براساس آمارها، برای تولید هر کیلو برنج چهارهزار لیتر آب مصرف میشود. کشت برنج یکی از منابع اصلی تأمین درآمد کشاورزان اصفهانی به شمار میرود و این در حالی است که کمآبی اصلیترین چالش اصفهانیهاست.
باتوجه به خشکسالی و محدودیت منابع آبی در استان، ممنوعیت کشت برنج در این استان از خرداد سال 95 از سوی وزارت جهاد کشاورزی به استانداری ابلاغ شد.
از آن زمان تاکنون کشت برنج در اصفهان همواره موافقان و مخالفان خودش را داشته و دارد.
از یک سو پای تأمین معیشت کشاورزان استان در میان است و از سوی دیگر زنگ خطر کمآبی برای اصفهان به صدا درآمده و هشدارها جدی است.
بر پایه آخرین آمارها استان اصفهان از ابتدای سال آبی (مهر ۹۹) تاکنون ۱۱۵ میلیمتر بارش داشته است که این میزان بارندگی نسبت به سال گذشته ۳۰درصد و در مقایسه با میانگین بلندمدت ۲۸ درصد کاهش نشان میدهد.
هاشم امینی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان نیز به مهر گفته است:
با توجه به اینکه امسال بارشهای قابلتوجهی رخ نداد مخزن سد زایندهرود ذخیره مناسبی ندارد.
راهکار پیشنهادی برای اینکه هم کشاورزان اصفهانی منبع درآمدی خود را از دست ندهند
و هم از سوی دیگر در مصرف منابع آبی صرفهجویی شود تا خشکسالیها به حداقل برسد این بوده که کشاورزان از کشتهای جایگزین استفاده کنند.
اما کشاورزان اصفهانی مخالف این راهکار هستند و به زعم آنها کشتهای جایگزین پاسخگوی امرار معاششان نیست
و هزینههای زندگی با کشتهای جایگزین نمیگذرد؛ چراکه برنجکاری به مراتب صرفه اقتصادی بالاتری از سایر کشتها برایشان دارد.
باتوجه به محدودیت منابع آبی در استان و خشکسالیهای پیدرپی این پرسش به میان میآید که سطح زیر کشت برنج در اصفهان آیا طی سالهای اخیر تغییری داشته است؟
کاهش سطح زیر کشت برنج اصفهان به 1500 هکتار
مدیر امور زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان به اصفهانزیبا میگوید:
در گذشته سطح زیر کشت برنج اصفهان 20 هزار هکتار بوده است؛
ولی باتوجه به خشکسالی ها و محدودیتهای منابع آبی پیگیریهایی انجام شده تا سطح زیر کشت برنج در استان کاهش پیدا کند
و جایگزین برنج محصولاتی کشت شود که مصرف آب کمتری دارند تا از هدررفت آب جلوگیری شود؛
بنابراین سطح زیر کشت برنج استان کاهش پیدا کرده و در حال حاضر به 1500هکتار رسیده است.
پیمان فیروزنیا بیان میکند: باتوجه به شرایط استان توصیهای برای کشت برنج انجام نمیشود؛
به هر حال صنایعی در گذشته در استان اصفهان همچون شالیکوبیها ایجاد شده و کشت برنج ادامه دارد و کشاورزان برای معیشت خودشان در حد محدود کشت برنج میدهند؛
ولی ما حمایتی از کشت برنج انجام نمیدهیم و حتی نهادهها و سم و کود شیمیایی از سوی سازمان جهاد کشاورزی به کشت برنج تعلق نمیگیرد.
فیروزنیا عنوان میکند: در استان با محدودیت منابع آبی مواجه هستیم و باید به سمت کشت محصولات دیگری برویم که تبخیر آب کمتری دارند و در عین حال بتواند معیشت کشاورزان را تأمین کنند.
کشاورزان ملزم به تغییر الگوی کشت نیستند
مدیرامور زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان اذعان میکند:
باتوجه به صرفه اقتصادی برنج، کشاورزان در سطح محدود کشت برنج انجام میدهند و بهطور قطع باید شرایط کمآبی استان را درک کنند؛
به طور معمول کشت برنج باید در استانهای شمالی انجام شود که رطوبت هوا بالا و تبخیر پایین است و توجیه برای کشت برنج در این استانها وجود دارد.
او میگوید: به تمامی شهرستانهای استان الگوی تغییر کشت ابلاغ شده است تا براین اساس کشت بهاره و پاییزه داشته باشند.
شهرستانها این قوانین را به نظام صنفی ارائه کردهاند؛
ولی کشاورز چون صاحب زمین است، ملزم به رعایت این برنامه پیشنهادی نیست و این تغییر الگوی کشت صددرصد اجرا نمیشود؛
چون قوانین بازدارندهای در این خصوص وجود ندارد که کشاورز ملزم شود تا برنامه را اجرا کند؛
بلکه صرفا بحثهای آموزشی و توجیهی مطرح است.
مدیرامور زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان تصریح میکند:
سطح زیر کشت برنج استان از 20 هزار هکتار به هزار و 500 هکتار رسیده و این نشاندهنده تغییر الگوی کشت در اصفهان است؛
در واقع باتوجه به شرایط کم آبی که در استان وجود دارد کشاورز خودش را به این سمت و سو سوق داده است.
هشدار محیطزیستیها درخصوص بحران آب
آبان سال ۹۷ بود که هیئت وزیران با مصوبهای اعلام کرد کشت برنج فقط در استانهای گیلان و مازندران
و براساس الگوی کشت وزارت جهاد کشاورزی مجاز است و شالیکاران دیگر استانها با شرایط خاص مجاز به این کار خواهند بود.
بعد از این مصوبه، وزارت جهاد کشاورزی در ابلاغیهای اعلام کرد که کشت برنج به دلیل آببری بالا تنها در استانهایی محدود،
یعنی استانهای شمالی باید صورت گیرد؛ در قانون برنامه ششم، وزارت جهاد کشاورزی مکلف است تمهیداتی را با هدف کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصد نیاز آبی در بخش کشاورزی به کار گیرد،
اما مجلس در بازنگری بودجه امسال، الزام رعایت الگوی کشت را لغو و کشت برنج را در کشور آزاد اعلام کرد.
صاحبنظران حوزه آب بارها هشدار دادهاند کشت محصولاتی همچون برنج در مناطقی که با بحران آب مواجه هستند هیچ توجیهی ندارد.
برخی کارشناسان میگویند تولید هر محصول کشاورزی که از نظر اقتصاد آب توجیهی نداشته باشد، نباید حمایت شود؛
چراکه باید بدانیم خودکفایی در همه محصولات کشاورزی نه تنها اهمیت ندارد،
بلکه در اولویتهای مهم کشور هم نیست و باید دقت کنیم که آب شیرین را در چه بخشهایی میتوان هزینه کرد که اقتصاد کشور بهتر و بیشتر رونق پیدا کند.
با توجه به خشکسالیهای پیاپی و کاهش سطح آبهای زیرزمینی، برنامه الگوی کشت برای کشور نیاز اساسی است که براساس اظهارات متولیان استان، خیلی هم مورد توجه کشاورزان قرار نمیگیرد؛
چون آنها صاحب زمین و امکانات هستند و در این زمینه کشاورزان ملزم به تغییر الگوی کشت نیستند،
بلکه ارائه این تغییر تاکنون به عنوان یک برنامه پیشنهادی از سوی متولیان بخش کشاورزی بوده است.
