14 هزار زبالهگرد در پایتخت گردش مالی چند هزارمیلیارد تومانی در سال را رقم میزنند. به گفته کوروش آصفوزیری، شهرساز و پژوهشگر شهری، در بررسیهای غیررسمی سال ۹۷ گردش مالی پسماند خشک شهر تهران ۲۶۰۰ میلیارد تومان بود که سهم شهرداری ۳۰درصد و سهم جمعآوری غیررسمی ۷۰درصد را شامل میشد. از اصفهان اما آماری رسمی در دسترس نیست.
پولی که دفن میشود
در اصفهان تا سال 96 روزانه هزار تن زباله تولید میشد که با افزایش چشمگیر قیمت مواد غذایی این نرخ کاهش یافت. بر اساس آمار در شهر اصفهان در اسفند98 حدود 16 هزار تن پسماند تولید شده که این رقم در مقایسه با اسفند 97 که تولید در آن برابر با 25 هزار تن بوده است، 35درصد کاهش را نشان میدهد. همچنین در این کلانشهر میزان کل پسماند تولیدشده در سال 98 برابر با 328 هزار تن بوده که این رقم برای سال 97 تقریبا 347 هزار تن ثبت شده است.
در سال 96 قیمت هر تن زبـالـه 400 هزار تومان ارزشگذاری شده بود که با احتساب تولید متوسط روزانه هزارتن زباله در شهر اصفهان، میتوان گفت ارزش زباله تولیدی شهروندان در هرروز 400 میلیون تومان به نرخ چهار سال قبل است! اصفهانیها در مجموع سالانه 146 میلیارد تومان زباله تولید میکنند. پولی بالقوه که بخش زیادی از آن نهتنها دفن میشود که برای جمعآوری و امحای آن میلیاردها تومان هزینه هم میشود!
این در حالی است که اگر زبالهها به صورت تفکیکشده از خانهها خارج شود نهتنها ۲۵ تا ۳۰ درصد از حجم زبالهها کاهش مییابد، بلکه بازیافت پلاستیک، کاغذ، شیشه و فلزات ارزش اقتصادی و ارزشافزوده و اشتغال مناسبی برای اصفهان به دنبال خواهد داشت.
احـمـدرضــا مـصـور، نـایـــبرئــیـس کمیسیون سلامت و خدمات شهری، میگوید: «امروز در بخش زباله و پسماند نیازمند فعالیت قوی هستیم. ما از طلای سیاهی به اسم زباله استفاده بهینه نداریم و از پسماند خشک غافل هستیم. البته در این حوزه در سالهای گذشته تلاشهای زیادی انجام شده؛ ولی هنوز سهم ما از پسماند خشک شهر بسیار پایین است.»
پژوهشی در سال 1387 در خصوص بازیافت شیشه در اصفهان انجام شد. نتایج این تحقیق نشان داد که از حدود 74.5 تن شیشه مصرفشده در شهر اصفهان تنها 39.6درصد آن از مبدأ جمعآوری و بازیافت شد و 60.4 درصد آن به صورت مخلوط با زبالههای تر دور ریخته شده است. در سال یادشده بازیافت 39.6درصدی شیشه از زبالههای شهری اصفهان درآمدی بیش از 560 میلیون ریال عاید پیمانکاران طرح تفکیک از مبدأ کرد که کاهش بیش از 500 میلیون ریال از هزینههای وقت شهرداری اصفهان را در پی داشت؛ همچنین درآمد ناشی از کاهش مصرف انرژی در این طرح مبلغی حدود 480 میلیون ریال برآورد شد. از سال 96 با افزایش قیمت ارز، دزدان زباله و زبالهگردها که حدود 95درصد آنها را کودکان و نوجوانان زیر 17 سال و غیربومی تشکیل میدهند مهمان کوچههای شهر شدند. شواهد نشان میدهد که قیمت پسماند و زباله تفکیکنشده از 2 تا 3 هزار تومان به کیلویی بیش از 10 هزار تومان افزایش یافته است. در حال حاضر پسماندهای خشک تفکیکشده مثل کاغذ و مقوا حدود 10 هزار تومان و فلزات و قراضه بیش از 20 هزار تومان در بازار سیاه خریدوفروش میشود.
