برسیم، با یک فاجعه بزرگ مواجه میشویم که شاید الگوی آن در کمتر کشوری مانند ایران اینچنین وفادارانه از سوی هواداران یک چهره دنبال میشود.