به گفته مصور، هنوز بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد از زبالههای شهر بهخصوص در زمان کرونا دفع میشود و این به معنای آلودگی محیطزیست است. باید از پدیدههای روز دنیا به نامهای هاضم خشک و تر استفاده شود. باید بتوان از زباله سوخت کوره تولید کرد. در دوره گذشته البته اتفاقهایی در این حوزه رخ داده است؛ ولی باید در بخش پسماند اقدامات جدیتری انجام شود.
ارزشافزوده زباله شهر
طبق گزارش انجمن صنایع بازیافت فلز استان، از هزار تن پسماندی که روزانه در شهر اصفهان تولید میشود 30درصد قابل بازیافت است. اما از این رقم فقط 12درصد آن بازیافت میشود. اگر همه 30درصد پسماند قابل بازیافت در اصفهان تفکیک و بازیافت شود، این کلانشهر روزانه بیش از دو میلیارد تومان به قیمت چهار سال قبل سود میکند. این در حالی است که امروز فقط حدود 10درصد این مبلغ به شهر بازمیگردد که طبق آنچه در تهران اعلام شده 75درصد آن نصیب دلالها و واسطهها میشود. به عبارت دیگر، چرخش مالی بازار سیاه زباله خام و خشک در اصفهان به قیمت چهار سال قبل بیش از 700 میلیارد تومان است که در خوشبینانهترین حالت فقط 20درصد آن نصیب شهرداری اصفهان میشود.
مصور میگوید:«امروز بیشترین درآمد پسماند خشک شهر به شبکه دلالی وارد میشود و این در حالی است که این درآمد باید به جیب مردم برگردد. حتما باید از خانهها این موضوع را شروع کنیم. باید تحقیق کنیم که چگونه باید مردم را آموزش دهیم، چگونه توجیه کنیم و چگونه بازیافت را توسعه دهیم.»
چند سال قبل اعلام شد که سازمان بازیافت شهرداری اصفهان طی طرحی از فعالیت زبالهگردها جلوگیری کرده و در نهایت پسماند خشک تحویلشده به گیشههای این سازمان در سطح شهر حدود 20درصد افزایش یافته است.
در حالی تفکیک زباله از مبدأ در اصفهان هنوز به نقطه مطلوب نرسیده که برای دفن هزارتن پسماند تولیدی باید هزار متر مکعب خاک را فدا کرد. هر تن زباله ۱۰۰ تا ۱۳۰ لیتر شیرابه تولید میکند و یک لیتر شیرابه قادر به آلودهکردن هزار مترمکعب آب است.
اما در استان این ارقام درشتتر است. طبق دادههای شرکت بازیافت و تفکیک زباله از مبدأ غرب استان اصفهان، روزانه بیش از ۲ تن زباله جمعآوری میشود که 14 میلیون تومان ارزش داشته و این رقم سالانه به 5 میلیارد و 110 میلیون تومان میرسد که بازهم 75درصد آن نصیب واسطهها میشود. شواهد نشان میدهد آنچه از این مناطق توسط دورهگردها جمعآوری میشود به انبارهایی در شهرکهای صنعتی منتقل و سپس به بازار هدف در مراکز استانها و اراک و در مواردی خارج از کشور فروخته میشود. اگر از فعالیت دورهگردهای زباله ممانعت شود حجم زباله خشک جمعآوریشده به 4 تن در روز هم میرسد.
صادرات غیرقانونی
مواد خام کـارخـانـههــای بـازیـافـت، پسماند است و کارخانههای تولید کارتن، مقوا و شانه تخممرغ برای تهیه این مواد به واردات روی آوردهاند! از طرف دیگر دلالها پسماندها را با قیمت زیاد صادر میکنند. این در حالی است که هزینه جمعآوری پسماند برای دلالها کیلویی ۷۰۰ تومان است. آنها زباله را با قیمت ناچیزی از مهاجران افغان، کودکان کار و کارگران میخرند و مابهالتفاوت قیمت را سود میبرند. سال گذشته اعلام شد که وزارت صمت کدهای صادراتی پسماند را بسته است؛ ولی کارخانههای تولید مقوا همچنان از صادرات کاغذهای بازیافتی به خارج از کشور و به خصوص ترکیه خبر میدهند. امروز ارزشافزوده بازیافت پسماند در کشور ۱۰ میلیارد دلار است که تنها نیم میلیارد دلار آن استحصال میشود.
